Zondag gaat Portugal naar de stembus voor belangrijke lokale verkiezingen. Meer dan ooit gaat de aandacht naar Lissabon, de hoofdstad die nabeeft van het tramongeluk dat zestien levens eiste. Kan de zwaar bekritiseerde burgemeester Carlos Moedas aanblijven?
is correspondent Spanje, Portugal en Marokko van de Volkskrant. Hij woont in Madrid.
Alleen ramptoeristen gaan nog de helling op waar de Elevador da Glória, de iconische kabeltram van Lissabon, op 3 september zijn laatste ritje maakte. Zestien passagiers, Portugezen en buitenlanders, kwamen om toen de tram loskwam van zijn kabel en met een rotvaart naar beneden stortte. Een gat in de muur van een gebouw herinnert aan de klap.
Niet alleen op de helling van de Glória heeft het ongeluk zijn sporen achtergelaten. Ook het aangezicht van de Portugese lokale verkiezingen, die deze zondag in het hele land worden gehouden, is erdoor getekend. Nog meer dan in eerdere rondes wordt de aandacht voor de verkiezingscampagne opgeslokt door de strijd in de hoofdstad. Met één man in de hoofdrol: Carlos Moedas, de burgemeester van Lissabon.
Moedas (55), die namens de centrumrechtse PSD opgaat voor herverkiezing, ligt hevig onder vuur van zijn politieke tegenstanders. Van links tot radicaal-rechts stellen die dat Moedas, een voormalig Eurocommissaris, grote steken laat vallen in zijn antwoord op de crash.
In de slotweek van de campagne kwam het tot een uitbarsting. De publieke omroep RTP sprak met de weduwnaar van een van de slachtoffers en met een gewonde die nog altijd in het ziekenhuis ligt. Beiden verklaarden dat zij, een maand na de ramp die hun leven tekende, nog niets van de gemeente hadden gehoord.
Het geeft een blijk van een ‘volledig gebrek aan empathie’, brieste Alexandra Leitão voor de camera’s van de pers. Als aanvoerder van een linkse coalitie is Leitão (52), zelf lid van de sociaaldemocratische PS, de voornaamste uitdager van Moedas. Volgens haar ‘voldoet de burgemeester niet aan de eisen die bij zijn positie horen’. ‘Ik hoop dat de Lissabonners hun conclusies trekken.’
Moedas beet onmiddellijk van zich af. Hij beschuldigde Leitão ervan het tramongeluk te gebruiken als ‘reddingsboei’ bij gebrek aan een voor kiezers aantrekkelijk programma.
Moedas noemde het ‘enorm verdrietig’ dat de oppositie de ramp ‘politiek aan het maken is’. De burgemeester wilde niet ingaan op de individuele gevallen uit de reportage van RTP, naar eigen zeggen uit respect voor hun privacy. Meer in het algemeen zei hij over de steun aan de slachtoffers: ‘Lissabon zal niet tekortschieten in het bieden van hulp en heeft dat ook niet gedaan.’
In de laatste peilingen gaan de twee kandidaten nek aan nek, met beiden zo’n derde van de stemmen. Voor Moedas is dat geen onbekend scenario: in 2021 behaalde hij slechts 2.300 stemmen meer dan de nummer twee. Daarmee maakte hij een einde aan 14 jaar van bestuur door de sociaaldemocraten.
Eén groot verschil is er wel. Destijds was hij de jager, nu de prooi.
Intussen is het wachten op de resultaten van het onderzoek naar het ongeluk. Daarop vooruitlopend sprak weekblad Expresso met verschillende experts, die wezen op een verandering in het type kabel dat werd gebruikt om de tram de helling op te takelen. Waar tramvervoerder Carris eerder een kabel met een kern van staal gebruikte, stapte het gemeentebedrijf zes jaar geleden over op een met een kern van kunststof.
Volgens experts had Carris op dat moment ook de wijze van onderhoud aan de kabel moeten veranderen. Onduidelijk is of dat ook is gebeurd. Een debat over de toedracht is door Moedas uitgesteld tot maandag 13 oktober – één dag na de verkiezingen. Als reden voerde de burgemeester aan dat hij ‘een onderwerp dat volledige technische opheldering verdient’ niet ‘partijpolitiek’ wilde maken.
Het leidt tot grote frustratie bij de oppositie, die vindt dat Moedas zijn verantwoordelijkheid ontloopt. Want dat hij, als hoogste baas van Lissabon, op z’n minst ‘politiek verantwoordelijk’ is voor de tragedie, vindt zelfs de Portugese president Marcelo Rebelo de Sousa. ‘Ook als je er geen enkele schuld aan hebt’, zei Rebelo de Sousa, die nota bene van dezelfde PSD afkomstig is als Moedas.
Voorlopig wil de burgemeester daar niets van weten. ‘Als iemand kan bewijzen dat Carlos Moedas het vervoersbedrijf niet in staat stelde om zijn werk te doen, dat ze het met minder budget moesten doen, wat niet het geval is (...), dán kun je spreken van politieke verantwoordelijkheid’, sprak hij over zichzelf in derde persoon. Enkele dagen later ontdekte de krant Público echter dat het budget voor het onderhoud van de kabeltrams wel degelijk met 2 procent was gedaald.
Wat de oppositie Moedas bovenal verwijt, is dat hij met twee maten meet. Dat heeft alles te maken met zijn handelswijze toen de vorige burgemeester, de sociaaldemocraat Fernando Medina, in opspraak kwam. In 2021 blunderde het gemeentebestuur door de persoonlijke data van drie Russische dissidenten die in Lissabon woonden door te spelen aan de Russische ambassade.
Moedas, destijds de uitdager van de zittende burgemeester, erkende dat het ging om een ‘technische fout’ die Medina niet persoonlijk aan te rekenen was. ‘Maar het is er wel een met politieke consequenties’, zei Moedas toen. ‘Het zou goed zijn als Fernando Medina zich het voorbeeld herinnert van eerdere politici die aftraden en hun politieke verantwoordelijkheid namen. Tegenwoordig zie je dat niet meer in de politiek, en dat is ernstig.’
De vraag is of de kiezer hem zondag aan die woorden houdt.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant