Russell Vought Als machtigste topambtenaar binnen het Witte Huis en co-auteur van het conservatieve beleidsplan ’Project 2025’ grijpt Russell Vought de sluiting van de overheid aan om de door hem gehate ’woke’ en ‘woekerende’ Washingtonse bureaucratie versneld terug te snoeien.
Russell Vought, directeur van het Bureau voor Management en Begroting (OMB)
Nu de sluiting van de federale overheid zijn derde week nadert, doet de regering-Trump er niets aan de begrotingsimpasse te doorbreken. Integendeel: dit weekeinde escaleerde de politieke strijd. Vrijdag kondigde het Witte Huis aan dat duizenden ambtenaren deze ‘shutdown’ niet slechts met verlof worden gestuurd, maar ontslagen zullen worden. De Republikeinse voorzitter van het Huis roept de afgevaardigden niet terug naar Washington, waardoor een compromis tussen de partijen ver weg blijft.
De overheidssluiting die Washington sinds 1 oktober stillegt, krijgt daarmee een meer permanent karakter dan eerdere shutdowns. Dat is voor een belangrijk deel het werk van Russell Vought, een van de machtigste functionarissen binnen het Witte Huis. Als directeur van het Bureau voor Management en Begroting (OMB) wendt hij de overheidssluiting aan voor zijn levenstaak: ontmanteling van wat hij de ,,woekerende federale bureaucratie” noemt, die ,,het land haar eigen radicale, woke plannen en voorkeuren oplegt”.
Onder Trump-I diende de 49-jarige carrière-ambtenaar ook als OMB-directeur en zag toen hoe de president op verzet stuitte van de vierde macht in Washington: het ambtenarenapparaat. Een volgende Republikeinse president moest deze tegenmacht vanaf dag één breken, nam Vought zich voor na Trumps vertrek uit het Witte Huis, begin 2021. Ideeën hiervoor legde hij, samen met tientallen ideologische bondgenoten en ex-medewerkers van Trump, vast in het zogeheten ‘Project 2025’ van de conservatieve denktank Heritage Foundation.
Tijdens de verkiezingscampagne van 2024 wisten de Democraten succesvol de aandacht op te vestigen op de vele extreme voorstellen in dit beleidsplan. Het ruim negenhonderd pagina’s tellende document is een routekaart naar een één-partijdictatuur op christelijk-nationalistische leest, waarschuwden ze. Trump zag zich toen gedwongen afstand te nemen van het project. ,,Ik weet er niks van. En heb geen idee wie er achter zit.”
Na zijn stembuszege bleek die ontkenning vals. Vought en andere Project 2025-auteurs kregen prominente posten in Trumps nieuwe ploeg. Volgens een inventarisatie van twee progressieve critici heeft die al bijna de helft van de voorstellen uit het plan verwezenlijkt.
Trump verbergt niet meer dat Project 2025 dé blauwdruk voor zijn regering vormt. Op de tweede dag van de shutdown schreef hij op Truth Social over een vergadering met Vought, ,,beroemd van Project 2025”. Ze hadden besproken hoe ze de overheidssluiting konden benutten om ,,Democratische” overheidsdiensten weg te bezuinigen. ,,Ik kan niet geloven dat de radicaal-linkse Democraten me deze ongekende kans bieden.”
Vought wil ,,de ambtenarenstaat met een sloopkogel te lijf”. Hij kent de bureaucratische processen daarvoor door en door. Vought praat in afkortingen; momenteel heeft hij het veel over ,,RIF’s”: reductions in force, ofwel wegsaneren van personeel. Bij een normale shutdown werden ambtenaren met niet-essentiële taken met verlof gestuurd – onbetaald, al kregen ze na heropening van de overheid met terugwerkende kracht hun loon. Tijdens de vorige shutdown van 2019 – toen Trump met het Congres botste over geld voor zijn grensmuur – legde de volksvertegenwoordiging dit recht op salaris zelfs vast in een wet.
Voor deze shutdown begon, had Vought al gedreigd het spel harder te spelen: hij zou de sluiting aangrijpen om ambtenaren definitief te ontslaan. Democraten noemden dat chantage: Vought zou hen zo hebben willen laten instemmen met een tijdelijk Republikeinse begrotingswetje. Dit weigeren ze te steunen, omdat het een einde maakt aan een belastingkorting die de zorgkosten van miljoenen Amerikanen nu enigszins binnen de perken houdt. De ontslagen zouden juridisch toch geen standhouden. De ambtenarenvakcentrale stapte al naar de rechter.
Activsten protesteren terwijl Russell Vought een verklaring aflegt in de Senaat.
Aanvankelijk greep de regering de shutdown ‘slechts’ aan voor het schrappen van miljardeninvesteringen in infrastructuur en energieprojecten, alle in Democratisch bestuurde staten en steden. Maar vrijdag loste Vought zijn dreigement in en twitterde dat ,,de RIF’s begonnen zijn”. Vooral de Belastingdienst, het ministerie van Financiën en de gezondheidsdiensten werden getroffen, al werden sommige ambtenaren al tijdens het weekend weer aangenomen omdat ze toch onmisbaar bleken.
Voughts escalatie lijkt bedoeld om de Democraten alsnog te laten instemmen met de tijdelijke Republikeinse begroting. Maar de oppositiepartij houdt de rijen stevig gesloten. Ze heeft er vertrouwen in dat de burgers vooral de regerende Republikeinen de schuld zullen geven van een langdurige shutdown. Bovendien wijzen peilingen uit dat een ruime meerderheid van de kiezers verlenging van de zorg-belastingkorting steunt.
Ook sommige Republikeinen, onder wie de gematigde senator Susan Collins en de radicale afgevaardigde Marjorie Taylor Greene, uitten inmiddels onvrede over de impasse. Het Witte Huis lijkt zich echter in te graven. Vanwege de shutdown dreigden militairen vanaf woensdag 15 oktober hun eerste loonstrookje te gaan missen. Maar anders dan de ambtenarij schiet de regering de strijdkrachten wel ten hulp: zaterdag meldde Trump dat zijn minister van Defensie (en Oorlog) ongebruikte potjes met geld heeft gevonden om hen toch uit te betalen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC