De wetenschapsredactie beantwoordt grote en kleine vragen die lezers bezighouden. Deze week: wat gebeurt er in mijn hoofd als ik me een naam probeer te herinneren?
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft over de geestelijke gezondheidszorg en psyche, brein en gedrag.
Een onbereikbare snoeppot, ergens achter op het schap. Dat beeld ziet lezer Maurice Franssen voor zich als hij probeert te bedenken hoe het er in zijn hoofd aan toegaat op het moment dat hij zich een naam probeert te herinneren. Hij weet dat de snoeppot er is, hij ziet het ding voor zich, maar hij kan er nét niet bij.
Over dat ‘op het puntje van mijn tong’-moment gaat zijn vraag. Wat gebeurt er in ons brein als we proberen ons iemands naam te herinneren?
Het zal hersenwetenschapper Boris Konrad, verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, niet vaak overkomen. Behalve onderzoeker is hij namelijk ook geheugenatleet en voormalig wereldkampioen (2008) in het onthouden van woorden en namen.
Beantwoorden kan hij de vraag gelukkig wel. Om te begrijpen wat er gebeurt in ons hoofd, is het om te beginnen goed om te weten dat namen niet op een specifiek stukje hersenweefsel worden opgeslagen. ‘We slaan ze op in verbindingen die gekoppeld zijn aan iemands gezicht, aan de klank van de naam, aan andere mensen met dezelfde naam.’
Er is dus helaas niet één duidelijk herkenbare (metaforische) snoeppot waarin de naam die we zoeken ligt opgeslagen. Verschillende schappen zijn er wel.
Als we ons de naam proberen te herinneren van iemand die we net kennen, moet de hippocampus aan het werk: twee hersengebiedjes (elke hersenhelft heeft er één) in de vorm van een zeepaardje.
Dat deel van het brein maakt deel uit van het episodisch geheugen, dat draait om gebeurtenissen. De hippocampus takelt de naam als het ware op via dat verhaal. Een voorbeeld. Konrad herinnert zich de naam van de auteur van dit stukje vanwege wat er voorafging aan ons telefoongesprek. ‘Je had mij gemaild of ik je kon helpen deze vraag te beantwoorden, maar ik was vergeten te reageren. Daarna mailde je nog een keer. Als ik aan jou denk, denk ik aan dat verhaal, aan de schaamte die ik voel.’
Als we iemand al wat langer kennen (vanaf een paar dagen), dan moet de prefrontale cortex aan de slag om de naam op te duikelen. Tegen die tijd is het verhaal minder van belang. De prefrontale cortex, het deel van de hersenen dat belangrijk is voor het nemen van besluiten en het beheersen van impulsen, gaat ‘op zoek’ naar de juiste verbinding.
Dat gebeurt onbewust of bewust: als we ons bijvoorbeeld voor de geest halen waar we iemand van kennen, of als we in gedachte de letters van het alfabet afgaan, op zoek naar de juiste naam. Als de juiste verbinding wordt wakker geschud, floept de naam omhoog.
Voor lezers die het gevoel hebben dat hun brein erg lang moet graven om op de juiste naam te komen, is er hoop. Het ‘namendeel’ van het geheugen valt namelijk uitstekend te trainen.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant