Medische tuchtzaak Nabestaanden van een in 2021 overleden man spanden tevergeefs een tuchtzaak aan tegen elf bij zijn behandeling betrokken medici. „Het ziekenhuis heeft mijn vader vermoord.”
Portret van Joop Sterk in het huis van zijn weduwe Riet.
Zwaar ademend staart Joop Sterk voor zich uit. Hij is al een aantal dagen wat verward. Met de muis van de computer heeft hij geprobeerd de tv te bedienen. En op een ochtend wilde hij met beide benen in dezelfde broekspijp stappen.
Wat is er toch met hem aan de hand?
Zijn vrouw Riet en dochter Mary, die bij haar ouders op bezoek is, vertrouwen het niet. Via de huisartsenpost belanden Mary en haar tachtigjarige vader die zaterdag 27 november 2021 op de spoedeisende hulp van het nabijgelegen Catharina Ziekenhuis in Eindhoven. De verdenking na een röntgenfoto: besmetting met het coronavirus, dat dan al ruim anderhalf jaar wereldwijd rondwaart. Nederland is eind november 2021 in de ban van een nieuwe besmettingspiek, alle niet-essentiële winkels sluiten verplicht om vijf uur.
Nader onderzoek met een uitstrijkje van neus- en keelslijm wil Sterk niet, zoals hij ook geen mondkapje wil dragen.
„Hij heeft het al zo benauwd”, zegt zijn dochter tegen de arts. Zelf wil ze ook geen gezichtsmasker op.
De arts op de spoedeisende hulp beschouwt de patiënt als covid-positief, getuige het medisch dossier.
NRC sprak uitgebreid met diverse direct betrokkenen bij de tuchtzaak van twee nabestaanden van Joop Sterk tegen elf medici. Daarnaast bestudeerde NRC het klaagschrift en de (anonieme) verslaglegging door het Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg in Den Bosch, met het daarin (grotendeels) opgenomen medisch dossier.
Het medische oordeel van de behandelend artsen en de uitspraak van het tuchtcollege is ter toetsing voorgelegd aan onafhankelijke deskundigen.
Nabestaanden Riet en Mary Sterk hebben het volledige artikel voor publicatie gelezen, net als de voorzitter van de medische staf en de manager kwaliteit en veiligheid van het Catharina Ziekenhuis.
Daar denkt Mary anders over. Ze vreest dat haar bejaarde vader hersenletsel heeft. Hij heeft sinds twee weken hoofdpijn en zijn linkermondhoek hangt een beetje. Maar de door artsen uitgevoerde neurologische tests wijzen niet op cerebraal letsel.
Voor de zekerheid zal later poliklinisch een MRI-scan worden gemaakt, zo spreken de artsen af met de familie. Joop Sterk, bij wie in 2014 een langzaam groeiende vorm van kanker in zijn witte bloedcellichamen is vastgesteld, mag naar huis. Hij hoeft niet aan de zuurstof.
Dat is anderhalve dag later anders. In de nacht van zondag op maandag zit hij op zijn knieën op de badkamervloer met zijn hoofd over de rand van het bad. Hij lijkt te zijn gevallen en kan niet meer zelfstandig overeind komen als zijn vrouw hem aantreft. In paniek belt Riet Sterk 112. Ze is bang dat haar man een hersenbloeding heeft. Zelf heeft ze twee weken eerder een beroerte gehad.
Een ambulance vervoert Joop Sterk in het holst van de nacht naar de spoedeisende hulp van het Catharina, waar een jonge arts hem onderzoekt. De afgenomen covid-test is positief, het zuurstofgehalte in Sterks bloed is laag. „Acute respiratoire aandoening door SARS-CoV-2”, noteert de arts onder het kopje diagnose in het medisch dossier. Sterk krijgt direct zuurstof toegediend via zijn neus.
Gevaccineerd tegen het coronavirus is de voormalig elektrotechnicus niet. Van een griepprik is hij jaren eerder hondsberoerd geweest, daarna heeft hij vaccinaties afgezworen. Bovendien heeft hij grote twijfels bij de ernst van dat hele coronavirus – laat staan dat hij de door de overheid aangeprezen vaccins vertrouwt. Zijn vrouw en dochter hebben dezelfde scepsis.
Met Joop Sterk loopt het niet goed af. Het verschil in opvatting over de diagnose en de behandeling tussen de familie enerzijds en de behandelend artsen anderzijds zal in oktober 2024 eindigen bij het Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg in Den Bosch. De eerste zin van het klaagschrift van dochter Mary: „Het Catharina Ziekenhuis heeft mijn vader vermoord.”
Al op jonge leeftijd is Joop Sterk een alleskunner met zijn handen. Als tiener doorloopt hij de Philips-bedrijfsschool. Zijn vakmanschap zal hem later de wereld over voeren. In Taiwan verzorgt hij voor Philips alle elektra in een theater en een concertgebouw, in Trinidad doet hij hetzelfde in voetbalstadions. „Ik zei vaak tegen hem: ‘Als jij er ooit niet meer bent, is de laatste alleskunner verdwenen’”, vertelt Riet Sterk in de zomer van 2025 bij haar thuis.
Ze herinnert zich dat ze op vakantie in het buitenland eens met hun oude BMW met pech langs de weg kwamen te staan. Van onder de motorkap vroeg haar man of ze een panty droeg. „Ik zei: ‘Ja, hoezo?’” Ze lacht. „Een paar minuten later had hij die ergens omheen gewikkeld en konden we weer doorrijden.”
Zelf had ze een kantoorbaan bij de Utrechtse drijfriemenfabriek, die transportbanden en V-snaren voor in auto’s produceerde. Na het huwelijk met Joop op haar 21ste moest ze er stoppen door haar verhuizing naar Zuid-Brabant.
Het stel krijgt twee kinderen, waarna Riet nog even via een uitzendbureau werkt. „Moest ik in een of andere bedrijfskantine tafels dekken en een vaatwasser vullen. Ik dacht: dat kan ik thuis ook. Dus dat was van korte duur.”
Hun dochter Mary, de jongste, voelt naar eigen zeggen van kleins af aan dat er „meer is” dan wat docenten op school onderwijzen. Al weet ze niet precies wat. Na de lagere school gaat ze naar de mavo, waarna ze tot haar zwangerschap op de afdeling automatisering van chipfabrikant ASML werkt. Ze kampt 35 jaar met pijn- en vermoeidheidsklachten waar artsen geen verklaring voor vinden. Tot ze in 2020 via een vriendin in contact komt met het Schumann Instituut (credo: „Het universum is magie en liefde is de sleutel”) en zo naar eigen zeggen „het zelfgenezend vermogen” van de mens ervaart.
Haar chronische klachten verdwijnen op slag én ze vindt haar missie, volgens de website van haar healingpraktijk: „Ik ondersteun vol passie in en vanuit liefde iedereen die kampt met fysieke klachten, maar ook hen die zich niet prettig voelen in het leven.” Dat doet ze onder meer door het gebruik van elektromagnetische golven: de Schumann-resonantie van 7,83 hertz, die gestagneerde energie weer in beweging krijgt. „Want wat je ook mankeert, hoe lang je klachten er al zijn, dat maakt niet uit; het is voor iedereen weggelegd om te helen.”
Mary brengt haar interesse voor alternatieve geneeswijzen over op haar moeder. Zo kiezen ze beiden voor een antroposofische huisarts. Later volgt Joop Sterk hun voorbeeld.
Het is niet dat ze wars is van de reguliere zorg, benadrukt Riet Sterk bij een kop koffie. Voor haar pacemaker bijvoorbeeld gaat ze naar een cardioloog. Prima man, dito zorg. „Maar ik zou zo graag willen dat die reguliere artsen open stonden voor alternatieve ideeën en niet zo halsstarrig zijn.”
Af en toe bezoeken Joop en Riet een paragnost, in Hoensbroek. „Gewoon, om even te laten controleren of alles oké is”, vertelt ze. „Hij checkt bijvoorbeeld hoe je rode en witte bloedlichaampjes ten opzichte van elkaar staan, zonder daarvoor bloed af te nemen.” Dat er mensen zijn die daar hun wenkbrauwen bij optrekken, deert haar niet. „Ik geloof erin.”
De argwaan over de dominantie van de reguliere zorg en in het bijzonder de farmaceutische industrie, maakt dat Joop, Riet en Mary Sterk na de uitbraak van de coronapandemie in maart 2020 op scherp staan.
Hun achterdocht groeit als hoofd infectieziektebestrijding van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Jaap van Dissel aanvankelijk een mondkapjesplicht afwijst („het heeft een buitengewoon gering effect”), maar dat die er niet veel later alsnog komt.
Hoe harder de overheid vervolgens duwt, hoe overtuigder ze er in huize Sterk van raken dat het in allerijl ontworpen coronavaccin niet deugt – wat wetenschappers daar ook tegenin brengen.
Op de afdeling interne geneeskunde van het Catharina, waar Joop Sterk sinds 29 november 2021 op de covid-afdeling ligt, buigen verschillende artsen zich over zijn gezondheid. De eerste dagen lijkt zijn toestand redelijk stabiel, al blijft hij kortademig en is het zuurstofgehalte in zijn bloed laag.
Dochter Mary treedt op als woordvoerder namens het gezin en bevraagt de artsen veelvuldig over het virus en de PCR-test waarmee de diagnose is vastgesteld. De PCR-testen zouden onbetrouwbaar zijn, noteert een arts in het medisch dossier na een gesprek met haar.
Joop Sterk heeft dringend antistoffen nodig tegen het virus, aangezien hij die zelf niet aanmaakt, stellen de artsen. Maar dat stuit op weerstand. „Dochter geeft aan dat patiënt geen experimentele therapieën wenst”, is de samenvatting in het dossier. „Uitleg gegeven dat het raadzaam is dit zo snel mogelijk toe te dienen”, noteert een van de artsen.
Maar de patiënt, die aanspreekbaar is, en zijn dochter gaan er niet in mee. Ze geloven niet in de aanpak. Uit het medisch dossier van 1 december 2021: „De anesthesioloog heeft telefonisch de vragen die dochter daarover had, beantwoord. Vooralsnog gaf zij geen toestemming.”
Voorwerp in het huis van weduwe Riet Sterk dat zou zorgen voor positieve energie.
De familie is verbaasd dat een anesthesioloog („een narcotiseur”) ook verstand blijkt te hebben van andere medische disciplines dan zijn eigen. Het aantal betrokken medici dat zich met de patiënt bezighoudt, doet hen toch al duizelen.
De nijpende toestand van Joop Sterk en de botsende opvattingen over zijn behandeling leiden tot steeds meer wrijving tussen familie en artsen. Exemplarisch is de aanhoudende wens van de familie om hun geliefde het geneesmiddel ivermectine te geven. De familie leest op internet en hoort van vrienden goede verhalen over het middel, waar ook Forum voor Democratie-leider en coronascepticus Thierry Baudet hoog van opgeeft in de Tweede Kamer. De artsen blijven herhalen dat het middel bij covid niet bewezen effectief is. „Uitgelegd dat ivermectine geen onderdeel is van de behandeling alhier.”
Daarop besluit de familie Sterk het middel zelf toe te dienen, tegen de regels van het ziekenhuis in. Via een arts halen ze bij een adres in Venlo ivermectine-pillen die ze thuis in de vijzel verpulveren tot poeder. Dat lossen ze op in kraanwater dat Riet Sterk in haar keuken heeft gefilterd met een speciaal apparaat. Ze nemen het in een thermosfles met een rietje mee naar het bezoekuur in het ziekenhuis. Riet Sterk, terugblikkend: „Mijn man knapte er zichtbaar van op.”
De behandelend artsen hebben vermoedens over wat de patiënt krijgt tijdens het familiebezoek, maar zeker weten doen ze het niet.
Op 2 december, na een nacht waarin de toestand van de patiënt verder achteruit is gegaan, vindt er „een uitgebreid familiegesprek” plaats over nut en noodzaak van het toedienen van de veelgebruikte antistof REGEN-CoV, getuige het medische dossier. „Uitleg gegeven dat we op dit moment ontzettend weinig bijwerkingen van dit middel zien”, noteert een van de artsen.
Mary Sterk ziet het anders. Ze verwacht dat haar vader „heel ziek gaat worden van dit middel, dat niet goed is onderzocht”. Ze heeft daarover overleg gehad met verschillende artsen – onder wie antroposofische, vertelt ze de medici. „Gelooft dat het lichaam het covid-virus zelf gaat aanvallen”, vermeldt het medisch dossier.
Materiaal op een kamer op de Covid-IC in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch.
Mary vraagt namens de familie aan de behandelend arts of hun geliefde niet mee kan naar huis „om met wat zuurstof thuis verder te herstellen”.
Met dat verzoek begint de verwijdering met de familie riskanter te worden, realiseren de artsen zich. „Aangegeven dat patiënt op dit moment ernstig ziek is.” Sterk kan volgens het behandelteam simpelweg niet zonder de automatische beademing waaraan hij ligt – die hem de maximaal toegestane hoeveelheid zuurstof toedient. „Wanneer hij op dit moment met een paar liter zuurstof naar huis zou gaan, zou dat betekenen dat patiënt zou gaan sterven”, luidt de medische conclusie.
Desondanks blijft de patstelling bestaan.
De arts rondt zijn verslag af: „Aangegeven dat we het [de antistoffen, red.] enkel nog de komende dagen kunnen geven en dat het volgende week geen effect meer zou hebben.”
Pogingen van dochter Mary om de artsen ervan te overtuigen haar vader toch mee naar huis te laten gaan, mislukken. Bij de ingang van de afdeling zit behalve een verpleegkundige ook een beveiliger om de rust te bewaken, zoals bij veel ziekenhuizen in die tijd. Voor de familie is de aanwezigheid van de beveiliger hét bewijs dat Joop Sterk wordt vastgehouden, tegen zijn en hun wil. Mary Sterk, terugblikkend: „Een mens heeft recht op eigen keuzes, maar die had mijn vader niet in het ziekenhuis.” Riet Sterk: „Het was er net een concentratiekamp.”
Na een aantal dagen van relatieve stabiliteit, verslechtert Sterks situatie op 7 december. De hoeveelheid zuurstof in zijn bloed loopt steeds verder terug. „De patiënt voelt zich ziek en kortademig.”
Het vermoeden is bovendien dat hij kampt met een of meerdere verstoppingen van de longslagader, zogenaamde longembolieën. Door de beademingsapparatuur is het alleen onmogelijk om een scan van zijn longen te maken die uitsluitsel geeft. Uit voorzorg geven de artsen hem bloedverdunners. Veel te laat, vindt de familie.
En zo is er voortdurend onmin, ondanks dat de medici de wens van patiënt en gezin respecteren om hem geen antistoffen toe te dienen. Bij een uitvoerig familiegesprek komt alle irritatie van de gezinsleden los. Uit het medisch dossier: „Ze vinden dat we de patiënt te negatief benaderen.”
Volgens de familie is op de spoedeisende hulp al tegen de patiënt gezegd dat hij het waarschijnlijk niet gaat redden. „Daardoor is er een zaadje in het hoofd geplant waardoor de neerwaartse spiraal is ingezet”, aldus de familie volgens hetzelfde dossier.
Of het nu gaat om de zestig liter zuurstof die Joop Sterk iedere minuut krijgt toegediend, de inzet van bloedverdunners of het gebruik van morfine – de opvattingen tussen de familie en de artsen zijn onverenigbaar, hoe lang ze er ook over praten met elkaar. „Familie geeft aan dat we nog niet mogen starten met morfine.” De gezinsleden zien dat middel als „een moordwapen”.
Na telefonisch overleg met hun huisarts gaan ze uiteindelijk akkoord met het geven van morfine, mits het uitsluitend voor pijnbestrijding is én in de vorm van een injectie in het onderhuidse vetweefsel. „Hopelijk gaat de patiënt de bocht maken en zal het de komende dagen wat beter gaan”, noteert een van de artsen.
Dat is niet het geval. Integendeel. Nog dezelfde dag neemt Riet Sterk haar slaapspullen mee naar het ziekenhuis om de nacht door te brengen bij haar man. Haar mondkapje doet ze af, ondanks het dringende advies van de artsen om dat niet te doen met het oog op besmettingsgevaar. Ze wil vrijuit kunnen ademen en er onvoorwaardelijk zijn voor de man met wie ze dan 55 jaar is getrouwd.
Diens gezondheid keldert met het uur en hij is onrustig. „Patiënt probeert uit bed te klimmen, angst”, noteert de nachtarts. Een longarts vertelt Riet dat haar man stervende is. „Dat dacht ik niet”, zegt ze. De arts in het dossier: „Partner hoopt nog steeds dat patiënt beter gaat worden. Aangegeven dat deze kans niet reëel is…”
Die middag is Joop Sterk, mede door de medicatie, in een diepe slaap. „Patiënt is in stervensfase, grauw, oogt niet oncomfortabel.” Voor Riet Sterk is het onbegrijpelijk. Ze had het idee dat haar man de dagen daarvoor juist aan het opknappen was. „Geluisterd en ruimte geboden voor emoties”, noteert een arts.
In aanwezigheid van zijn vrouw overlijdt Joop Sterk die woensdagavond 8 december 2021 in het ziekenhuis, negen dagen na zijn opname. Zijn dochter en schoonzoon zijn net te laat ter plaatse.
Maanden later is de woede bij Riet en Mary Sterk over de in hun ogen dramatische zorgverlening nog altijd intens. Riet heeft zich voorgenomen nooit meer een voet over de drempel van het ziekenhuis te zetten. Haar schoonzoon dient in november 2022 per mail een klacht in bij het Catharina namens de familie. Een reactie zal hij nooit krijgen.
Dochter Mary ziet een andere taak voor zichzelf: ze wil voorkomen dat de artsen door kunnen gaan met wat ze later tegenover NRC „hun praktijken” noemt.
In februari 2023, ruim een jaar na het overlijden van haar vader, dient ze mede namens haar moeder een klacht in tegen elf betrokken artsen bij het Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg in Den Bosch wegens nalatigheid en plichtsverzuim.
Exemplarisch volgens de twee nabestaanden zijn de telkens afgewezen behandelsuggesties die zij samen met de patiënt deden, zoals het voorschrijven van ivermectine.
Bij de foto van Joop Sterk ligt een voorwerp dat zou zorgen voor positieve energie.
In het klaagschrift wijst Mary, die tot haar teleurstelling geen advocaat bereid heeft gevonden om haar bij te staan, op het schenden van de eed van Hippocrates – de belofte die artsen aan het begin van hun carrière afleggen waarmee ze verklaren het belang van de patiënt voorop te stellen. „Dat is bij mijn vader duidelijk niet gebeurd.”
De groep aangeklaagde medici varieert sterk in samenstelling: van jonge arts-assistenten tot ervaren specialisten, zoals een longarts, internist en anesthesioloog.
De drie ernstigste aanklachten zijn „medische verkrachting” door het afnemen van de PCR-test, „dood door schuld” en „pure moord”, stelt Mary Sterk in haar klaagschrift met bijlagen. De artsen hebben haar vader niet behandeld, „maar letterlijk dood laten gaan”.
Dat is volgens haar gebeurd om financiële redenen. „Omdat hij is overleden met Covid-19 als doodsoorzaak, heeft het overlijden het ziekenhuis 45.000 euro opgeleverd”, schrijft Mary. Ze „eist” dat dit bedrag wordt overgemaakt naar de rekening van haar moeder. „Zij heeft veel emotionele en financiële schade geleden.” Daarnaast eisen de twee nabestaanden een schadevergoeding van een miljoen euro en moeten de elf medici uit hun functie worden gezet.
De artsen, gezamenlijk bijgestaan door vier advocaten, stellen in hun verweer dat het door de nabestaanden geschetste beeld „in het geheel geen recht doet” aan de manier waarop zij zich voor het welzijn van de patiënt hebben ingezet.
Op 9 oktober 2024, bijna drie jaar na de dood van Joop Sterk, doet het tuchtcollege uitspraak. „Het college heeft er begrip voor dat de ziekte en het overlijden van de patiënt zeer aangrijpend zijn geweest.”
Inhoudelijk verklaren de drie leden van het tuchtcollege alle klachten tegen de elf artsen ongegrond, tot opluchting van de medici. Die hebben volgens het college „zeer zorgvuldig gehandeld en de patiënt naar beste vermogen – in het licht van de opgelegde beperkingen, zowel vanuit de overheid als door de familie – behandeld”. Daarnaast hebben de artsen „het medisch dossier zeer goed bijgehouden”.
NRC benaderde alle elf artsen voor een reactie. Enkelen zijn daartoe bereid, op voorwaarde van anonimiteit. „Ik schrok flink toen ik de tuchtklacht kreeg”, schrijft één van hen. „Het voelt heel heftig om te worden beschuldigd van een situatie waarin je je uiterste best hebt gedaan om goed voor iemand (patiënt en familie) te zorgen. Ik heb er slecht van geslapen, maar altijd vertrouwen gehad in de goede afloop van de zaak.” Anderen zien af van een reactie, uit angst voor repercussies. „Het ligt te gevoelig.”
Het Catharina Ziekenhuis wilde niet meewerken aan dit artikel. Een woordvoerder laat per mail weten dat de door de schoonzoon ingediende klacht in november 2022 inderdaad is ontvangen. „Per abuis is geen ontvangstbevestiging gestuurd.”
Riet Sterk schudt bij een kop koffie haar hoofd als de uitspraak van het tuchtcollege ter sprake komt. „Ze houden elkaar allemaal de hand boven het hoofd.”
Ze vertelt over „de muilkorf” die ze van de artsen moest dragen in de laatste nacht die ze doorbracht met haar man in het ziekenhuis. „Dat heb ik niet gedaan en toch ben ik nooit ziek geworden, ondanks dat enórme besmettingsgevaar…”
Het bewijst, zegt ze, dat het coronavirus niet zo besmettelijk was als werd gezegd en al helemaal niet zo gevaarlijk als de overheid telkens beweerde.
Voor haar is de vrijspraak van de artsen typerend voor „de betonrot” die veel dieper in de samenleving zit dan alleen in de gezondheidszorg. Ze somt op: hoe kan het dat de boodschappen in Duitsland veel goedkoper zijn dan hier? Hoeveel gif zit er wel niet in ons voedsel? En waarom wil de overheid zo graag dat mensen alles digitaal afrekenen en niet met contant geld? Ze geeft zelf het antwoord: „De machthebbers willen maximale controle over ons.”
Stemmen doet ze om die reden al jaren niet meer. „Stemrecht? Het recht om besodemieterd te worden, zul je bedoelen.”
Voor Mary Sterk, die uitsluitend telefonisch antwoord geeft op vragen van NRC, voelt de vrijspraak van de medici als onrecht. „Het zit allemaal onder één hoedje.”
De leden van het tuchtcollege worden volgens haar allemaal betaald door de „farmaceutische industrie”. De informatie waaruit dat zou blijken, wil ze, ook na herhaaldelijk verzoek, niet verstrekken. „Jij bent toch journalist?”
Artsenfederatie KNMG onderzocht in 2024 in samenwerking met NOS Nieuws in welke mate artsen te maken krijgen met patiënten die zich beroepen op medische desinformatie. Van de 2.484 aangeschreven artsen vulden 681 een vragenlijst daarover in (27,4 procent).
Van de deelnemende artsen geeft 85 procent aan wel eens in aanraking te komen met desinformatie in de spreekkamer. Van deze groep zegt ruim de helft daar wekelijks mee te maken te hebben, bijvoorbeeld bij vaccinaties. De meeste door patiënten aangehaalde bronnen waren sociale media, internet en hun familie- en vriendenkring.
Van de deelnemende artsen heeft 87 procent zorgen over de toename van medische desinformatie. Ruim 40 procent merkt op dat dit heeft geleid tot een hogere werkdruk.
Reageren? onderzoek@nrc.nl
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke ochtend het laatste nieuws en een overzicht van de onderwerpen die vandaag spelen
Source: NRC