Met horten en stoten is er een bestand bereikt tussen Israël en Hamas. Maar het moeilijkste moet nog komen: ‘Zolang de grondoorzaken niet worden aangepakt, zal er geen echte vrede of stabiliteit komen.’
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Tanks maken rechtsomkeert. Families laden hun huisraad op pick-ups om terug te keren naar hun (veelal verwoeste) woningen. Ofschoon er vrijdag nog een handvol explosies en schietincidenten werd gemeld, krijgt het broze staakt-het-vuren in Gaza langzaam vorm. Een 25-jarige Palestijnse moeder in het zuiden deelde haar opluchting met een journalist van Al Jazeera. ‘Het geluid van de zee’, zei deze Wiam al-Masri, ‘wordt eindelijk niet meer overstemd door het lawaai van de oorlog.’
Na twee jaar van verdrijving, vernietiging en Israëlisch genocidaal geweld tegen burgers is er voorlopig een streep gezet onder de langste oorlog in de Palestijnse en Israëlische geschiedenis. Het dodental in Gaza (ruim 67 duizend) dreigt, nu er eindelijk onder het puin kan worden gezocht, nog op te lopen tot mogelijk 100 duizend.
Dat er met horten en stoten een bestand is bereikt, leidt tot blijdschap, maar veel meer nog tot vertwijfeling. ‘Eerst zien, dan geloven’, zeggen Palestijnen die vaker bestanden doorbroken hebben zien worden. Natuurlijk, de bombardementen zijn gestopt. En zeker, het huidige staakt-het-vuren voorkomt dat het nóg erger wordt, en dat ze met duizenden tegelijk worden verdreven naar de naburige Sinaïwoestijn (een scenario dat de Amerikaanse president Trump eerder dit jaar nog omarmde). En ja, ze kunnen zich enigszins vastklampen aan Trumps belofte dat Gaza noch de Westelijke Jordaanoever door Israël zal worden geannexeerd.
Daar staat tegenover dat er op de heikelste vragen nog geen antwoorden zijn. Weliswaar ligt er het twintigpuntenplan van Trump en Netanyahu, maar omdat de Palestijnen daar niet in gekend waren en Hamas er (uit tactische overwegingen) slechts een half ‘ja’ op heeft gezegd, is dat plan voorlopig slechts een raamwerk.
Afgesproken is wel dat de huidige eerste fase na de uitruil van gevangenen en gijzelaars zal overgaan in ‘fase twee’, die op haar beurt maanden zou kunnen duren. Er zal worden onderhandeld over de ontwapening van Hamas en een toekomstig, Hamas-loos bestuur van Gaza. Ook moet er een internationale vredesmacht worden opgetuigd die de veiligheid moet garanderen en Palestijnse agenten gaat trainen. Onder meer Turkije, Indonesië, Azerbeidzjan en een reeks Arabische buurlanden worden voor die rol genoemd.
Het probleem, zo zeggen onderhandelaars die zich al decennia met het conflict bezighouden, is dat er met de onderliggende grieven weinig tot niets wordt gedaan. ‘Zolang de grondoorzaken niet worden aangepakt, zal er geen echte vrede of stabiliteit komen’, waarschuwde de ervaren Palestijnse politicus Hanan Ashrawi vrijdag. Ze doelde op de bezetting en kolonisatie van de Westoever (die volgens mensenrechtenorganisaties heeft geleid tot apartheid) en op de gesmoorde roep om Palestijnse zelfbeschikking, verankerd in talloze resoluties van de Verenigde Naties. Bovendien blijft in het plan-Trump ook de Gazastrook bezet.
De Palestijnse zelfbeschikking speelt in Trumps vergezicht een ondergeschikte rol. Gaza wordt in dat plan voor onbepaalde tijd onder internationale curatele geplaatst, met de Britse oud-premier Tony Blair als ‘gouverneur.’
Een heilloze weg, zo onderstreepte de Amerikaanse oud-topdiplomaat Rob Malley in Le Monde. Malley diende onder drie Amerikaanse presidenten en zat aan tafel tijdens de (mislukte) Palestijns-Israëlische vredesonderhandelingen van Camp David (2000). Hij spreekt van een ironische ‘herhaling van de geschiedenis’, verwijzend naar de tijd, een eeuw terug, dat diezelfde Britten de baas waren in het toenmalige mandaatgebied Palestina en de vervolgde Europese Joden een thuisland beloofden. ‘Ook toen waren de Palestijnen niet geconsulteerd.’
De keuze voor Blair was al omstreden vanwege zijn hoofdrol bij de catastrofale inval in Irak (2003). Ook zijn er grote vraagtekens over zijn onafhankelijkheid. Blairs eigen denktank, het Tony Blair Institute for Global Change (TBI), ontving de voorbije vier jaar een slordige 300 miljoen euro van techmiljardair en Trump-vertrouweling Larry Ellison, die tot de grootste geldschieters behoort van het Israëlische leger.
Een wezenlijk gevaar is dat Blair en Trump de fouten van het dertig jaar oude Israëlisch-Palestijnse ‘vredesproces’ gaan herhalen. Tijdens het zogeheten Oslo-proces, begonnen in de vroege jaren negentig, werd er jarenlang onderhandeld over een ‘Palestijnse staat’, maar die term was met zoveel mitsen en maren omkleed dat Israël in de tussentijd diezelfde ‘staat’ met zijn nederzettingenbeleid de nek kon omdraaien. Het leidde tot woede, geweld en de Tweede Palestijnse Intifada (2000-2006).
Ook de moorddadige terreuraanval van Hamas, twee jaar geleden, was deels een reactie op de verwaarlozing van het Palestijnse vraagstuk. Illustratief waren de Abraham-akkoorden van 2020, waarbij Israël na bemiddeling van de Verenigde Staten vrede sloot met onder meer Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten. Trump draagt die deal nog steeds uit als een voorbeeld van hoe het moet, ook al werden de Palestijnen daarin naar de marge gedirigeerd.
In Trumps twintigpuntenplan staat ditmaal weliswaar een verwijzing naar een ‘mogelijke’ Palestijnse staat, maar daarvoor moet de Palestijnse Autoriteit (die de Westoever bestuurt) wel afdoende ‘hervormen.’ De inkt was nauwelijks droog, of Netanyahu’s kabinetssecretaris twitterde dat die hervormingen ‘nooit vervuld gaan worden.’ Oftewel: forget it.
Het is een staaltje machtspolitiek waar niemand in het Midden-Oosten van opkijkt. De weerzin tegen een Palestijnse staat is in Israël groter dan hij in decennia is geweest, zozeer dat het een mainstream opvatting is geworden. Het zal daarom niet meevallen om in ‘fase twee’ een compromis te vinden waarin beide partijen zich kunnen vinden. De onderhandelaars mogen hun borst nat maken. Het moeilijkste moet nog komen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant