De term ‘remigratie’ prijkt in de verkiezingsprogramma’s van PVV, FvD, BBB, JA21 en BVNL. Experts waarschuwen voor normalisatie van de term en het extreemrechtse gedachtegoed dat erachter schuilgaat. ‘Remigratie staat voor het massaal deporteren van asielzoekers en mensen met een migratieachtergrond.’
Prominent in beeld, tijdens ‘Elsfest’ eind september op het Malieveld: een groot spandoek van de extreemrechtse organisatie Voorpost. Daarop in hoofdletters het woord ‘Remigratie’, met in de ‘R’ een vliegtuigje. Achter het spandoek zwaaien demonstranten met prinsenvlaggen.
Dat woord duikt het laatste jaar steeds vaker op. Bijvoorbeeld tijdens de recente anti-immigratiedemonstratie in het Verenigd Koninkrijk, waar voormalig FvD’er Eva Vlaardingerbroek een toespraak hield in een T-shirt met de tekst ‘Generation Remigration’. Donald Trump heeft het in de VS over remigratie, net als Viktor Orbán in Hongarije, en de uiterst rechtse AfD in Duitsland. In Nederland komt ‘remigratie’ voor in de verkiezingsprogramma’s van vijf partijen: PVV, FvD, BBB, JA21 en BVNL.
Hoe kwam de term remigratie in de maatschappelijke mainstream terecht? Welke rol spelen extreemrechtse influencers? En hoe kijken Nederlandse politieke partijen naar hun verantwoordelijkheid, gelet op het feit dat de inlichtingendiensten waarschuwen voor het ‘normaliseren’ van de term?
De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) schrijft in juni dat rechts-extremisten ‘het normaliseren van hun gedachtegoed’ als onmisbaar middel zien op weg naar hun gewenste witte etnostaat. ‘Om deze etnostaat te bewerkstelligen willen ze miljoenen mensen op basis van hun ras, geloof, geaardheid of onwelgevallige standpunten deporteren, iets wat niet kan zonder dat daar geweld aan te pas komt. De steeds verdergaande omarming van politici en grote groepen in de samenleving van termen als ‘remigratie’, die door rechts-extremisten gebruikt worden als omschrijving van hun deportatieplannen, baart zorgen.’
Léonie de Jonge, hoogleraar aan de Universiteit van Tübingen, doet onderzoek naar rechts-extremisme. Zij ziet de aandacht voor ‘remigratie’ sinds tien jaar toenemen, aangejaagd door rechts-extremistische influencers en activisten binnen de internationale identitaire beweging, een Europees netwerk van ultranationalistische clubs die pleiten voor behoud van ‘cultuur, traditie en vaderland’.
Dat soort woorden gebruiken ze met opzet, legt De Jonge uit. ‘Wat ze willen is een witte etnostaat, maar ze hebben het over ‘Europese beschaving’. Door het gebruik van ambigue termen hebben dit soort ideeën meer kans om geaccepteerd te worden. Het draaiboek is: de term remigratie vaak gebruiken, zodat mensen eraan wennen, daar doen ze binnen de identitaire beweging niet geheimzinnig over. Je herhaalt het zo vaak mogelijk, zodat mensen er een positieve connotatie bij krijgen.’ De Jonge laat er geen twijfel over bestaan: ‘Extremisten bedoelen met remigratie het massaal deporteren van asielzoekers en mensen met een migratieachtergrond.’
Een keerpunt voor het begrip remigratie komt in november 2023. Dan vindt in Potsdam, nabij Berlijn, een bijeenkomst plaats waar Martin Sellner, de Oostenrijkse leider van de internationale identitaire beweging, een ‘masterplan’ presenteert om de ‘vestiging van buitenlanders terug te draaien’. Hij wil miljoenen migranten, asielzoekers en ‘niet-geassimileerde Duitsers’ laten terugkeren. Sellner heeft het over het uitoefenen van ‘hoge druk’ op mensen die in aanmerking komen, over ‘aangepaste wetten’. Het proces zal decennia in beslag nemen. Het plan wordt bestempeld als enige manier voor ‘het Westen’ om te overleven.
Begin 2024 onthullen Duitse onderzoeksjournalisten die undercover aanwezig waren wat het plan behelst en wie er aanwezig waren op de bijeenkomst: leiders van neonazistische, identitaire en alt-right jongerenclubs, rijke geldschieters en AfD-politici. Het stuk beschrijft dat het plan feitelijk neerkomt op deportaties.
Het masterplan leidt tot massale woede. Honderdduizenden Duitsers gaan de straat op om te protesteren. De plannen doen denken aan de ‘meest duistere tijden’ uit de Duitse geschiedenis, zegt toenmalig bondskanselier Olaf Scholz. De AfD wordt door de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst vanaf dan bestempeld als rechts-extremistisch.
Maar ondanks die breed gedeelde afkeuring gebeurt er iets geks: de term valt steeds vaker te horen en te zien, in allerlei landen. Remigratie sluipt de mainstream in. AfD blijft de term gebruiken. Op een campagneposter uit 2024 staat een vliegtuig met de tekst ‘Sommer, Sonne, Remigration’. En in september van dat jaar schrijft Donald Trump, dan presidentskandidaat, dat hij ‘Kamala’s illegale migranten’ zal terugsturen, wat hij remigratie noemt.
‘Ik was erg blij toen Trump de term gebruikte’, zegt Sellner later in een podcast. ‘Remigratie is de droom. Een visie. Ik hoop dat remigratie de grote mobiliserende mythe wordt voor een nieuwe Europese generatie.’
Sellner (36), die opgeschoren donker haar heeft en zwart-witte polo’s draagt, richt zich specifiek op jongeren, onder meer met het label ‘Generatie Remigratie’. ‘Toen het net begon was uiterst-rechts activisme iets van skinheads’, zegt AfD-parlementslid Maximilian Krah in The Washington Post, ‘maar Sellner heeft het modieus gemaakt, zoals Greenpeace.’
Uit een analyse van Bloomberg, op basis van drie miljoen berichten op sociale media, blijkt in 2024 dat het gebruik van het woord remigratie ‘geëxplodeerd’ is sinds Potsdam. Sellner is de ‘meest effectieve influencer’ bij het promoten van de term. Vermeldingen van het woord namen begin 2024 eerst in Duitsland flink toe, waarna Frankrijk, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en de VS volgden.
Martin Sellner, van wie vorig jaar het boek Remigratie: een voorstel is verschenen, is dus een sleutelfiguur in de normalisering van het begrip. Over zijn strategie zegt hij in eerdergenoemde podcast: ‘Het is heel belangrijk voor ons om dit soort begrippen populair te maken en in het politieke discours te brengen.’
Als tiener begaf Sellner zich in de neonazistische scene net buiten Wenen. Toen hij 17 was, werd hij veroordeeld voor het plakken van swastikastickers op een synagoge. Tot 2011 omschreef hij zichzelf als neonazi. Maar in 2012 richtte hij de identitaire beweging in Oostenrijk op, een nationalistische jongerenclub die zich bewust is van de valkuilen van nazistische taal. In Nederland zijn Erkenbrand, Voorpost, Identitair Verzet en de Geuzenbond verwante clubs, in Vlaanderen Schild en Vrienden, van de voor racisme veroordeelde ex-politicus Dries Van Langenhove.
Rond 2016 begint Sellner te praten over remigratie tijdens demonstraties, lezingen, op YouTube en Telegram, en noemt remigratie ook de große Rückführung, de grote terugkeer.
In extreemrechtse kringen is remigratie het antwoord op The Great Replacement – de racistische omvolkingstheorie die stelt dat Europese elites immigratie doelbewust inzetten om de ‘inheemse’ bevolking te vervangen. Sellner benadrukt altijd dat het om vrijwillige terugkeer gaat, maar hoe hij dan miljoenen mensen zover wil krijgen blijft onduidelijk.
Mede dankzij zijn vele internationale contacten verspreidt de term remigratie zich in Europa. En dringt ook door bij uiterst rechtse politici. Vanaf de eerste verkiezingsdeelname in 2017 neemt Forum voor Democratie remigratie op in het partijprogramma.
De PVV heeft het in 2012 in het verkiezingsprogramma al over remigratie. In 2021 stelt de partij een ministerie van ‘Immigratie, Remigratie en De-Islamisering’ voor. Uit het verkiezingsprogramma: ‘Daarnaast is een sterke inzet op remigratie cruciaal. Criminelen worden uitgezet (...) Naast gedwongen remigratie wordt vrijwillige remigratie bevorderd. Denk aan al die Nederlandse moslims die de islamitische regels belangrijker vinden dan de Nederlandse wetten.’
Zo verschilt het per partij welke groepen in aanmerking komen voor remigratie, en in hoeverre er dwang bij betrokken is. Maar in extreemrechtse kringen is duidelijk dat het niet per definitie om vrijwillig vertrek gaat. Bij een grote demonstratie in Wenen in juli dragen Sellner en identitairen uit heel Europa een groot spandoek met de tekst: ‘Send them back!’ Een slogan die dwang suggereert.
In mei viert de beweging rond Sellner zijn succes op de Remigration Summit in Milaan. Sprekers daar zijn naast Sellner FvD-prominent Freek Jansen, Eva Vlaardingerbroek, Dries Van Langenhove en andere Europese uiterst rechtse politici en activisten. Na de speech van Van Langenhove scandeert het publiek: ‘Save our nation, remigration!’
Van Langenhove viert achteraf in een tweet na de Summit ‘ons metapolitieke succes bij het mainstreamen van de term’. In een video zegt Sellner: ‘Wat wij in Milaan zeggen zal mainstream zijn over een paar jaar.’
Daarvoor zijn opiniemakers nodig die de boodschap van de marge naar de mainstream kunnen brengen. Een Nederlandse journalist die zichzelf die rol toedicht is Wierd Duk van De Telegraaf. In september zegt hij in de SBS6-talkshow Nieuws van de Dag: ‘Ik wil remigratie hier best als eerste in de Nederlandse mainstreammedia ter sprake brengen.’
Hij schetst in de uitzending een apocalyptisch beeld van westerse democratieën die bezwijken onder immigratie. ‘Het is de keuze: of we bezwijken en we gaan met z’n allen ten onder, uiteindelijk, want zo zal het gaan, onze samenlevingen zullen dan verkruimelen, óf we brengen remigratie ter sprake.’
Complex aan de Nederlandse situatie, volgens onderzoeker De Jonge, is dat ‘remigratie’ hier ook een ‘gewone’ beleidsterm is, terug te vinden in officiële overheidsdocumenten en wetgeving. Het gaat om mensen die terug naar Nederland remigreren, of om oudere, eerste generatie-migranten, zoals gastarbeiders, die terug willen naar hun geboorteland en in sommige gevallen een uitkering krijgen.
‘In Duitsland heeft de term echt een extreemrechtse lading’, zegt De Jonge. ‘Bij ons werkt het extreemrechtse draaiboek extra goed, omdat je hier de onschuld makkelijker kunt claimen. Je kunt altijd zeggen: ik heb het niet zo bedoeld, ik word geframed.’
Precies dat zegt Florens van der Kooi, actieleider van het extreemrechtse Voorpost, over het spandoek waarmee zijn organisatie op het Malieveld stond. ‘Het frame is dat we mensen uit hun huizen willen halen, met gillen en gedoe, maar wij willen mensen vrijwillig terugsturen. Sellner, een goede vriend van mij, wil dat ook. Het woord ‘deportatie’ is bij hem misschien een keer gevallen, maar het is net hoe je het invult. Ik sta voor het op een humane manier terugbrengen van zoveel mogelijk mensen naar het land van herkomst.’
Van de huidige verkiezingsprogramma’s is dat van FvD het meest expliciet over remigratie. Ook kinderen en kleinkinderen van migranten kunnen aanspraak maken op ‘royale beurzen’ om het land te verlaten, zodat ‘ons land’ in huidige vorm kan blijven voortbestaan. In een recent interview fantaseerde partijleider Lidewij de Vos over ‘tienduizenden’ vertrekkers per jaar. Zij zouden 50 duizend euro per persoon krijgen.
De PVV heeft het over een ‘vrijwillige remigratieregeling’, zonder vertrekpremie, maar met ‘een vliegticket (enkele reis)’, mits men afstand doet van het Nederlanderschap. JA21 heeft het over ‘remigratie bij mislukte integratie’ en is voorstander van remigratie-uitkeringen. ‘Op basis van vrijwilligheid’, licht partijleider Joost Eerdmans toe. Het zou kunnen gaan om mensen met een verblijfsstatus, maar ook om Nederlanders met een dubbel paspoort.
‘Op remigratie heeft te lang een taboe gerust’, staat in het verkiezingsprogramma van BBB. ‘Terugkeer naar het land van herkomst kan bijdragen aan oplossingen met betrekking tot massa-immigratie en falende integratie.’ De BBB wil mensen ‘helpen die vrijwillig terug willen’.
Dat de NCTV waarschuwt voor het normaliseren van het begrip en dat het door extreemrechts als eufemisme voor deportatie wordt gebruikt, daar heeft BBB-Kamerlid en campagneleider Henk Vermeer geen boodschap aan. ‘Het is totaal iets anders’, appt hij. ‘De suggestie wekken dat wie het heeft over remigratie, eigenlijk deportatie bedoelt en dus rechts-extremistisch is, is verwerpelijk en slaat elk debat kapot. Ik snap de zorgen over hondenfluitjes op links en rechts, maar politici monddood maken is zeer ongewenst. Een bedreiging van de democratie.’ Vermeer meent dat de term remigratie niet is overgenomen van rechts-extremisten, maar dóór rechts-extremisten, en dat het probleem dus ligt bij de rechts-extremisten.
Eerdmans: ‘Als het op een spandoek staat met een prinsenvlag ernaast, dan klinkt dat niet goed. Daar ben ik het mee eens. Maar remigratie is geen deportatie. Er zijn mensen die vrijwillig terug willen en dat willen wij stimuleren. Niet omdat we van ze af willen, maar ook omdat het goed is voor het land van herkomst.’
Léonie de Jonge noemt het ‘bevreemdend’ dat de term remigratie in vijf verkiezingsprogramma’s staat ‘en dat niemand een wenkbrauw optrekt’. ‘Op papier is het een beleidsterm, maar het heeft een extreemrechtse lading. Daar moeten partijen kritisch over worden ondervraagd. Het is niet onschuldig, want het normaliseert een ideologie die haaks staat op democratische waarden en mensenrechten. Voor mensen met een migratieachtergrond is het een uitsluitende en bedreigende boodschap.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant