is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
‘De winst van BBB is hoopgevend, want we zitten op het normale politieke speelveld’, stond in maart 2023 boven deze rubriek, na de Provinciale Statenverkiezingen. ‘De verkiezingsdeelname van Nieuw Sociaal Contract is winst’, luidde in augustus van dat jaar de kop. Mei vorig jaar vroeg ik me af: ‘Zijn er onder deze PVV-coalitie kansen om het liberalisme te reanimeren?’ En afgelopen april schreef ik dat ik, behalve van D66, ook lid was geworden van de VVD, in de hoop dat daar in de liberale vleugel nog leven zat.
Mij wordt weleens verweten dat ik te negatief ben, te pessimistisch. Daarop zou ik willen terugkaatsen dat deze keiharde bewijzen van het tegendeel niet liegen.
Nu ben ik ook weer geen naïef hertje. Ik zag de verstrengeling van BBB met de agrolobby, de slappe houding tegenover boerengeweld en dubieus stemgedrag over migranten. Ik hoorde dat het uitsluiten van de PVV door NSC vóór de vorige verkiezingen krachteloos klonk. En ik hield er rekening mee dat de liberale geluiden in de VVD symptomen van een laatste stuiptrekking konden zijn.
Maar man, man, man, wat zou het lekker zijn als één ding eens één keer de goede kant op viel.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Dat is niet gebeurd. BBB verkwanselde de belangen van het landelijk gebied en ondernam geen serieuze pogingen om beweging te krijgen in het stikstofprobleem. In een kennelijke poging de aandacht af te leiden radicaliseert de partij en schuift zij schuld af op asielmigranten en het democratisch proces. BBB is nu een van vier partijen, samen met Forum, PVV en JA21, die pleiten voor ‘remigratie’.
NSC vergooide in één klap elke geloofwaardigheid en alle slagkracht door, als zelfverklaard partij van rechtsstaat en goed bestuur, te stappen in de minst rechtsstatelijke regering sinds de Tweede Wereldoorlog, met het slechtst denkbare bestuur.
En de VVD nam alleen maar meer radicaal-rechtse standpunten in. Een handvol liberale leden roerde zich in het openbaar. Van de week betoogde Eerste Kamerlid Cees van de Sanden overtuigend dat de VVD op vele fronten ingaat tegen wat officieel de kernwaarden zijn: vrijheid, verantwoordelijkheid, verdraagzaamheid, sociale rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid. Helaas ging zijn eerste publieke protest direct gepaard met de opzegging van zijn lidmaatschap.
Van nogal wat liberale VVD’ers hoor ik dat zij stilletjes wachten op de afstraffing bij de verkiezingen, in de hoop dat die een koerswijziging zal inluiden. Ik zing het zelf ook nog maar even uit, zij het tegen beter weten in, want ik deel Van de Sandens inschatting: ‘Wellicht gaat er met de poppetjes wat veranderen, maar dat is puur cosmetisch.’
Maatschappelijk valt het allemaal zeer te betreuren. BBB had een partij voor afgehaakt Nederland kunnen zijn die minder xenofoob is dan de PVV en niet zo antidemocratisch. NSC had een weinig sexy onderwerp als de kwaliteit van ons bestuur tot blijvende inzet van de politiek kunnen maken. En de VVD had een normale rechtse partij kunnen zijn, wat heus handig is in een overwegend rechts land.
In plaats daarvan zijn ze alle drie als cartoonfiguurtjes de opengesperde muil van radicaal-rechts binnengewandeld en verslonden. Als de uitslag straks op de huidige peilingen lijkt, is van centrumrechts weinig over. Volgens Ipsos is het geslonken van ruim zeventig zetels in 2002 naar 41 in de laatste peiling, met het CDA als vaandeldrager. Maar dat is inclusief de VVD, die qua gedrag inmiddels bij het omvangrijke radicaal-rechtse blok hoort.
Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat PVV-kiezers hun beweging grotendeels trouw blijven, ook al heeft die geen kans op regeringsdeelname zolang anderen haar blijven uitsluiten. Dat zegt iets over de mate waarin deze groep zich van de rest heeft afgekeerd. Belangrijkste motieven: dat de PVV anti-immigratie is én dat de PVV ‘opkomt voor mensen zoals ik’ – dat laatste wordt veel vaker genoemd dan bij andere partijen.
Zoals Diederik Samsom al in deze krant schreef: er komt hoe dan ook binnen een half jaar een strenger Europees asielbeleid. Dat zal een beetje schelen. Maar de verwijdering van een grote groep kiezers is te vergevorderd om te worden overbrugd met wat beleidsmaatregelen. Dat gevoel zal blijven: dat van de overgebleven democratisch gezinde partijen, van midden tot links dus, niemand opkomt ‘voor mensen zoals ik’.
De tijd dringt om iets te doen aan dat gevoel, omdat het een voedingsbodem is voor autocratie en omdat de lucht inmiddels zwanger is van geweld. ‘Den Haag’ was geen incident, de onlusten rond asielzoekerscentra evenmin. Cijfers laten zien dat de dreiging zich al jaren opbouwt en ik hoorde onlangs nog van een lokaal bestuurder dat sinds de vorige verkiezingen het hek van de dam is: men voelt zich gelegitimeerd.
De opgave is immens. Een omwenteling bij de overheid is nodig, waardoor die vanuit de samenleving werkt en minder vanuit politiek opportunisme en bureaucratie. Een omwenteling in populaire media, waardoor die basisfeiten en democratie als uitgangspunt nemen. Democratische vernieuwing moet er komen, én democratische inperking van machtsconcentraties bij big tech. En deze verlanglijst is fors aan te vullen met meer enormiteiten die allemaal veel tijd en energie kosten.
Wat het zoveel makkelijker had gemaakt en wat per direct had gekund: rechtse leiders die beseffen welke historische verantwoordelijkheid op hun schouders rust om een open, vrij Nederland door te geven aan volgende generaties. Díé gedachte is naïef gebleken. De meesten hebben ons in de steek gelaten.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns