Selma Leydesdorff (1949-2025) Met de historicus Selma Leydesdorff is een van de grondleggers van de oral history-methode in Nederland én een vooraanstaand feminist overleden. Ze stierf maandag op 75-jarige leeftijd in haar woonplaats Amsterdam.
Selma Leydesdorff, Amsterdam, 2017.
In haar studententijd werd de in 1949 in Jakarta geboren Leydesdorff actief in de studentenbeweging en het feminisme. Ze hoort tot de oprichters van actiegroep Dolle Mina, maar hoorde ook bij de groep die de strijd wilden verleggen van vrouwenemancipatie naar een bredere strijd. Tijdens een roerig tweedaags congres in Arnhem in 1970 was zij voorzitter („die de vergadering strak leidde”, aldus een aanwezige verslaggever) en daar liet zij duidelijk merken dat het protest van haar wel wat luider mocht klinken. „Ludieke actie is in een bepaalde fase erg goed, maar er moet harde actie op volgen”, zei de toen twintigjarige voorzitter. In een uitzending van Andere Tijden in 2010 blikte ze met enige zelfkritiek terug op haar rol: „Ik denk dat ik door niet te kiezen voor de vrouwengroepen, niet altijd gelijk heb gehad.”
Ook op de Gemeente Universiteit in Amsterdam, de huidige UvA, liet Leydesdorff zich gelden als activist, vertelt historicus en oud-NIOD-directeur Hans Blom, destijds „een jonge docent”. In die hoogtijdagen van democratisering eisten de studenten inspraak in het onderwijsprogramma. Leydesdorff was een van degenen die daarbij pleitten voor vrouwengeschiedenis in het curriculum. „Daar was geen serieus bezwaar tegen in te brengen”, aldus Blom. „Wij vonden alleen niet dat studenten hun eigen cijfers voor tentamens moesten bepalen.”
Naderhand kwam Leydesdorff zelf bij de Faculteit der Politieke en Sociaal-culturele Wetenschappen te werken. Samen met collega Jaap Talsma ijverde ze voor de ontwikkeling van oral history als historische methode. Die kwam mede over van culturele antropologie en was meer dan alleen een methodologie, waar een nieuwe vorm van bronnenkritiek voor moest worden ontwikkeld. „Ik had voor mijn dissertatie over de muiterij op het schip De Zeven Provinciën ook interviews gedaan”, zegt Blom. Oral history had ook een ideologische achtergrond; stem te geven aan groepen die tot dat moment zelden hun woorden in de geschiedschrijving teruglazen. „Het was een vorm van sociale geschiedenis, en het vloeide in die zin ook voort uit de democratiseringsbeweging van de jaren zeventig”, aldus Blom. „Het was een methodologische verrijking van de geschiedwetenschap.” Zelf formuleerde Leydesdorff de waarde van oral history in een interview met studentenblad Folia als volgt: „De belevenissen van mensen, hun subjectieve ervaringen, zijn naast de feitelijke gebeurtenissen óók een deel van de geschiedenis. Een prachtig deel, omdat het over gevoelens gaat, en dat nog te vaak wordt vergeten.”
De publicaties van Leydesdorff stoelden allemaal op die methode. Voor haar dissertatie Wij hebben als mens geleefd (1987) ondervroeg ze leden van het Joodse proletariaat van Amsterdam van voor de Tweede Wereldoorlog. Voor De leegte achter ons laten (2008) sprak ze met vrouwen van vermoorde inwoners van Srebrenica. Ze kwam rond uit voor het feit dat ze in haar onderzoek de kant koos van de mensen over wie ze schreef. In een gastles voor studenten Journalistiek van de Fontys Hogeschool vertelde ze dat ze alleen geïnteresseerd was in slachtoffers omdat ze ook een activistisch motief had met haar oral history-onderzoek: Slachtoffers hebben geen stem, en daders zetten eerder de werkelijkheid naar hun hand.
NRC-verslaggever Jorg Leijten was aanwezig bij die gastles en herinnerde zich de discussie over de vraag of je ook daders met deze methode sprekend kunt opvoeren. „Ja, bedachten we, mits je goed onderzoek naar hen doet en hen ter verantwoording roept.”
In 1992 werd Leydesdorff hoogleraar vrouwengeschiedenis aan het Belle van Zuylen Instituut, en in 2004 hoogleraar oral history en cultuur aan de Faculteit der Geesteswetenschappen van de UvA. Toen ze al lang en breed met emeritaat was, was Leydesdorff als redacteur betrokken bij het Handbook of Global Oral History dat volgens Atria, het kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis, waar ook een deel van het archief van Leydesdorff ligt, eind oktober zal verschijnen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC