Lokale verkiezingen De sociaal-democratische PS toonde zich veerkrachtig na het verlies tijdens de landelijke verkiezingen in mei, maar slaagde er niet in de grootste te worden in Lissabon. Daar stond de verkiezing in het teken van het tramongeluk vorige maand.
Burgemeester Carlos Moedas van Lissabon viert zijn verkiezingsoverwinning met zijn aanhangers.
De zittende burgemeester van Lissabon, Carlos Moedas, kan opgelucht ademhalen. De strijd om zijn burgemeestersstoel, die in Portugal wordt toegewezen aan de grootste partij, was bij de lokale verkiezingen van zondag spannend tot het laatste moment, maar werd uiteindelijk in zijn voordeel beslist.
Moedas’ partij, de centrumrechtse PSD van premier Luís Montenegro, wist ook op landelijk niveau de grootste te worden. De partij won in 136 van de 309 gemeenten en levert ook de burgemeester van Porto en drie andere grote plaatsen. „Wij zijn de grote winnaars. Iets anders kan ik er niet van maken”, concludeerde Montenegro na de bekendmaking van de uitslag.
Hoewel de lokale verkiezingen bevestigen dat Portugal naar rechts is opgeschoven – bij de vorige gemeentelijke stembusgang in 2021 won PSD nog in 113 gemeenten, bij de parlementsverkiezingen in 2024 en 2025 werd de partij de grootste – bleef de verwachte opmars van radicaal-rechts uit. De radicaal-rechtse partij Chega stootte bij de parlementsverkiezingen in mei namelijk de sociaal-democratische partij PS van de tweede plaats, maar deed op lokaal niveau nog niet mee.
Partijleider André Ventura sprak vooraf de wens uit in dertig gemeenten de grootste te worden. Zijn partij leek vooral kansrijk in de zuidelijke en bij toeristen populaire provincie Algarve, waar veel bewoners zich in de steek gelaten voelen door Lissabon. Met ruim 27 procent van de stemmen werd Chega daar in mei de grootste.
Dat lukte dit keer niet. Waar Ventura in mei nog bijna 23 procent van de stemmen wist te bemachtigen, blijft zijn partij nu steken op 12 procent. Van de gedroomde dertig burgemeesters bleven er drie over. De belangrijkste overwinning boekte de partij in Albufeira, maar de rest van de Algarve wist Chega niet te veroveren. „Het is een goede avond voor Chega, maar we hebben niet de overweldigende overwinning behaald die we wilden”, erkende Ventura in de nacht van zondag op maandag in zijn toespraak.
Hoewel ze niet de grootste werden, konden ook de sociaal-democraten opgelucht ademhalen bij het zien van de verkiezingsuitslag. Na het forse verlies in mei werd gevreesd dat de sociaal-democraten ook op lokaal niveau macht moesten inleveren, maar dat viel mee. „De PS heeft meer veerkracht getoond dan verwacht na het verkiezingsdebacle van vijf maanden geleden”, schrijft de Spaanse krant El País. De PS won in 127 gemeenten. Samen hebben de sociaal-democraten en de conservatieven een meerderheid in 85 procent van de Portugese gemeenten. De opkomst was bijna 60 procent, het hoogste bij een lokale verkiezing sinds 2005.
De PS boekte opvallende overwinningen, zoals in Faro, een plaats in de Algarve waar Chega de beoogde winnaar was. Maar er waren ook pijnlijke nederlagen, zoals in Lissabon. Daar deed de sociaal-democraat Alexandra Leitão een gooi naar het burgemeesterschap. Haar tegenstander Moedas leek in het nadeel omdat hij onder vuur lag vanwege het ongeluk met de kabeltram dat begin september plaatsvond en waarbij zestien mensen om het leven kwamen.
In de dagen voor de verkiezing onthulde de Portugese publieke omroep RTP dat de weduwnaar van een van de slachtoffers en iemand die nog gewond in het ziekenhuis ligt een maand na het ongeluk nog niets van de gemeente hadden gehoord. De oppositie verweet Moedas gebrek aan empathie. Dat hij een publieke hoorzitting over het ongeluk had uitgesteld tot de dag na de verkiezing, naar eigen zeggen omdat hij het onderwerp niet partijpolitiek wilde maken, kwam hem op nog meer kritiek te staan.
Maar al die kritiek vertaalde zich niet in minder stemmen, bleek zondagnacht. Waar Moedas in 2021 nog een minimale overwinning boekte met een verschil van ruim tweeduizend stemmen, kreeg hij nu 30.000 stemmen meer dan vier jaar geleden. Dat bleek genoeg om Leitão te verslaan.
Ook in Porto bleef het lang onduidelijk of rechts of links er met de winst vandoor zou gaan. Uiteindelijk won Pedro Duarte (PSD) van de sociaal-democraat Manuel Pizarro. Na twaalf jaar bestuur door een onafhankelijke burgemeester komt de stad nu in conservatieve handen – tot vreugde van de premier.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC