Niet alle leerlingen waren hem dankbaar voor de eindeloze zangoefeningen, maar Geert Berghs was geliefd om zijn humor en betrokkenheid.
Geert Berghs op zijn boot in 2022.
Zijn naam is minder bekend dan zijn werk. Dat was vaak te horen: als zangleraar coachte Geert Berghs talloze klassieke zangers: solisten, maar ook koorzangers die daarna overal en nergens terechtkwamen.
Hoe groot zijn invloed echt was, werd duidelijk op zijn afscheid. Berghs was populair, maar dat er zo’n aanloop zou zijn – van zangers die tientallen jaren geleden les van hem hadden gehad tot huidige conservatoriumstudenten – verraste toch.
Circa 1955
Geert Berghs werd geboren in Venlo in 1953, als jongste in een gezin met vier kinderen. Na een studie medicijnen richtte hij zich helemaal op de muziek. Hij nam zangles bij Margreet Honig en zong zo’n dertig jaar als tenor, zowel solo als in koren, onder andere in The Amsterdam Baroque Choir van Ton Koopman.
Daarvoor kwam hij terecht in een koor van Daniel Reuss (64), nu 45 jaar geleden. Een van de vroegste herinneringen van Reuss: „Dat hij het erg goed met zijn buurvrouw kon vinden. Ze hadden zo vaak de slappe lach dat repeteren onmogelijk werd. Geert kon echt heel hard lachen.”
Zijn humor is ook het eerste wat zijn nicht Constance Berghs (55) noemt. Al van jongs af aan herinnert ze zich haar „uitbundige oom” om zijn zwierende armen, zijn lach en zijn licht sarcastische en plagerige grapjes. „Hij was de gangmaker. Maar hij kon ook heel goed luisteren. Het was zo’n verschrikkelijk lieve man.” En vitaal: hij kluste tot op het laatst aan zijn eigen boot, die hij kocht nadat hij het Bussumse huis van hem en zijn man Sjaak van onder tot boven verbouwd en ingericht had.
Veel van zijn leerlingen herinneren zich hem vooral als een vaderlijke motivator. Marleene Goldstein (54) kende Berghs zo’n dertig jaar, waarvan ze er achttien les van hem had. „Hij kon je het gevoel geven dat alles om jou draait. Bij hem durfde ik alles. Ook gewoon lelijk zingen.” Hij zag haar zangschaamte, vertelt Goldstein. „Ik blaakte nooit van zelfvertrouwen en daar wilde hij me bij helpen. ‘Hé joh, we gaan het gewoon proberen’, zei hij dan met zijn Limburgse accent. Ik kwam er altijd vrolijk vandaan.”
Hij was „goed verzorgd, chique”, zou ze nog aan het lijstje eigenschappen willen toevoegen. „Als ik plat praatte, praatte hij me na. Súíker moest ik heel netjes zeggen. En íjskast, koelkast mocht niet.”
Zijn levenswerk was ‘Meesters & Gezellen’, vanaf 2011 een jaarlijks project om getalenteerde jonge zangers beroepservaring te laten opdoen. Een koor met op iedere vijf zangstudenten één professional, die samen repeteren en uitvoeren. Dirigent Reuss was meermaals dirigent in het project: „Niet te veel praten, niet te veel lesgeven, gewoon naast een professional staan en uit de praktijk leren, dat was het doel. Geert vergeleek het altijd met de Scandinavische veeteelt, waar ze een vaars die voor het eerst gaat kalveren naast een ervaren koe zetten. Dan ging het beter, was de ervaring.”
Geert Berghs (midden) met Meesters & Gezellen in 2022.
Reuss zag velen proberen om projecten op te zetten voor talentvolle koorzangers, maar niets werkte zo goed als Meesters & Gezellen. „Veel jonge zangers zijn terechtgekomen in beroepskoren.”
De kennis van het menselijk lichaam, opgedaan in zijn eerste studie, kwam Berghs wel degelijk van pas. In Nijmegen promoveerde hij op het ouder worden van de zangstem. Reuss: „Hij was de zingende dokter. Die kennis nam hij mee naar Meesters & Gezellen. Hij deed eindeloze zangoefeningen met de leerlingen. In het begin dacht ik nog ‘God man, wat duurt dit lang’, maar later zag ik hoeveel die simpele oefeningen opleverden. Zangers denken al snel dat oefeningen niet hoeven omdat hun stem het ook wel doet zonder die oefeningen. Ja, nú wel. Maar over vijf jaar niet meer. Ik ken veel zangers die op hun 35ste al minder goed werden.” Berghs deed er alles aan om dat te voorkomen.
Berghs had Meesters & Gezellen niet alleen bedacht, hij droeg het. Zangers regelen, fondsen aanvragen, concerten boeken, verblijfplaatsen vinden voor zangers – dat deed Berghs allemaal zelf, tot zijn onverwachte dood. „Dat lukte omdat hij een ongelofelijk wilskrachtig persoon was”, zegt Reuss. „Een conflictje schuwde hij niet. Op het afscheid zei een oud-leerling dat je het eerst maar beter met hem eens kon zijn, en daarna bedenken wat je er zelf van vond. Hij was het type dat ergens voor stond.”
Ook de volgende editie van Meesters & Gezellen, in februari volgend jaar, had hij al grotendeels in de steigers staan. Niemand was bezig met de opvolging van Berghs, hijzelf al helemaal niet. Reuss en Berghs hebben meermaals besproken dat Cappella Amsterdam, het koor van dirigent Reuss, het project misschien zou kunnen overnemen. Reuss: „‘Dat komt wel, ik heb nu nog te veel energie’, zei Geert dan.” Op de uitvaart is een oproep gedaan: of iedereen die de schouders er onder wil zetten, zich wil melden.
In deze rubriek elk weekeinde een portret van iemand die recent is overleden.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.