Het Haarlemse Toneelschuur Producties, bekend van bejubelde voorstellingen als Jongensuren (2024) en Geschiedenis van geweld (2023), gaat alle voorstellingen voorzien van boventiteling. Zo wil de instelling het theater toegankelijker maken voor doven en slechthorenden.
schrijft voor de Volkskrant over theater.
Het is de eerste theaterinstelling die zo’n rigoureuze stap zet. Toneelschuur Producties geldt als een van de belangrijkste ontwikkelplekken voor aanstormende regisseurs, met gemiddeld vijf nieuwe voorstellingen per jaar.
Nu is het gebruikelijk dat de tekst op de avonden met boventiteling op schermen boven of naast het podium te volgen is. Maar Toneelschuur Producties is van plan om de woorden helemaal te integreren in het decor. Daarvoor gaat het in een vroeg stadium overleggen met regisseurs en decorontwerpers.
‘We willen voorkomen dat toeschouwers worden afgeleid door een lichtbak met taal’, vertelt hoofd van het productiehuis Fabian Pikula. ‘De boventiteling moet echt onderdeel van het geheel worden, met een artistieke meerwaarde.’
Op dit moment wordt er gewerkt aan de voorstelling Het proces, die eind oktober in première gaat. ‘Daar onderzoeken we hoe de boventiteling over het toneel kan bewegen en dus net als de personages kan opkomen en afgaan.’ Ook kan er worden geëxperimenteerd met lettertype, grootte en kleurgebruik om op die manier de emotie achter de taal over te brengen.
De afgelopen jaren experimenteerde Toneelschuur Producties al regelmatig met manieren om voorstellingen toegankelijker te maken. Zo zette het soms doventolken in die tussen de acteurs meespeelden in de voorstelling, of zaten er schrijftolken in de zaal die ter plekke de boventiteling verzorgden. ‘Vaak kregen we naderhand reacties van mensen die zich niet als slechthorend identificeren, maar toch veel baat hadden gehad bij de boventiteling, zoals ouderen of mensen die het Nederlands niet helemaal machtig zijn.’
Tijdens de tournee gaat er met elke voorstelling een speciale boventitelaar mee, die als taak heeft de boventiteling synchroon te laten lopen met de gesproken tekst op het podium. Toneelschuur Producties bekostigt de plannen uit speciaal aangevraagde subsidies en de meerjarige subsidie die de instelling van het rijk ontvangt. Het is de bedoeling dat de boventiteling in een later stadium ook in het Engels beschikbaar komt.
Bij veel theaterorganisaties staat toegankelijkheid hoog op de agenda. Theater Utrecht werkt bijvoorbeeld al veel met Nederlandse en Engelstalige boventiteling en is nu vooral op zoek naar manieren om gebarentaal in te zetten in het theater. Andere instellingen, zoals Het Nationale Theater of het Tryater, experimenteren met speciale brillen waarin de boventiteling of een gebarentolk verschijnt, of voorzien hun voorstellingen op gezette avonden van boventiteling of doventolken.
Dat er toeschouwers zullen zijn die de boventiteling afleidend vinden, neemt Pikula voor lief. ‘Inclusief werken betekent soms dat de meerderheid zich moet aanpassen om een minderheid mee te nemen. Maar het hoeft niet meteen erg te zijn om je aan te passen aan de ander.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant