Dealmaker Trump De timing van een bestand tussen Israël en Hamas kon niet beter, tussen ‘7 oktober’ en in de Nobelweek. Beeldvorming is alles voor Donald Trump en de cliffhanger naar de volgende aflevering van de onderhandelingen kan nauwelijks spannender.
President Trump geeft eind september samen met de Israëlische premier Netanyahu een persconferentie op het Witte Huis over het vredesplan voor Gaza. De leiders spraken elkaar na afloop van de VN-top in New York.
President Donald Trump pocht graag een dealmaker en een vredesstichter te zijn. Het akkoord dat hij deze week heeft weten te sluiten tussen Israël en Hamas bevestigt bovenal zijn talent als reality-tv-ster. De timing van de overeenkomst, onmiddellijk na de tweede ‘verjaardag’ van de terreurdaad van Hamas, de gijzeling van Israëliërs en de start van Israëls genocidale vergelding en een dag voor de uitreiking van de door Trump zo begeerde Nobelprijs voor de Vrede, lijkt niet toevallig.
In het Midden-Oosten en de VS heerst grote opgetogenheid over de deal. De laatste twintig levende gijzelaars moeten begin volgende week worden vrijgelaten. Gazanen krijgen voedsel en andere hulp en kunnen terug naar wat er over is van hun huizen. Het altijd door de Amerikanen gesteunde Israëlische leger stopt de verdere vernietiging – voorlopig.
De zichtbare druk die Trump uitoefende op bondgenoot Benjamin Netanyahu geeft dit moment in de geschiedenis een nog dramatischer laag. De Israëlische premier werd vorige week op bezoek in het Witte Huis vastgelegd terwijl hij Qatar telefonisch excuses aanbood voor een bombardement. Trump heeft duidelijk gemaakt wie de baas is. Hij reist waarschijnlijk dit weekend af naar het Midden-Oosten om de deal zelf, alcoholvrij, te beklinken.
Beeldvorming is alles voor deze president. De cliffhanger naar de volgende aflevering van de onderhandelingen kan nauwelijks spannender.
Zowel Republikeinen als Democraten prijzen Trump om het akkoord. De tot nu toe belangrijkste diplomatieke prestatie van zijn tweede termijn. Het waren zijn dwang richting Israël en zijn goede relaties met Arabische leiders die doorslaggevend zijn geweest. De vraag is of het akkoord slechts tijdelijke verlichting biedt of werkelijk „sterke, duurzame en eeuwige vrede” (dixit Trump) tot stand brengt.
Leden van Trumps eigen partij twijfelen aan de betrouwbaarheid van Hamas. Leden van de oppositie zijn ook sceptisch over de Israëlische toezeggingen en Trumps concentratieduur. Maar beide zijden zijn voorlopig opgelucht: dichterbij een oplossing zijn ze de afgelopen twee jaar niet geweest. Een oplossing die niet alleen het Midden-Oosten in rustiger vaarwater moet brengen, maar ook de ontvlambare achterbannen van de twee partijen moet sussen.
De publieke Republikeinse reacties zijn lovend. Huisvoorzitter Mike Johnson noemde het „een werkelijk historische prestatie – een die alleen president Trump had kunnen leveren. Die opnieuw bewijst dat vrede voortkomt uit Amerikaanse kracht”. Brian Mast, afgevaardigde uit Florida die de Huis-commissie voor Buitenlandse Zaken voorzit en als vrijwilliger diende in het Israëlische leger, schreef dat Trump „zojuist heeft gedaan wat geen carrièrediplomaat voor elkaar kreeg: hij heeft de wereld dichter bij vrede in Gaza gebracht dan ooit tevoren”.
Senator Lindsey Graham noemde het „een belangrijke doorbraak op humanitair vlak”, waarbij nog gezorgd moet worden dat „Hamas nooit meer de Palestijnen of de Israëliërs kan bedreigen”. Hoewel hij vindt dat Trump de Nobelprijs sowieso al verdiende, is hij voorzichtig wat betreft deze ontwikkeling: „Het is een staakt-het-vuren, laten we de tweede fase afwachten.”
Democraten zijn verheugd dat Trump zijn plan voor etnische zuivering van een ‘Gaza Rivièra’ heeft laten varen en rechten en belangen van Palestijnen serieus neemt in zijn twintigpuntenplan. Chuck Schumer, de Democratische fractievoorzitter in de Senaat, zei dat „elke stap richting een einde aan deze nachtmerrie, moet worden gevierd, zorgvuldig uitgevoerd en tot een goed einde gebracht”. Oud-president Barack Obama postte op X een bericht dat elke serieuze vredespoging met „aanmoediging en opluchting” ontvangen moet worden.
Op z’n minst is Trump gelukt wat zijn voorganger Joe Biden, ondanks al diens buitenlandervaring, niet voor elkaar kreeg, en waarschijnlijk nooit voor elkaar had kunnen krijgen. Wanneer Democratische presidenten iets proberen te bewerkstelligen dat niet puur in Israëls belang is, staat hen collectieve veroordeling van de Republikeinen te wachten. Andersom is dat niet het geval. Als Netanyahu bij Trump uit de gratie valt, kan hij niet terugvallen op andere politieke steun in de VS. Hij heeft Trump nodig om, waarschijnlijk komend voorjaar, zijn volgende verkiezingen te winnen.
Trump was na de eerste berichten over het akkoord zowel bombastisch als een tikje bescheiden. Hij noemde de deal een „historische en ongekende gebeurtenis”, maar gaf ook toe dat Israël en Hamas deze in „de eerste fase” nog makkelijk kunnen torpederen. De vraag is of Trump, die een notoir korte aandachtsspanne heeft, zal optreden als een van beide partijen het staakt-het-vuren doorbreekt.
Rond zijn aantreden in januari werd al een voorlopig akkoord over Gaza gesloten. Trump gaf geen krimp toen dat door Israël verbroken werd. Dat zijn ontmoeting met de Russische president Vladimir Poetin, in augustus, op niets uitliep, lijkt hem ook niet te deren. De door Trump beloofde vrede in Oekraïne is sinds zijn aantreden niet dichterbij gekomen.
Trump hervond deze zomer zijn interesse in Gaza na de Israëlische luchtaanval op Hamas-kopstukken in Qatar. Dit Golfstaatje is niet alleen een belangrijke Amerikaanse bondgenoot, de familie-Trump bouwde er de afgelopen jaren ook grote zakelijke belangen op, onder meer via investeringen in resorts en golfbanen. De Qatarese woede over het Israëlische bombardement werd dankzij deze zakenrelatie extra serieus genomen in het Witte Huis. Trump greep het incident aan om Netanyahu tot onderhandelen te dwingen. Schoonzoon Jared Kushner werd ingevlogen.
Het internationale beleid van de VS onder Trump-II wordt niet alleen bepaald door bekende Amerikaanse geopolitieke of economische belangen, maar ook door de privézaken van de Trump-clan, waarbij crypto, vastgoed of een luxe Boeing 747 als diplomatiek smeermiddel dienen.
Dit kan een belangrijke les zijn voor Europese regeringen die steun zoeken in Washington bij het afslaan van de Russische agressor. Kyiv probeerde Trump al te paaien met een grondstoffendeal. Brussel koos een pragmatische benadering in zijn tarievenoorlog en belooft meer Amerikaans wapentuig in te slaan. De Qatari leren: de kortste weg richting Trumps buitenlandhart loopt via zijn particuliere zakenimperium.
Wat betreft Gaza lijkt het nu in ieder geval van Amerikaanse kant menens. Trump zou graag eens de Nobel Vredesprijs ontvangen (al is het alleen maar vanwege Obama’s ‘aanmoedigingsprijs’ kort na diens aantreden). Ondertussen heeft hij te maken met groeiende antipathie tegen Israël in de VS. Amerikanen hebben het land altijd vrij blind gesteund, maar de buitensporige vergelding voor de Hamas-aanslag van 2023 en de beelden van gedode en uitgehongerde kinderen, hebben een enorme verschuiving in de publieke opinie teweeg gebracht. Na de aanslag sprak 47 procent van de Amerikanen sympathie uit voor Israël en 20 procent voor de Palestijnen. Inmiddels is dat gekanteld naar 35 procent steun voor de Palestijnen en nog maar 34 procent voor Israël, blijkt uit een peiling van The New York Times.
Dat geldt niet alleen voor Democraten, die Biden en zijn beoogde opvolger Kamala Harris verweten niet genoeg voor Palestina op te komen. Ook in de Republikeinse achterban is beweging. Het omvangrijke kiezersblok van evangelisch-christelijke kiezers staat uit bijbelse overtuiging nog pal achter Israël als het Beloofde Land. Maar een deel van Trumps populistische aanhang is kritischer op de onvoorwaardelijke steun aan de Joodse staat. Deels is dit uit puur antisemitisme, maar peilingen laten ook zien dat vooral jongere kiezers Israël niet meer zo vanzelfsprekend steunen als hun ouders en alle militaire steun aan dat land geen ‘America First’-beleid vinden.
Trumps ambitie om volgend jaar of het jaar daarna alsnog de Vredesprijs te winnen, kan hem bij de les houden. Een ding is duidelijk: er zal meer druk nodig zijn op de Israëlische regering, op Arabische landen en op Hamas, om werkelijk een vorm van duurzame vrede te brengen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC