Nederlands elftal Acht maanden voor het begin van het WK voetbal, staat Oranje op de drempel van kwalificatie. Afgelopen interlandperiode werd meer duidelijk over de ploeg. Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen?
Voor Memphis Depay, die hier een penalty scoort tegen Finland, is het vooral zaak fit aan de start te staan bij het WK.
Als bondscoach Ronald Koeman over het Nederlands elftal spreekt, is de wisselvalligheid te horen die zijn ploeg zo kenmerkt. Er zit „heel veel voetbal, heel veel dreiging” in deze selectie, zei hij zondag na de 4-0 zege op Finland. Om bijna direct een voorbehoud te maken: „Alleen… soms vallen we ietsje te ver terug.”
Dat Oranje zich gaat plaatsen voor het WK 2026 in de Verenigde Staten, Canada en Mexico is vrijwel zeker. Een overwinning op 14 november in Warschau op Polen, of anders drie dagen later in het laatste kwalificatieduel in Amsterdam op Litouwen, is voldoende. Door de zwakke tegenstand in de poule – met ook Finland en Malta – is Oranje dat ook aan zijn stand verplicht.
Naast de plaatsing is de ontwikkeling in dit pre-WK-jaar belangrijk. De beperkte tegenstand geeft Koeman ruimte om te experimenteren. Daaruit is met name de afgelopen interlandperiode meer duidelijk geworden. „Ik denk dat we aardig op weg zijn om vastigheid te krijgen”, zei Koeman zaterdag. „Het raamwerk staat grotendeels.”
Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen bij Oranje richting het WK van 2026?
Met drie voetballers die beeldbepalend zijn bij een Europese topclub leek het middenveld van Oranje voor Koeman lange tijd een zekerheidje. Frenkie de Jong was de spelmaker vlak voor de verdediging, Tijjani Reijnders als meest aanvallende middenvelder en Ryan Gravenberch ertussen, als pendelaar. Wanneer Koeman daarvan afweek, dan was het vanwege blessures.
Maar na het uitduel tegen Malta toonde de bondscoach zich kritisch over die linie. Uit zichzelf begon hij erover dat hij „de posities niet altijd goed op elkaar afgestemd” vond. Tegen Finland koos hij daarom voor een andere invulling: met Justin Kluivert op de plek van Reijnders. Een speler die „meer een aanvaller is en minder een middenvelder”, aldus Koeman.
Het verschil is zondag duidelijk zichtbaar. Voor Reijnders is het in Oranje soms zoeken. Zelf speelt hij het liefst op de plek waar Gravenberch nu staat. Hij houdt ervan om te pendelen tussen verdediging en aanval. Het maakt dat Reijnders de neiging heeft om in te zakken en de bal te halen, bleek tegen Malta. Een nadeel daarvan is volgens Koeman dat als Nederland de spits inspeelt – om onder de druk uit te komen – die niemand heeft om mee te kaatsen.
Kluivert speelt veel hoger op het veld. Vaak waaiert hij uit naar links, op zoek naar de ruimte tussen spits Memphis Depay en linksbuiten Cody Gakpo. Of zelfs richting de zijlijn, waarna Gakpo het centrum opzoekt. Dat schept chaos in de verdediging van de tegenstander. Moeten ze de zone verdedigen en Kluivert aanpakken, of Gakpo volgen in zijn actie?
De dreiging en energie die daarvan uitgaan, waren ook zichtbaar in de wedstrijden tegen Spanje (2-2 en 3-3), eind maart in de Nations League. Toen startte Kluivert eveneens op de tien, vanwege een blessure bij Gravenberch. En in het thuisduel tegen Malta in juni opnieuw (8-0). Samen met Finland-thuis waren dat de momenten dat Nederland zijn beste spel van dit kalenderjaar toonde.
Toch wilde Koeman voorlopig geen heel harde conclusies uitspreken. Hij denkt nog steeds dat De Jong, Gravenberch én Reijnders „met elkaar ook heel goed kunnen zijn”, als ze op elkaar ingespeeld raken. En ook Kluivert noemde zichzelf na de wedstrijd tegen Finland nog steeds „de vierde keuze” op het middenveld. „Maar het is mooi dat mijn naam nu ook valt.”
Met een grijns stond Memphis Depay zondagavond in de mixed-zone van de Johan Cruijff Arena. „Ik ben nog steeds zo hongerig als toen ik er voor het eerst bij kwam”, zei hij. „Ik doe er ook alles aan om hier fit aan te komen, en op tijd te zijn, deze keer lukte dat helaas niet.” Het verhaal is bekend: hij arriveerde vorige week later in Zeist, zijn reis vanuit Brazilië liep vertraging op omdat zijn paspoort was gestolen.
Maar aan het eind van een roerige week was hij tegen Malta en Finland in totaal goed voor twee goals en twee assists. Daarmee heeft hij nu ook de meeste assists (35) als Oranje-international op zijn naam, eerder verbrak hij al het doelpuntenrecord (nu 54).
Waar Depay vorig najaar nog gepasseerd werd door Koeman omdat hij geen club had en niet fit was, is hij inmiddels weer onomstreden als aanvalsleider. „Hij is de spits die ik als eerste op papier zet”, aldus Koeman. Vaste stand-in is Wout Weghorst.
Vorig jaar presenteerden Brian Brobbey en Joshua Zirkzee zich als alternatief voor Depay. Maar zij komen bij hun clubs – respectievelijk Sunderland en Manchester United – nu weinig in actie. „Als zij meer gaan spelen, blijven zij opties”, zei Koeman. „Maar we kijken ook verder.”
Dus selecteerde hij AZ-spits Mexx Meerdink, maar die verliet vorige week al snel geblesseerd het trainingskamp. Een andere interessante aanvaller die Koeman volgt is Emanuel Emegha (22), een spits die regelmatig scoort voor het Franse RC Strasbourg. Het is aannemelijk dat hij in november een uitnodiging krijgt.
Maar richting het WK is Depay voor Koeman de belangrijkste spits. Niet voor niets nam hij zondag als vanouds de vrije trappen en corners – en een strafschop. Die keuze voor Depay is niet zonder risico. Op de laatste twee eindrondes speelde hij teleurstellend, mede door zijn gebrekkige fitheid.
Dat blijft voor de komende tijd een punt van zorg. Kort voor deze interlandperiode had Depay nog een hamstringblessure. „Dat is wel iets waar ik voor moet gaan zorgen: dat ik gewoon fit ben op een eindtoernooi”, zegt Depay. Hij heeft nog acht maanden.
Het uitduel tegen Malta is acht minuten bezig als Gakpo vanaf de linkerflank een voorzet geeft. Het is een indraaiende bal, richting de tweede paal – het soort voorzet dat gemaakt lijkt voor rechtsback Denzel Dumfries. De verdediger duikt op die plaats graag op, om zijn tegenstander te verrassen met zijn snelheid en kracht.
Dumfries scoorde zo tegen Polen, in het uitduel tegen Finland, en ook dikwijls bij zijn club Inter. Maar ditmaal duikt niet Dumfries bij de tweede paal op, maar de veel ielere Jeremie Frimpong, donderdag opgesteld als rechteraanvaller. Hij springt wel, maar verliest het kopduel. Dumfries kijkt vanaf zestien meter toe.
Het moment is veelzeggend voor de interlands waarin Dumfries en Frimpong samen spelen. Los van elkaar gaat van beiden veel dreiging uit. Zo was Frimpong in het thuisduel tegen Spanje, toen Dumfries ontbrak door een blessure, een van de betere Nederlanders. Dumfries is daarentegen, als hij zijn gang kan gaan, een krachtig wapen van Oranje. In 69 interlands kwam hij tot 11 doelpunten en 21 assists, ongewoon productief voor een verdediger.
Maar Frimpong en Dumfries zijn ook gelijksoortige spelers, en lopen elkaar daardoor geregeld in de weg. Beiden vallen liefst met snelheid de ruimte aan, spelen graag zo dicht mogelijk tegen de zijlijn. Terwijl Koeman wil dat back en buitenspeler een diagonaal vormen: als de een de flank opzoekt, moet de ander meer naar binnen bewegen. In de praktijk moet vooral Dumfries zich daardoor aanpassen en meer richting de as spelen.
Denzel Dumfries komt beter tot zijn recht met Donyell Malen voor zich op de rechterflank dan met de gelijksoortige speler Jeremie Frimpong. Foto Olaf Kraak
Op die voor hem ongebruikelijke positie oogt Dumfries dikwijls ontwapend. Zelden heeft hij tegen Malta de ruimte om zijn snelheid te gebruiken, waardoor hij gemakkelijk te verdedigen is. En is hij wel aanspeelbaar langs de zijlijn, dan staat Frimpong vaak op slechts een paar meter afstand, en is het er te vol om een loopactie te maken. De samenwerking „kan nog beter”, concludeerde Koeman na evaluatie van Malta-uit.
In zijn selectie heeft Koeman twee alternatieven: Xavi Simons en Donyell Malen. Zij zijn als rechteraanvaller allebei comfortabeler met een positie richting de as van het veld. Meestal viel de keuze dan op Simons, maar de laatste interlandperiodes is dat geen zekerheid meer. Hijzelf lijkt zich dat ook te realiseren: na zijn korte invalbeurt tegen Finland joeg hij gefrustreerd de bal richting de tribune.
Soms krijgt Koeman er „pijn” van in zijn hoofd: de invulling van de positie van rechter centrale verdediger. Wie moet daar naast de onomstreden aanvoerder Virgil van Dijk spelen? Een luxeprobleem, erkent Koeman, hij heeft veel opties. Afgelopen jaren speelden onder anderen Lutsharel Geertruida en Matthijs de Ligt op die plek, op het EK in Duitsland was Stefan de Vrij de vaste kompaan van Van Dijk. Meer recentelijk Jan Paul van Hecke.
Deze interlandperiode was daar opeens Arsenal-verdediger Jurriën Timber, helemaal terug na een zware knieblessure. Een belangrijke reden dat Timber nu een basisplek krijgt is dat hij de kwaliteit heeft om het middenveld in te dribbelen, vertelde Koeman. Een vaardigheid die De Vrij en Van Hecke minder beheersen.
Door de dribbelacties van Timber, wil Koeman in de opbouw een overtal creëren op het middenveld. Hij verlangt dit ook nadrukkelijker van Van Dijk. „Virgil kan nog bepalender zijn in de opbouw.” Daar is Koeman al sinds hun gezamenlijke tijd bij Southampton, in het seizoen 2015-2016, mee bezig.
Donderdag tegen Malta ging de opbouw „te langzaam”, vond Koeman. Hij wil dat zijn centrale duo in hoger tempo combineert en van daaruit het middenveld inloopt. Tegen Finland ging dat al soepeler.
Een tweede voordeel van de multifunctionele Timber is dat hij als centrale verdediger in de opbouw makkelijk kan uitwijken naar de rechterzone. Als rechtsback van Arsenal speelt hij daar veel, bovendien is hij wendbaar en technisch vaardig. Rechts achterin bij Oranje ligt vaak veel ruimte omdat rechtsback Dumfries zeer aanvallend speelt. Ook kan hij Dumfries rugdekking geven als die te offensief staat. Met Timber is de defensie van Oranje dus een stuk veelzijdiger.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC