Trumps natuurverwoestende snelweg in Alaska gaat om meer dan alleen dollartekens in de ogen van mijnbouwers en honger van de industrie. In de strijd met China zijn alle kritieke metalen op Amerikaanse bodem van groot belang voor de VS.
Terwijl Donald Trump vorige week een staakt-het-vuren in Gaza afdwong en het leger de straten van Memphis op stuurde, bezegelde hij ook het lot van de kariboe en de zalm in een deel van Alaska. Dit deed hij door goedkeuring te geven aan een al jaren betwist project: de aanleg van een ruim 300 kilometer lange tweebaansweg die dwars door een belangrijke habitat van beide diersoorten loopt. Het Ambler Road Project is „van wezenlijk belang” voor de Verenigde Staten, aldus Trump.
Het project treft ook dertig tribale gemeenschappen voor wie de visserij en de jacht op kariboes (een rendiersoort) traditioneel belangrijk zijn. Zij hopen via de rechter het besluit nog te kunnen terugdraaien. De lokale overheid in Alaska is juist vóór: zij verheugt zich op de banen en inkomsten.
De schat aan het einde van de weg is groot: een ertslaag met koper, kobalt, goud, zilver, lood en andere metalen, naar ruwe schatting zo’n 6,5 miljard euro waard. De Canadese mijnbouwer Trilogy Metals mag die van Trump gaan ontginnen, samen met het Australische South32. Via de nieuwe weg gaan de grondstoffen naar de snelweg en van daaruit met de trein naar de zeehaven in Anchorage.
De weg doorkruist elf rivieren en drieduizend kleinere waterwegen waar de West-Arctische Kariboekudde, met zo’n 160.000 dieren een van de grootste in Alaska, gebruik van maakt. Van zalmen is bekend dat zij zwaar te lijden kunnen hebben door koper en andere zware metalen in hun water. Er komen uitgebreide maatregelen om de schade te minimaliseren, zei Trump, maar hij benoemde die maatregelen nauwelijks.
De president had het project in zijn eerste termijn ook al een keer goedgekeurd, maar zijn Democratische opvolger Joe Biden draaide dat besluit in juni vorig jaar terug. Op basis van een nieuwe milieustudie verkoos hij het om het gebied „intact te laten voor de toekomstige generaties”. Dat laat Trump zich niet nog eens gebeuren. „Deze keer hebben we nog veel tijd”, zei hij vorige week bij de ondertekening. Het duurt nog meer dan drie jaar voor zijn termijn ten einde komt en wat hem betreft ligt de weg er over ruim een jaar.
Op het eerste gezicht is dit een klassiek verhaal over dollartekens in de ogen van mijnbouwers en honger van de industrie, tegenover de belangen van omwonenden en de natuur. Over een president die bij zijn aantreden „drill, baby, drill” zei, maar daarmee ook „mine, baby, mine”, bedoelde, aldus minister van Binnenlandse Zaken Doug Burgum.
Maar twee grote ontwikkelingen op het wereldtoneel maken het veel ingewikkelder dan dat. De eerste is dat China dit jaar is begonnen zijn dominantie op het gebied van kritieke grondstoffen ongenadig hard uit te spelen. Het tweede verschil met een jaar geleden is dat het verhaal over de toepassing van deze grondstoffen fundamenteel is veranderd.
Donderdag voegde China vijf zeldzame aardmetalen toe aan zijn lijst uit april, van elementen waarvoor een exportvergunning vereist is. Het gaat om holmium, erbium, thulium, europium en ytterbium. Ook voor de magneten die van deze metalen worden gemaakt, en die worden toegepast in bijvoorbeeld auto’s, elektronica en windturbines, is een exportvergunning nodig. Hetzelfde geldt voor de export van de technologie om de metalen te raffineren en er magneten van te maken.
Daarnaast moeten nu ook buitenlandse producenten van deze metalen en magneten Chinese toestemming vragen als er ergens in hun productieketen een stap in China plaatsvindt. Deze vergunningsaanvragen duren lang en worden vaak om onduidelijke redenen afgewezen. Dat maakt ze een perfect middel om de hele geïndustrialiseerde wereld onder controle te houden.
Trump was vrijdag druk met het beklinken van het akkoord over Gaza, maar dat weerhield hem er niet van om in reactie te dreigen met verhoging van het importtarief op Chinese goederen naar 100 procent.
De Chinese houdgreep geeft Trump en andere westerse leiders meer reden dan ooit om alternatieve bronnen voor deze grondstoffen te vinden. En dat is moeilijk. China produceert 90 procent van de magneten ter wereld en levert van sommige zeldzame aardmetalen bijna 100 procent. Van veel andere kritieke grondstoffen, zoals lithium en kobalt, heeft het land de overhand in het raffinageproces.
In dit licht helt de afweging tussen het Ambler Road Project en de kariboe sneller over naar nieuwe mijnen, als noodzakelijk offer. Die leveren immers grondstoffen van eigen bodem, gedolven door bedrijven uit (min of meer) bevriende landen. Biden schrapte het project destijds zonder een alternatief voor te stellen. Hij bood dus geen solide oplossing.
Onder deze afweging ligt de vraag waar die delfstoffen eigenlijk voor nodig zijn. Jarenlang ging het om de digitalisering van het dagelijks leven, zoals de lithium-ionbatterijen in laptops en mobiele telefoons. Daar kwam de energietransitie bij, met elektrische voertuigen, windmolens, buurtbatterijen en de verzwaring van stroomnetten, waarvoor een gigantische hoeveelheid koper nodig is. De gedachte was dat natuur en milieu soms moeten wijken om het klimaat te redden.
Het afgelopen jaar is die koers radicaal veranderd, en dat komt niet alléén door Trumps minachting van het klimaatprobleem. Volgens minister Burgum zijn de metalen uit Ambler Road „nodig om de AI-wapenwedloop met China te winnen”. Chips, datacentra en de benodigde stroomnetten vragen om een lange lijst aan kritieke metalen, en veel daarvan.
Burgum ziet de race als een grotere existentiële bedreiging dan het klimaatprobleem. Hij vindt dat er ook fossiele brandstoffen voor moeten worden ingezet. „Als we de planeet willen redden, moeten we de AI-wapenwedloop winnen”, zei hij onlangs. „Daar hebben we elektriciteit voor nodig, nu meteen.”
En dan is er de nieuwe ‘echte’ wapenwedloop. Een F-35-jachtvliegtuig bevat ruim 400 kilo aan zeldzame aardmetalen, bijvoorbeeld voor de geleiding van raketten, het stealth maken van het toestel en de radarsystemen. De nieuwe 5-procentsnorm van de NAVO zal de vraag naar kritieke metalen sterk doen stijgen, terwijl China met zijn vergunningensysteem juist wil voorkomen dat westerse landen wapens kunnen maken van ‘zijn’ metalen.
Volgens de website van Trilogy Metals gaat het hun nog altijd om „een groenere toekomst”. Maar toen Trump vorige week zijn handtekening zetten onder Ambler Road, noemde managing director Kaleb Froehlich „economische concurrentiekracht en nationale defensie” als doelen. Trump nam namens de overheid een aandeel van 10 procent in het project, ter waarde van 31 miljoen euro. Dat bedrag wordt betaald uit de begroting van het vroegere ministerie van Defensie, door Trump omgedoopt tot ministerie van Oorlog.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC