Rits de Boer | inspecteur-generaal Een lek in een overheidsregister maakt grootschalige illegale arbeid mogelijk in Nederlandse hotels, waarschuwt inspecteur-generaal van de Arbeidsinspectie Rits de Boer.
Rits de Boer, inspecteur-generaal van de Arbeidsinspectie: "Er wordt hard geconcurreerd om schoonmaakcontracten. Dat kan door alleen maar illegalen aan te nemen."
In een vergaderzaal van de Arbeidsinspectie projecteert inspecteur-generaal Rits de Boer een identiteitskaart op de beamer. Alles lijkt echt – foto, stempels, laminaat. „Zie je dit?” vraagt De Boer, terwijl hij met een vinger naar de achterzijde wijst. „Daar hoort een chip te zitten. Die is er niet.”
Een valse Sloveense ID-kaart is het enige wat een Georgische schoonmaker nodig had om te gaan werken in Nederland. Met zijn eigen naam en paspoort kon hij zich inschrijven bij een speciaal gemeenteloket voor mensen die korte tijd in Nederland verblijven, het RNI. Zo kreeg hij een burgerservicenummer en kon hij een bankrekening openen. Om vervolgens met de valse identiteitskaart naar een werkgever te gaan – en zo de indruk te wekken dat hij in Nederland mag werken. Er wordt telkens dezelfde truc uitgehaald, zegt De Boer. „En dan zeggen de werkgevers: hoe hadden wíj dit kunnen weten? Hij heeft toch een Nederlands burgerservicenummer?”
De Arbeidsinspectie is gestuit op grootschalige fraude in de Nederlandse schoonmaaksector. Vier landelijke hotelketens hebben honderden, vooral Georgische maar ook Oekraïense, schoonmakers zonder geldige papieren voor zich laten werken. Ze werden ingehuurd via een schoonmaakbedrijf en een malafide uitzendbureau, dat hen volgens de verdenking bewust met valse papieren liet werken. Het gaat om bijna vijfhonderd schoonmakers, vertelt De Boer. Hun loon bedroeg gemiddeld 9 euro per uur – zonder contract, premies of cao. Soms werden ze een halve dag in een hotel gehouden, wachtend op kamers die schoongemaakt konden worden, zonder doorbetaling.
De schoonmakers werden gehuisvest in krappe kamers, waarvoor ze een deel van hun ontvangen geld weer moesten inleveren. „We zagen woningen van zestig vierkante meter, waarin zes mensen woonden”, zegt inspecteur Jan Geel die met zijn collega’s het onderzoek uitvoerde. De Arbeidsinspectie ziet regelmatig hoe betrokken partijen zich achter elkaar proberen te verschuilen, zegt de Boer. „Het schoonmaakbedrijf zegt: wij leveren alleen mensen, de hotels zeggen: wij hebben het uitbesteed. Maar dat klopt moreel en ook juridisch gezien niet. Ze dragen allemaal verantwoordelijkheid.”
De opsporingsdienst van de Arbeidsinspectie doet strafrechtelijk onderzoek naar de bestuurder en medewerkers van het uitzendbureau dat de schoonmakers naar Nederland haalde. De bedrijven zullen worden beboet voor iedere schoonmaker die illegaal aan het werk werd gesteld. Welke hotels en andere bedrijven betrokken zijn bij de fraude, wil de Arbeidsinspectie niet zeggen.
Het Register Niet-Ingezetenen (RNI) speelt een sleutelrol in de zaak. Sinds 2017 kunnen Georgiërs visumvrij naar Nederland reizen. Officieel moeten ze binnen negentig dagen het land verlaten, maar in Nederland melden ze zich bij een RNI-loket. Daar krijgen ze een bsn, zonder dat naar hun verblijfsstatus wordt gevraagd.
„Zo ontstaat een vaagheid waarachter werkgevers zich kunnen verschuilen”, zegt De Boer. „Zij zeggen: hij had een bsn en een Europese identiteitskaart, dus we gingen ervan uit dat hij mocht werken. En als bedrijven mensen dan ook nog deels zwart uitbetalen is het helemaal gestoord.”
Uit een interne analyse van de Arbeidsinspectie blijkt dat duizenden registraties niet kloppen: in het RNI staan de migranten onder een andere nationaliteit geregistreerd dan in de polisadministratie van het UWV en de Belastingdienst. „We hebben meer dan vijfduizend gevallen gevonden waarin dat niet overeen komt”, zegt De Boer. „En dat zijn alleen nog de mensen die in loondienst zijn. Het zegt niets over de mensen die als zelfstandige of zwart werken, zoals de hotelschoonmakers.”
In totaal ontvingen 124.000 migranten van buiten de EU langs deze weg een burgerservicenummer, berichtte NRC vorig jaar. Een onbekend deel van hen heeft geen verblijfsrecht in Nederland.
Het hotelonderzoek kwam op gang na een anonieme melding via een formulier op de website van de Arbeidsinspectie. Vermoedelijk afkomstig van een concurrerend uitzendbureau. „Er wordt hard geconcurreerd om schoonmaakcontracten”, zegt inspecteur Geel. „Dat kan door een zo laag mogelijke prijs vast te stellen, door alleen maar illegalen aan te nemen. De tip kwam waarschijnlijk van een concurrent die het zat was.”
Geel sprak meerdere schoonmakers die illegaal in de hotels aan het werk waren gezet. „De meesten waren uiterst meewerkend”, vertelt Geel. „Als je hoort hoe slecht de situatie in hun thuisland is, kun je je voorstellen dat ze elke mogelijkheid aangrijpen om hier te blijven.” Een deel werkte eerder in de horeca in Turkije, en raakte werkloos in de coronaperiode.
De meeste schoonmakers kwamen via bemiddelaars naar Nederland. „Je hebt een hele recruitmentindustrie”, vertelt Geel. „Uitzendbureaus die lokaal de mensen erop attenderen en daarna vervoer regelen.” Op sociale media gaan Georgische advertenties rond met oproepjes voor werk in Nederland. „Ze komen allemaal met Wizz Air op Eindhoven aan.” Eenmaal in Nederland zorgen de uitzendbazen voor woonruimte.
Volgens De Boer is de oplossing voor het RNI-probleem eigenlijk eenvoudig: gemeenteloketten zouden moeten stoppen met het verstrekken van bsn’s aan mensen van buiten de Europese Unie. „De IND zou deze nummers moeten uitgeven, omdat die kan beoordelen of iemand hier legaal verblijft en mag werken.” Een alternatief zou zijn om aan deze groep alleen tijdelijke bsn’s te verstrekken, of een nummer waaruit meteen blijkt dat je van buiten de EU bent.
Toch wil het ministerie van Binnenlandse Zaken die stap nog niet zetten. Het uitgangspunt van de overheid is dat burgerservicenummers neutraal moeten zijn, zonder herkenningstekens die iemands personalia verraden. Vasthouden aan neutrale nummers is prima, zegt De Boer, „maar dan moeten er andere maatregelen worden genomen. Anders blijft een systeem in stand dat misbruik kan faciliteren.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC