Staakt-het-vuren Wie garandeert dat Israël het staakt-het-vuren niet breekt, zoals het eerder dit jaar deed? President Trump deed Hamas die toezegging, maar het vertrouwen is broos.
Palestijnen kijken richting de verwoeste Gaza-stad.
Feest was het, in de straten van Khan Younis en op de pleinen van Tel Aviv. Israëliërs en Palestijnen waren donderdag voor één keer verbonden, in hun vreugde over het bereiken van een akkoord over een staakt-het-vuren in Gaza.
Nu de eerste glaasjes van de alcoholhoudende anijsdrank arak achter de kiezen zijn, gaat de aandacht uit naar de uitvoering van het plan. Voorlopig gaat alles zoals afgesproken. Het Israëlische leger is zich aan het terugtrekken, en er worden voorbereidingen getroffen om gijzelaars en gevangenen uit te ruilen. Ook is de eerste internationale noodhulp in Gaza gearriveerd.
Er is ook een duidelijk verschil tussen de Israëlische en de Palestijnse feestvreugde. Voor de Israëliërs zal de terugkeer van de laatste twintig levende gijzelaars een vorm van afsluiting zijn. Weliswaar is Hamas niet compleet verslagen, maar voorlopig kunnen zij weer door met hun normale leven.
In Gaza begint het pas. De landstrook is verwoest, de honger niet meteen verdreven. En te midden van de hoopvolle reacties valt ook een zekere angst op: wie garandeert de inwoners van Gaza dat Israël niet opnieuw begint te bombarderen, zoals het eerder dit jaar ook al een staakt-het-vuren eenzijdig opblies?
Voor Hamas was die garantie afgelopen week een belangrijk punt aan de onderhandelingstafel in de Egyptische badplaats Sharm el-Sheikh. Vooralsnog lijkt Donald Trump de militante groepering gerustgesteld te hebben – in elk geval genoeg om de gijzelaars vrij te laten. Maar, zoals de Palestijns-Nederlandse analist Mouin Rabbani op X opmerkte, Trump staat bekend om zijn korte aandachtspanne.
De deal lijkt sterk op de vorige, uit januari: ook toen draaide het staakt-het-vuren om de vrijlating van gijzelaars en gevangenen en het toelaten van noodhulp. Dat vorige akkoord kwam tot stand op de dag voor Trumps inauguratie, zodat hij zijn presidentstermijn met een forse prestatie kon beginnen. Toen Israël het akkoord twee maanden later verbrak, deed hij niets om de bevriende natie tegen te houden.
Ook nu kwam het akkoord één dag voor een belangrijk moment tot stand: de toekenning van de Nobelprijs voor de Vrede, waar Trump op hoopte (en die hij niet kreeg). Rabbani oppert dat Trump ook deze keer vooral wil pronken met het resultaat. Maar vanwege de focus op de korte termijn, schrijft hij, zal Israël „in een goede positie verkeren om de genocide voor het einde van de maand te hervatten”.
Als dit om welke reden dan ook moeilijk blijkt te zijn, verwacht Rabbani als „plan B” dat Netanyahu Hamas zal betrekken „bij een Oslo-achtig proces van eindeloze onderhandelingen over niets”. Het hervatten van de oorlog met Libanon en/of Iran blijft ook een haalbare en waarschijnlijke optie, aldus de analist. Israël is weliswaar door Trump tot een akkoord gedwongen, maar zal de opties blijven overwegen om geen echte vrede te hoeven sluiten.
In deze analyse staat Rabbani niet alleen. De Israëlische vredesonderhandelaar Gershon Baskin gaf donderdag op X een interessant inkijkje achter de schermen van de onderhandelingen, en ook volgens hem is het Netanyahu geweest die steeds alles op alles heeft gezet om geen akkoord te hoeven sluiten. Baskin zat overigens niet in het Israëlische onderhandelingsteam, maar opereerde als intermediair tussen de partijen.
Deze deal, schrijft Baskin, had al lang geleden kunnen plaatsvinden. Al in september 2024 stemde Hamas in met een door Qatar en Egypte ontworpen deal om alle gijzelaars vrij te laten, Gaza niet langer te besturen en de oorlog te beëindigen. Maar toen was de reactie van het Israëlische onderhandelingsteam dat premier Netanyahu er niet mee instemde.
Cruciaal verschil met nu, stelt Baskin, was de bezetting in het Witte Huis. Toenmalig president Joe Biden nam de deal niet serieus en was evenmin bij machte om Israël tot concessies te dwingen. Toen Trump vlak voor zijn aantreden wel een staakt-het-vuren tot stand bracht, was het voor Baskin „duidelijk dat president Biden Amerikaanse zwakte projecteerde, en president Trump Amerikaanse macht”.
Vanaf dat moment wist Baskin dat hij geen moeite meer hoefde te steken in het bewerken van de Israëlische onderhandelaars. Immers: zij zouden altijd door Trump tot een deal gedwongen kunnen worden. In plaats daarvan werkte de Israëliër aan het opzetten van een communicatiekanaal tussen Trump en Hamas.
Vanaf deze zomer werd er gestaag aan een deal gewerkt. Maar nog één keer slaagde Netanyahu erin om de onderhandelingen te dwarsbomen, met zijn luchtaanval op Hamas-functionarissen die in de Qatarese hoofdstad Doha een Amerikaans vredesvoorstel aan het bestuderen waren.
Dit bombardement leidde tot groot wantrouwen van Hamas ten opzichte van de Amerikanen. Zij zouden toch vooraf wel hebben geweten van de op handen zijnde Israëlische aanval? Baskin werd door de Amerikanen gevraagd om de boodschap aan Hamas over te brengen dat dit niet het geval was. In de woorden van Steve Witkoff, door Baskin geciteerd: „Wij hadden hier niets mee te maken. Zij (de Israëliërs) hebben ons hun excuses aangeboden. Hun verklaring bevestigt dit. En de Truth Social-post van de president getuigt ervan.”
Jongen voor een verwoest gebouw in het centrum van Khan Younis in het zuiden van de Gazastrook. Foto Omar Al-Qattaa/AFP
Hamas vertrouwde uiteindelijk weer voldoende op de oprechtheid van de Amerikanen. Zelfs zodanig dat het bereid bleek om de gijzelaars vrij te laten zonder de eisen die het aanvankelijk daaraan stelde: de volledige terugtrekking van het Israëlische leger en een permanent einde aan de oorlog. Daarmee neemt Hamas ogenschijnlijk een risico. De gijzelaars waren voor de groepering een politiek onderhandelingsmiddel, en dat is het nu kwijt.
Toch zou het niet helemaal juist zijn, schrijft analist Rabbani, om te stellen dat Hamas met de vrijlating van de resterende gijzelaars alle resterende invloed heeft verloren. „De gevangenen waren alleen nuttig voor zover ze Israël dwongen in te stemmen met een ruil die Palestijnen uit zijn gevangenissysteem zou bevrijden.” Israël, aldus Rabbani, heeft de gijzelaars vooral ingezet „als voorwendsel voor genocide”.
Hamas mag dan op het woord van Donald Trump vertrouwen, helemaal gerust is de beweging nog niet op een goede afloop. Donderdagmiddag zei Hamas-woordvoerder Hazem Qassem tegen Al Jazeera Arabic dat Israël is begonnen met „manipulatie van de data, de lijsten en enkele procedures en stappen die in de wapenstilstandsovereenkomst zijn overeengekomen”. Volgens Qassem zou de wapenstilstand eigenlijk donderdagmiddag om 12.00 uur ingaan, maar heeft Israël dat eenzijdig tot vrijdag uitgesteld.
Ook de publieke uitlatingen van de Israëlische premier wekken weinig vertrouwen. Vorige week, toen Trump zijn aanvankelijke vredesplan gepresenteerd had, stemde Netanyahu tijdens de persconferentie in met de Amerikaanse president. Om vervolgens, direct na afloop, tegen Israëlische verslaggevers te zeggen dat het leger zich niet zou terugtrekken en er nooit een Palestijnse staat zou komen. Ook hield Israël zich niet aan de afspraak om per direct de bombardementen te stoppen.
De Israëliër Michael Schaeffer Omer-Man, werkzaam voor een ngo die democratie en mensenrechten promoot, zei tegen Al Jazeera dat Israël „opzettelijk, openlijk en schaamteloos elke wapenstilstand die tot nu toe is bereikt” heeft geschonden. „Ervoor zorgen dat ze zich aan de voorwaarden houden, dat ze niet opnieuw de strijd aangaan en de blokkade herinvoeren – dat ze niet alleen hulpgoederen, maar ook handelsgoederen en mensen de grens over laten stromen – is iets waar we volgens mij nog niet helemaal zijn.”
Intussen hebben de Verenigde Staten en Qatar gezegd dat ze erop zullen toezien dat Israël de wapens niet opnieuw zal oppakken. En ook de Israëlische minister Gideon Sa’ar (Buitenlandse Zaken) zegt dat Israël zich aan Trumps plan gecommitteerd heeft, en „geen intentie” heeft om de oorlog te hervatten zodra de deal ten uitvoer is gebracht. Toch zei Netanyahu vrijdag, na het ingaan van het staakt-het-vuren, als vanouds dreigend dat Hamas van zijn wapens zal worden ontdaan en dat Gaza zal worden gedemilitariseerd. „Als het niet op de gemakkelijke manier kan, dan op de harde manier”.
Analist Hugh Lovatt van de ngo International Crisis Group zegt dat het succes van het staakt-het-vuren afhangt van een „daadwerkelijk politiek pad” ter vervolg. Waar dat pad toe moet leiden, werd donderdag gedefinieerd door secretaris-generaal António Guterres van de Verenigde Naties: „Het beëindigen van de bezetting, het erkennen van het recht op zelfbeschikking van het Palestijnse volk en een tweestatenoplossing waardoor Israëliërs en Palestijnen in vrede en veiligheid kunnen leven.”
Zonder dit pad, aldus Lovatt, zal het proces „waarschijnlijk uit elkaar vallen”. Voorlopig is Israël tot geen enkele stap op het pad bereid.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC