De Amerikaanse president Donald Trump gaat er prat op dat hij een dealmaker is. Het akkoord tussen Israël en Hamas lijkt daarvan een bewijs, mits hij zijn aandacht er de komende jaren bij houdt.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
‘We love Trump’, roepen familieleden van gijzelaars donderdag in Tel Aviv. Zelfs in Gaza, dat de afgelopen twee jaar met goeddeels Amerikaanse wapens met de grond gelijk is gemaakt, klampen sommigen zich vast aan de Amerikaanse president. Gebleken is dat hij daadwerkelijk invloed kan uitoefenen op de Israëlische premier Netanyahu.
Is het bestand tussen Israël en Hamas dan het grote diplomatieke succes waar Donald Trump al jaren op hoopt, het felbegeerde bewijs van zijn kwaliteiten als dealmaker en vredestichter waarop hij al talloze malen een grotesk voorschot nam? (Bijvoorbeeld met zijn verkiezingsbelofte de oorlog in Oekraïne binnen 24 uur te beëindigen.)
En, gedacht vanuit de prioriteiten van de president zelf, is dit broze toekomstplan Trumps ticket naar de Nobelprijs voor de Vrede?
Alle serieuze antwoorden op die vraag beginnen met een veelvoud van ‘als.’ Als het staakt-het-vuren inderdaad ingaat, als Hamas alle gijzelaars vrij laat en als dat vervolgens meer om het lijf blijkt te hebben dan de zoveelste tijdelijke gevechtspauze. En als Trump Netanyahu uiteindelijk zo ver krijgt al zijn troepen terug te trekken uit Gaza.
Als dat allemaal gebeurt, dan is dit inderdaad de grootste diplomatieke prestatie van Trump.
‘Dit staakt-het-vuren en de vrijlating van gijzelaars, als het gebeurt, is alleen tot stand gekomen omdat Trump bereid was om Netanyahu onder druk te zetten’, zei de Trump-kritische oud-diplomaat Aaron-David Miller donderdag in The New York Times. Hij voegde eraan toe dat ‘geen enkele Amerikaanse president, Republikein of Democraat, ooit harder heeft opgetreden tegen Israël in kwesties die van cruciaal belang zijn voor de politiek en de veiligheidsbelangen van zijn land.’
Trump kreeg Netanyahu – op papier – zo ver zijn troepen gefaseerd terug te trekken uit Gaza en plannen voor een annexatie of langdurige bezetting van het gebied te begraven. Dat is meer dan Trumps Democratische voorganger Joe Biden ooit van de Israëlische regering heeft gevraagd. Tegen The Guardian zei een anonieme diplomatieke bron hierover: ‘Mensen willen dit niet horen, maar als Trump iets besluit te doen, dan wordt hij een juggernaut, een vernietigende kracht.’
Daarvoor moest Trump zijn plan opgeven om alle Palestijnen te verdrijven en van de ‘Gazaanse Rivièra’ een vastgoedwingewest te maken. Volgens verschillende reconstructies waren het de Britse ex-premier Tony Blair en Trumps schoonzoon Jared Kushner die hem hiertoe wisten te over te halen. Ze werden geholpen door Trumps woede op Netanyahu, na diens bombardement op vermeende leden van Hamas in de Qatarese hoofdstad Doha.
Tegenover de offers die Israël moet brengen, staan nog veel grotere offers van Hamas: het overdragen van alle levende en dode gijzelaars – en dus het verlies van hun enige overgebleven machtsmiddel. En in de latere fases van het plan volgen volledige ontwapening en de belofte geen rol te spelen in het toekomstige bestuur van Gaza.
Verpakt in dit eisenpakket zat het dreigement met vernietiging als Hamas niet zou instemmen. Diplomaat en analist Brett McGurk, die deel uitmaakte van Bidens onderhandelingsteam, zei tegen CNN dat er sprake was geweest van ‘goede diplomatie, ondersteund door de inzet van macht, prikkels en deadlines. En dat lijkt te hebben gewerkt.’
Natuurlijk redt Trump met dit plan ook Netanyahu: Israël is internationaal geïsoleerd en de solidariteit met de Palestijnen was nog nooit zo groot. Toch lijkt de Israëlische premier nu in eerste instantie straffeloos weg te komen met een oorlog met genocidale kenmerken, waarin 67 duizend Palestijnen zijn vermoord.
Het ingewikkeldste gedeelte volgt in de weken na de daadwerkelijke onderteking van het akkoord over het staakt-het-vuren. Niet alleen vanwege de notoire wispelturigheid van de Israëlische regering en Hamas wanneer het om het naleven van bestanden gaat. Ook omdat Trump iets moet doen waarin hij niet bepaald uitblinkt.
‘Het vredesplan vereist consistentie en aanhoudende aandacht van Trump’, zegt de voormalige Amerikaans Midden-Oostengezant Gina Abercrombie-Winstanley in een analyse van de denktank Brookings Institution.
Zonder druk van Trump zal Israël ongetwijfeld toezeggingen terugdraaien, vermoedt Abercrombie-Winstanley, zoals het ook bij eerdere overeenkomsten heeft gedaan. Daarnaast merkt ze op dat het plan alleen werkt als de internationale gemeenschap ‘de rules-based order’ van na de Tweede Wereldoorlog herstelt, inclusief internationale wetgeving en normen. Ook voor die taak lijkt Trump niet de aangewezen persoon.
En dan is er zijn wens de Nobelprijs voor de Vrede te krijgen, een verlangen dat als een running gag door Trumps beide presidentschappen loopt. De prijs die vrijdagmorgen in Oslo is toegekend aan de Venezolaanse oppositieleider María Corina Machado lijkt inderdaad een belangrijke drijfveer van de veranderingen in Trumps buitenlandse politiek.
Een anonieme diplomaat zei tegen The Guardian dat de prijs de voornaamste reden is dat Trump zich weer voor Gaza begon te interesseren, nadat zijn vredespogingen in Oekraïne uitzichtloos waren gebleken.
‘De kans dat Trump de prijs dit jaar wint is nihil’, zei Nina Graeger van het Noorse vredesonderzoekscentrum Prio al voor de toekenning van vrijdag tegen de Volkskrant. Ze wees op de terugtrekking van de Verenigde Staten uit de Wereldgezondheidsorganisatie en het Klimaatakkoord van Parijs, en op het beknotten van de vrijheid van meningsuiting in de VS.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant