Polka Muziek kent tal van genres en subculturen: NRC’s muziekprofessor biedt essentiële muziekkennis. Deze week: de polka. Wat moet je luisteren en wie moet je kennen?
Op het Maastrichtse Vrijthof bij de jaarlijkse concerten van André Rieu, op bierovergoten Oktoberfests, in Amerikaanse sportstadions en op piratenzenders: sinds de negentiende eeuw is de polka overal. De vrolijke volksdans bestormde bijna tweehonderd jaar geleden de wereld en is nooit meer weggegaan.
De pulka werd vlak na 1831 de polka. Het startschot voor die naamsverandering werd letterlijk in de nacht van 28 november 1830 gegeven. Dat was het moment dat Poolse nationalisten in actie schoten tegen de Russische tsaar Nicolaas I, die zijn leger in paraatheid had gebracht om zich met de Belgische revolutie te gaan bemoeien. Dat deed hij trouwens vooral om zijn zus Anna Paulowna te plezieren, die getrouwd was met de Nederlandse kroonprins Willem II. Dat stel was helemaal klaar met het opstandige gedoe van de Belgen, en kon wel wat hulp gebruiken. De Polen wilden op hun beurt met hun verzet weer een wit voetje halen bij de Fransen, zodat die de nieuwe vrienden in het oosten weer zouden gaan helpen als die zich ook onafhankelijk wilden maken van de Russen. Een grote Europese adellijke en nationalistische slangenkuil dus, waar iedereen familie of idealistische achterneven bleek en vooral overal veel eigenbelang bij had. Lang verhaal kort: Nicolaas I liet de Belgische strijd met rust, sloeg de Poolse novemberopstand neer, verving het Poolse ambtenarenapparaat, verdrong de Poolse taal, ging achter de katholieken aan, noem maar op. En dit was voor Tsjechen de reden om als eerbetoon aan de dappere maar verslagen Polen de Tsjechische lokale dans pulka te hernoemen naar het woord voor Poolse vrouw: polka.
Muziek en dans gaan al duizenden jaren hand in hand en polka is daarop geen uitzondering. De oorspronkelijke naam pulka betekent dan ook iets als half of halfstap. Dat zegt allereerst iets over de dans die erbij hoorde. In paren zet je een grote stap, gevolgd door twee kleintjes. Dat hoor je terug in de muziek. Of de muziek nou tokkelend op wat snaarinstrumenten, door een weelderig orkest of al stampend op een accordeon en een banjo gespeeld wordt: het heeft qua timing iets weg van de wals. Maar waar bij de wals de maatsoort de muziek een sierlijk deinend een-ne-te, twee-e-te, drie-e-te en weer terug naar een-ne-te geeft, is het bij polka meer recht door: een-ne, twee-e, een-e, twee-e, met in de melodie altijd een huppeltje dat meegenomen kan worden in de dans. Het heeft daarom eigenlijk altijd iets extra vrolijks, opgejaagds en met bijvoorbeeld een lompe tuba in de bas, vergeef mij oh polkaliefhebbers, ook iets lomps.
De polka heeft dan wel een Midden-Europese achtergrond, hij is al snel de hele wereld over gegaan. Via dansvloeren in Praag en Wenen, bladmuziek in Duitsland, polkamania in Parijs en Engeland stak hij uiteindelijk de oceaan over. Inmiddels zijn er niet alleen specifieke subgenres in verschillende Amerikaanse staten, maar ook populaire varianten in Mexico en Peru. Ook Nederland ontkomt er niet aan. Als André Rieu Strauss speelt of als er met pullen bier geproost wordt op oktoberfeesten klinkt er polka. Danny Christian scoorde in de jaren zeventig in Nederland een hit met ‘Rosamunde’ door een schlagerversie van Jaromír Vejvoda’s beroemde polkamelodie te maken. De Joods-Italiaanse schrijver Primo Levi vertelde in een interview hoe die oorspronkelijke compositie gespeeld werd door het kamporkest toen hij aankwam in Auschwitz, maar de voetballers van Olympique de Marseille komen er ook het veld mee op en de professionele honkbalclub uit Milwaukee draait het in het stadion als eerbetoon aan zijn Europese roots. Polka is zelfs de officiële staatsdans van Wisconsin. In Amerika is de polka nog relatief groot, als folklore. De polkalobby was in de VS zelfs zo sterk dat er vanaf 1983 een Grammy-categorie voor het genre was. Al werd die in 2009 geannuleerd, nadat bandleider Jimmy Sturr de prijs achttien keer in de wacht sleepte. En die maakt volgens de puristen niet eens échte polka.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC