Terreurdreiging Nu PVV-leider Geert Wilders zijn campagne voorlopig heeft stilgelegd, kunnen andere lijsttrekkers niet met hem in debat. Zelf staat hij hoog in de peilingen. De PVV heeft een trouwe aanhang, al is het risico voor Wilders dat zijn stemmers thuisblijven.
Frans Timmermans (GroenLinks/PvdA links, en Dilan Yesilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) rechts aan tafel tijdens het NOS Nederland Kiest, het radiodebat in perscentrum Nieuwspoort vrijdag.
In hun publieke reacties zijn lijsttrekkers eensgezind in hun steunbetuigingen aan PVV-leider Geert Wilders. Ze weten allemaal dat de PVV-leider zich door aanhoudende bedreigingen al meer dan twintig jaar nauwelijks vrij kan bewegen. Vrijdag zei Wilders dat hij zijn campagneactiviteiten voorlopig staakt, na een bericht dat hij een mogelijk doelwit was van de terreurverdachten die donderdag in Antwerpen waren opgepakt.
Wilders kwam daarom vrijdag niet naar het lijsttrekkersdebat van NPO Radio 1 en meldde zich ook af voor het RTL-debat van komende zondagavond. Antiterrorismedienst NCTV verwacht nu geen „restdreiging” vanuit België meer, schreef Wilders in zijn X-bericht, maar de PVV-leider had er zelf „een slecht gevoel bij”.
„Ik wens Geert Wilders alle sterkte”, reageerde Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) op X. „Dit is afschuwelijk natuurlijk”, zei Caroline van der Plas (BBB) bij aanvang van het Radio 1-debat, nadat Rob Jetten (D66) de PVV-leider „namens alle collega’s sterkte” had gewenst.
Tegelijk is het voor Wilders’ tegenstanders een grote tegenvaller dat ze niet in debat kunnen met de partij die ruimschoots aan kop gaat in de peilingen, en die ook nog de grootste regeringspartij was van het oorspronkelijke kabinet-Schoof.
De tv-debatten waren een mogelijkheid om Wilders aan te vallen op zijn plannen, zijn resultaten in de coalitie, en de manier waarop hij het kabinet in juni heeft laten vallen. Nu kunnen Henri Bontenbal (CDA), Frans Timmermans, en Dilan Yesilgöz (VVD) zondag alleen elkaar aanvallen. En Rob Jetten, die door Wilders’ afzegging als vierde lijsttrekker mag meedoen aan het RTL-debat.
Wat de beslissing van Wilders nog ongemakkelijker maakt voor de andere partijen: ze weten dat Wilders in campagnetijd toch al selectief kiest waar hij zich wel en niet laat zien. En dat hij er ook zonder actuele terreurdreiging niet voor terugdeinst om interviews en tv-debatten, soms op het laatste moment, af te zeggen.
Al voor het nieuws over de Belgische terreurverdachten had Geert Wilders een interview met Nieuwsuur afgezegd, evenals het tweede RTL-debat, dat volgende week zondag gehouden wordt met zes lijsttrekkers.
Hardop hoor je de andere lijsttrekkers daar niet over klagen. Dan zou het lijken alsof ze de terreurdreiging aan het adres van Wilders relativeren. Wat ze wel zeggen, is dat ze hopen later alsnog met hem in debat te kunnen. „Hopelijk kan hij zich snel veilig bij ons voegen voor dit soort debatten”, zei Jetten. Yesilgöz stelde voor om het RTL-debat van zondag te verplaatsen naar een geheime locatie zonder publiek. „Laten we kijken hoe het wel kan”, zei ze in Café Kockelmann.
RTL meldt dat met de PVV is gesproken over alternatieve locaties en een debat via videoverbinding, maar dat de partij dat afwijst. Volgens RTL Nieuws-hoofdredacteur Ilse Openneer is de debatlocatie goedgekeurd door de NCTV, de politie en de Dienst Bewaken en Beveiligen, die de persoonsbeveiliging van Wilders uitvoert.
Het ongemak rond de plotse terugtrekking van Wilders doet denken aan de campagne van 2017. Toen kwam drie weken voor de Tweede Kamerverkiezingen een lek in zijn persoonsbeveiliging aan het licht. Een agent van de Dienst Bewaken en Beveiligen was gearresteerd wegens het doorspelen van geheime informatie aan een Marokkaans-Nederlandse misdaadorganisatie, later werd hij daar ook voor veroordeeld. De NCTV oordeelde al snel dat het veilig genoeg was voor Wilders om campagne te voeren. Zelf wilde de PVV-leider „het zekere voor het onzekere” nemen en zette hij zijn campagneactiviteiten voorlopig stil.
Maar al vóór het nieuws over het beveiligingslek had Wilders, die ook toen de grootste was in de peilingen, de meeste tv-debatten afgezegd. PVV-campagneleider Martin Bosma zei over de afwezigheid van de PVV bij het Radio 1-debat: „Het gaat toch wel over ons.” Een RTL-debat waar Wilders wel bij aanwezig zou zijn, zegde hij een week van tevoren af uit boosheid over een RTL-interview met zijn kritische broer Paul Wilders. Uiteindelijk deed Wilders in 2017 mee aan slechts twee tv-debatten, in de laatste twee dagen voor de verkiezingen.
Wilders kan het zich makkelijker dan andere lijsttrekkers veroorloven om tv-debatten over te slaan. Vooral voor zwevende kiezers zijn dit soort debatten een manier om hun stem te bepalen. Maar de PVV heeft relatief veel ‘vaste kiezers’, die geen andere partij overwegen. Volgens de laatste peiling van Ipsos I&O, afgelopen woensdag, is 8 procent van álle kiezers al (vrijwel) zeker van een keuze voor de PVV, wat neerkomt op zo’n 12 zetels. Bij alle andere partijen is dat hooguit 2 procent.
Met zo’n trouwe aanhang heeft de PVV minder te winnen bij tv-debatten, zeker zolang de partij zo comfortabel bovenaan staat in de peilingen. Al is er voor Wilders traditioneel gezien wel altijd een andere risico: dat een deel van zijn potentiële kiezers op de verkiezingsdag thuisblijft. Het is daarom goed denkbaar dat Wilders niet onzichtbaar wil blijven, en dat hij in de slotfase van de campagne alsnog meedoet aan enkele tv-debatten, net als in 2017. Toen duurde zijn campagnestop zes dagen.
Kees Versteegh
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC