Bestand Als onderdeel van het bestand in Gaza moet Israël circa 2.000 Palestijnen vrijlaten die in Israëlische gevangenissen worden vastgehouden. Een groot deel van hen is zonder aanklacht of proces vastgezet.
Gaza-stad donderdag, tijdens een door Israël uitgevoerde aanval.
Na de bekendmaking deze week dat er een akkoord is bereikt tussen Israël en Hamas, bleef de afgelopen dagen onduidelijk welke Palestijnen zullen vrijkomen als onderdeel van de uitruil van gijzelaars en gevangenen.
Volgens het twintigpunten plan van de Amerikaanse president Donald Trump moeten 250 Palestijnen die levenslange gevangenisstraffen uitzitten in Israëlische gevangenissen worden vrijgelaten, samen met 1.700 Palestijnen uit Gaza die zijn vastgezet sinds 7 oktober 2023, onder wie alle vrouwen en kinderen.
Donderdagavond berichtte de Qatarese krant Al-Araby dat een akkoord was bereikt over de lijst met namen. Net als bij de onderhandelingen die leidden tot het vorige tijdelijke bestand, hadden de Palestijnse onderhandelaars eerder een lijst met namen ingediend. Volgens Israëlische media stemde de Israëlische regering vrijdagmiddag nog over de lijst, waarop diverse namen van Palestijnen verbonden aan de Fatah-partij door Israël zouden zijn vervangen door leden van Hamas. Op vrijdagmiddag publiceerde het Israëlische ministerie van Justitie daarop een lijst met namen van 250 Palestijnen, maar zei Hamas dat er nog geen definitief akkoord was over de lijst.
Israël houdt ruim 11.000 Palestijnen vast in Israëlische gevangenissen, onder wie honderden kinderen. Een groot deel van hen is zonder aanklacht of proces vastgezet. Ruim 3.500 Palestijnen uit de bezette Westelijke Jordaanoever en Israël worden vastgehouden in zogenaamde ‘administratieve detentie’, een juridisch construct dat Israël systematisch inzet om Palestijnen, waaronder kinderen, voor langdurige periodes op te sluiten.
Aida Touma-Suleiman, lid van de Knesset, het Israëlische parlement, voor de Hadash-partij, omschreef deze Palestijnse gevangenen als gijzelaars. „Er zijn duizenden Palestijnen die zijn gekidnapt uit hun huizen onder administratief bevel, zonder proces, zonder de mogelijkheid om te weten waar zij van beschuldigd worden, en die in de gevangenis worden vastgehouden. Hoe noem je zoiets?”, aldus Touma-Suleiman tegen de Britse televisiezender Channel 4.
De 1.700 Palestijnen uit Gaza die naar verwachting in de komende dagen worden vrijgelaten, zijn eveneens zonder aanklacht of proces vastgezet. Israël gebruikt hiervoor een ander juridisch construct, in de vorm van de ‘wet van de onwettige strijder’. Palestijnen kunnen hiermee voor onbepaalde tijd worden vastgezet als zij mogelijk deelnamen aan „vijandige activiteiten jegens de staat Israël”, of lid zijn van een groep die als „onwettig” wordt beschouwd, waaronder Hamas.
Uit onderzoek van het Israëlisch-Palestijnse journalistieke platform +972 Magazine, Local Call en The Guardian, bleek afgelopen september dat volgens een Israëlische militaire database driekwart van de duizenden uit Gaza opgepakte Palestijnen, niet als militanten zijn aangemerkt.
Over de in Gaza opgepakte Palestijnen „weten we heel weinig”, zegt Abdullah al-Zaghari, de directeur van de Palestijnse Gevangenenvereniging, een organisatie die opkomt voor Palestijnen in Israëlische detentie, telefonisch uit Ramallah. De Israëlische autoriteiten verschaffen geen of nauwelijks informatie over hen. Het Internationale Rode Kruis en Palestijnse en Israëlische mensenrechtenorganisaties weten vaak niet waar Palestijnen worden vastgehouden en bezoek van een advocaat wordt hen doorgaans ontzegd.
Desondanks, zegt Al-Zaghari, zet zijn vereniging zich in voor de families van verdwenen Palestijnen uit Gaza. Onder hen is ook de Palestijnse kinderarts en directeur van het Kamal Adwan-ziekenhuis Hussam Abu Safiya. Hij werd afgelopen december ontvoerd door het Israëlische leger tijdens de belegering van het ziekenhuis, en zonder aanklacht of proces vastgezet. Volgens de organisatie Physicians for Human Rights Israel (PHRI), die afgelopen september een bezoek aan hem kon brengen, is hij sindsdien 25 kilo afgevallen.
De behandeling van Palestijnen in Israëlische gevangenissen is sinds 7 oktober 2023 zodanig verslechterd, dat er volgens Al-Zaghari sindsdien 78 Palestijnen zijn overleden in gevangenschap. Uit rapportages bleek de afgelopen twee jaar dat in detentiecentra als de beruchte Sde Teiman-gevangenis systematisch Palestijnen uit Gaza zijn gemarteld en onderworpen aan seksueel geweld.
De prominente Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem noemde de gevangenissen vorig jaar in een rapport een „netwerk van martelkampen”. De organisatie spreekt van een „systemisch, institutioneel beleid dat gericht is op het voortdurende misbruik en de marteling van alle Palestijnse gevangenen”.
Een belangrijke vraag was deze week of er prominente Palestijnse politieke leiders zouden vrijkomen die zich onder de 250 Palestijnen met levenslange gevangenisstraffen bevinden. Marwan Barghouti, een leider van de Palestijnse Fatah-partij die door Israël tot een levenslange gevangenisstraf werd veroordeeld en sinds 2002 vastzit, staat al jaren hoog op de prioriteitenlijst van Hamas. Israël beschuldigt hem van betrokkenheid bij aanslagen op Israëliërs tijdens de Tweede Intifada, de Palestijnse opstand tegen de Israëlische bezetting.
Barghouti geniet ongekende populariteit onder Palestijnen, en wordt gezien als de leider die verschillende Palestijnse politieke bewegingen met elkaar kan verbinden. Sinds 1967 heeft Israël naar schatting een miljoen Palestijnen opgepakt, onder wie leiders van diverse politieke bewegingen.
In Arabische en Israëlische media verschenen de afgelopen dagen conflicterende berichten over Palestijnse leiders op de lijst. Een anonieme betrokkene bij de onderhandelingen zei tegen de Qatarese krant Al-Araby dat Israël zowel Barghouti zou vrijlaten als Ahmed Sa’adat, een leider van het Front voor de Bevrijding van Palestina, en de Hamas-leiders Ibrahim Hamed en Hassan Salameh. Zij staan echter niet op de lijst die Israël vrijdagmiddag publiceerde.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu had eerder gezegd dat Barghouti onder geen beding zou worden vrijgelaten tijdens een uitruil met Hamas.
Tot de bekendmaking van de definitieve lijst verkeren Palestijnse families in spanning over een mogelijk weerzien met hun geliefden. En dan moet nog blijken of de vrijlating van Palestijnen door Israël snel volgt op de vrijlatingen van Israëlische burgers en soldaten in Gaza door Hamas en andere militante groepen, die daaraan vooraf zal gaan.
Tijdens het vorige tijdelijke bestand, afgelopen januari, stelde Israël de vrijlating van Palestijnen herhaaldelijk uit, waardoor families tot diep in de nacht tevergeefs stonden te wachten in Ramallah en bij de grensovergangen in Gaza.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC