De Amerikaanse president Donald Trump wil de luchtmachtbasis Bagram in Afghanistan ‘terug’. Aziatische regeringen die normaal met elkaar overhoop liggen, zoals Pakistan, India en China, verzetten zich tegen Trumps aanspraken. Waar komt die verrassende eensgezindheid vandaan? Vijf vragen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Wat heeft Trump met Bagram?
Het verlies van de reusachtige basis zit Trump al langer dwars. Afghanistan bouwde de basis met assistentie van de Sovjet-Unie in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Nadat de Taliban hadden geweigerd de hoofdverdachten van 9/11 uit te leveren, viel de Navo in 2001 Afghanistan binnen. Bagram werd de thuisbasis van tienduizend militairen van een internationale troepenmacht. De basis voorziet in twee landingsbanen, een beruchte gevangenis en fastfoodrestaurants.
Trump klaagt graag over Bagram als symbool van het chaotische Amerikaanse vertrek uit Afghanistan in 2021, toen de Taliban opnieuw de macht hadden gegrepen, onder zijn Democratische voorganger Joe Biden. Dat is handig om de aandacht af te leiden van zijn eigen betrokkenheid. Trump was immers president toen de VS en de Taliban in 2020 de Doha-akkoorden sloten, met de aftocht uit Afghanistan als gevolg.
Waarom wil Trump de basis nu terug?
Voor Washington is Bagram een ideale uitvalsbasis om meer zicht te krijgen op China’s snel uitdijende kernwapenarsenaal. China breidt zijn huidige aantal van zeshonderd kernkoppen uit tot een voorraad van meer dan duizend stuks in 2030, volgens het Pentagon ‘de meest ambitieuze modernisering’ van de Chinese kernmacht ooit.
Vanuit Bagram is het, zo zegt Trump, ‘maar een uurtje vliegen naar waar China zijn kernwapens bouwt’. Hij bedoelt Lop Nur, waar in 1996 voor het laatst kernwapens werden getest. Het uiterste westen van China stikt van de silo’s voor kernraketten, onderzoekscentra van de luchtmacht en andere gevoelige militaire locaties die de VS graag wil bespioneren.
Een basis op zo’n 800 kilometer van de Afghaans-Chinese grens biedt Washington in oorlogstijd grote voordelen. Bij een mogelijk conflict rond Taiwan, dat de VS tot zijn beschermers rekent, zal China zijn militaire macht in het oosten van het land concentreren. Amerikaanse speldenprikken in de westelijke flank kunnen het Chinese leger dan flink dwarszitten.
Wie beslist er over Bagram?
Dat zijn de Taliban, die de baas willen blijven over hun eigen grondgebied en Trump ‘nee’ hebben verkocht. Deze week kregen ze steun van een onverwachts brede coalitie van buurlanden en regionale grootmachten. Vanzelfsprekend zijn China, Rusland en Iran tegen hernieuwde Amerikaanse militaire aanwezigheid in hun invloedsfeer, maar ook Pakistan en India, bondgenoten van de VS, zijn faliekant tegen.
Ronduit verrassend was de manier waarop India zich deze week tijdens een regulier overleg van regionale regeringsleiders in de Russische hoofdstad Moskou bij de verklaarde tegenstanders van Trump voegde door, overigens zonder de VS met naam te noemen, op te roepen tot ‘respect’ voor de territoriale integriteit van Afghanistan.
Waarom neemt India die positie in?
India wil niet achterblijven bij andere landen rond Afghanistan, die al langer werk maken van hun relaties met de Taliban. In juli dit jaar heeft Rusland als enige land ter wereld de Taliban-regering diplomatiek erkend, India’s aartsvijand Pakistan heeft een ambassadeur benoemd in Kabul en China, de grootste concurrent van New Delhi, is al langer een belangrijke politieke en economische partner van de Taliban.
India, dat wantrouwend tegenover Afghanistan staat, gaf Kabul tot dusver slechts ontwikkelingshulp, maar dat gaat nu veranderen. Tijdens het eerste bezoek van de Afghaanse minister van Buitenlandse Zaken sinds de overwinning van de Taliban aan India deze week beloofde New Delhi een volwaardige ambassade in Kabul te openen.
Op de achtergrond spelen de verzuurde betrekkingen met Washington mee. Nadat Trump vorige maand India had geschoffeerd met hoge handelstarieven, zocht New Delhi toenadering tot zowel Rusland als China.
Nu is India alweer ontevreden over de VS, ditmaal over Afghanistan. Niet voor niets werd er in de slotverklaring van het Afghanistan-overleg in Moskou dinsdag, waar ook de Amerikaanse bondgenoten India en Pakistan zich tegen Trumps Bagram-plan uitspraken, gehamerd op ‘integratie van Afghanistan in het systeem van regionale connectiviteit’. Achter die passage zit Indiase frustratie over het feit dat de Amerikanen sinds kort de Iraanse haven Chabahar niet meer vrijwaren van sancties.
Vanuit India is Chabahar de beste manier om Afghanistan te bereiken, dus heeft New Delhi met een investering van 370 miljoen dollar en een langlopende samenwerkingsovereenkomst zijn kaarten op die Iraanse haven gezet. Nu het gebruik van Chabahar ineens Amerikaanse secundaire sancties kan opleveren, neemt het Indiase chagrijn over de VS eerder toe dan af.
Zullen er weer Amerikaanse straaljagers opstijgen vanaf Bagram?
Die kans lijkt niet bijster groot. Trump stelt de Taliban bij wijze van beloning samenwerking bij het winnen van aardmetalen voor, maar daarvoor kan Kabul ook bij China terecht.
Als de Amerikanen ervoor kiezen de basis te gebruiken zonder medewerking van de Taliban, dan vergt dat de inzet van duizenden Amerikaanse militairen. Al gaat het om nog geen 80 vierkante kilometer van het Afghaans grondgebied, op een Amerikaanse mini-bezetting van een stukje Afghanistan zit geen land in de regio te wachten.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant