Het Uur Als kind wisselde Saskia de Bel acht keer van school. Zich aanpassen werd vanzelfsprekend. Jarenlang zag ze zichzelf niet als pleaser, ze noemde het gewoon ‘te aardig’. Pas later zag ze dat die vriendelijkheid vooral een overlevingsstrategie was. Daarover schreef ze het boek ‘De Perfecte Pleaser’: een handleiding om te kappen met pleasen.
Saskia de Bel
In de podcast Het Uur gaat Pieter van der Wielen met Saskia de Bel in gesprek over haar weg van aanpassen naar autonomie. Ze praten over de vraag of Pieter zelf een pleaser is, over de erfenis van het patriarchaat waardoor vooral vrouwen in deze rol schieten en over afkicken van zulk gedrag. Want hoe blijf je empathisch zonder de deurmat te worden in een mondige samenleving? En hoe leer je je eigen grenzen bewaken?
Dit is een voor de leesbaarheid geredigeerde versie van het gesprek dat Pieter van der Wielen voerde met Saskia de Bel voor Het Uur, de wekelijkse interviewpodcast van NRC. Luister en volg Het Uur via nrc.nl, de NRC Audio-app of een ander podcastplatform. Het Uur is ook te bekijken op YouTube.
Volgens mij bestaat die ook niet.
Meer bij mijn ouders. Er waren dingen die ik niet snapte en vooral bij mijn moeders gedrag dat ik niet zo goed snapte. Waar komt dat vandaan of hoe zit dat? En ik was altijd een heel gevoelig kind en zei dan ook dingen voor de vuist weg, maar dat werd niet zo op prijs gesteld. Dus ik was te eerlijk of te open. Mensen vinden dat niet leuk en dan word je raar gevonden.
Ja, maar daar was ik me niet bewust van.
Toen ik tegen de veertig liep werd ik me echt met een schok bewust hoe ingesleten die patronen waren. Op dat moment waren de zorgtaken thuis niet zo verdeeld als we hadden gedacht en hadden afgesproken. Ik werkte in deeltijd en hij voltijd, en in zijn beleving kon dat ook niet anders. Dus ik dacht: waarom val ook ik in dat meer traditionele patroon? Wat is dat toch met ons vrouwen, dat we dat toch weer doen en dat we ons dat laten gebeuren? Dus daar kwam wel het onderwerp autonomie heel erg naar voren.
Ja, maar ik noemde het anders. Ik noemde het te aardig, te veel aan anderen denken. Het is zo eigen gemaakt, dat patroon van pleasen, dat je niet eens doorhebt dat je dat aan het doen bent. Je denkt dat je een aardig persoon bent. En dat klopt ergens ook wel. Je hebt een bepaalde persoonlijkheid nodig om te kunnen pleasen en daarom is dat ook je overlevingsstrategie.
Daar zit ’m nou juist de kneep, weet ik inmiddels. Want als je als kind dat als gedrag vertoont en dat wordt heel erg beloond, dan ga je dat natuurlijk meer vertonen. Niet dat je je daarvan bewust bent. „Oh, masseer mij even, ik heb zo’n hoofdpijn”, zei mijn moeder. „Dan krijg je een dubbeltje.” Nou, dat dubbeltje kreeg ik meestal niet. Maar ik voelde me zo nodig en ik kon haar helpen minder hoofdpijn te hebben. Hoe geweldig was dat?
Ja, je ontleent daar wel je eigenwaarde aan. Dat is ook niet verkeerd. Alleen als dat de hoofdmoot wordt van de interactie is het een probleem natuurlijk. Want je vergeet gewoon dat je zelf helemaal niet wil masseren of daar helemaal niet wil zijn.
En dat zie ik dus ook bij cliënten. Dat ze geen keuzes meer kunnen maken. Gewoon niet meer weten wat ze zelf willen. Iemand zei een keer: ‘Het is mijn eerste natuur om eerst aan de ander te denken.’ Dus je voelt je onveilig en dan word je alert: ‘Wat kan ik verwachten? Hoe moet ik daar op inspelen?’
Hij is plotseling overleden toen we nog getrouwd waren.
Oh zeker wel. Dat vond hij niet zo grappig. Want hij kreeg ineens een andere partner. Waar ik eerst heel veel best vond, vond ik dat ineens niet meer. Dus wij kregen ook meer conflicten. Dat vond hij moeilijk. Dat was hij helemaal niet van mij gewend.
Wat zijn de risico's van te veel pleasen?
Ja, ‘moeilijk doen’ was ook echt de term die daarbij gebruikt werd. Maar het is ook niet makkelijk als je een partner hebt die pleaser is. Vrienden en partners vinden het ook wel eens irritant, want ze zeggen niet: ‘Mja maar ik wil eigenlijk naar die andere kroeg.’ Maar pleasers die zeggen dat vaak wel daarna en gaan dan een beetje klagen. En dat is heel irritant.
Ja, en geen pleaser zijn is leuker, want je krijgt een leukere partner die minder moe is. Want pleasers zijn ook vaak moe, ze gaan over hun grenzen en als je niet oppast worden ze echt overbelast, of komen zelfs met een burn-out thuis te zitten.
Je ziet ook bij pleasers dat ze dan met enige regelmaat uit de bocht vliegen. Dan ontvlammen ze ineens om niks. Te lang voor je gehouden. En dan is het gewoon in één keer klaar.
Ik heb op vijf middelbare scholen gezeten, drie basisscholen. Elke keer switchen. Dan moest je elke keer een nieuwe rol vinden in de groep. Je was de nieuweling, je viel buiten de boot, je had een ander accent of andere kleding of je kende de mores niet precies. Je moest je snel in een groep weten te schikken en pleasen was de strategie. Voor mij was dat de makkelijkste route, omdat ik nou eenmaal gevoelig was als persoon en empathisch.
Hoe lastig is om het telkens weer van school te veranderen?
Ik denk dat ik er altijd voor moet oppassen, maar het is geen automatisch gedrag meer.
Ja, door zoveel duizend jaar patriarchaat. Vrouwen wordt geleerd een toontje lager te zingen.
Ja, het wordt sociaal afgekeurd als je er met gestrekt been ingaat.
Ja, dat kun je echt wel zeggen. Hij was de bulldozer. Heel assertief, niet sociaal gevoelig. En ik was de pleaser en dat past heel goed bij elkaar. Want ik vond het allemaal best wat hij deed.
De klager. Heel sociaal gevoelig, maar ook erg assertief.
En je hebt de solist. Die wil eigenlijk gewoon met rust gelaten worden. Die zijn ook niet zo sociaal gevoelig en ook niet zo assertief. ‘Laat mij maar.’ Die hebben liever geen conflict, maar die zorgen ook wel voor situaties dat er ook weinig conflict ontstaat door niet al te veel met anderen te verkeren.
Maar ik denk dat weinig mensen van conflict houden.
Nee, dat vind ik ook niet. Ik hou ook niet zo van de term, maar ik denk wel dat als mensen dat op jou plakken of jou daarmee labelen, dan zegt dat wel wat.
Dat geldt sowieso voor de hele mensheid natuurlijk. Dat je allerlei persoonlijkheden hebt en als je een beetje gemixt team hebt dan vul je elkaar ook aan.
Nou ja, dat is nogal dwingend. Dat is bulldozer, dat is niet leuk.
Het is stap voor stap. Maar het begint wel bij de assertiviteit. Dat noem ik dan de drie vuistregels. Je houdt het bij jezelf, het is persoonlijk en je houdt het actueel. Je maakt het zo klein mogelijk.
Ja, waar succes eigenlijk al verzekerd is. Maar je moet je stijl daarin vinden. Dat noemen we dan ontwikkelen van een repertoire. Dan werken we toe naar vijf tot tien zinnen die voor mensen lekker bekken.
Ik ben zelf verzot op: “Ik begrijp het even niet.” Dan koop je tijd.
Ja, en dan kan je denken: wat vind ik hier nou van? Ik noem dat altijd ondertitelen. Ondertitel wat je denkt en voelt, en niet van oh wat moet ik nou zeggen, wat moet ik nou zeggen?
Saskia de Bel in gesprek met Pieter van der Wielen
Het is een existentieel gebeuren. Angst hoort bij de mens. Het is heel functioneel. Angst is doorgeschoten, maar sociale gevoeligheid hebben we nodig. Het zou wat zijn als mensen niet meer om elkaar zouden geven en zich zouden bekommeren om de ander en niet meer dingen voor een ander zouden doen.
Ja, maar als je kijkt naar tests wordt er altijd een slag om de arm gehouden. Mensen geven vaak een rooskleuriger beeld. Ik heb ook een vragenlijst ontwikkeld gebaseerd op uitspraken over gedrag en dat is dan weer dichter bij de waarheid. “Als je buurvrouw ziek is en ze heeft om hulp gevraagd. Nou, wat doe je dan?”
Nou ik moet zeggen, ik heb al jaren het gevoel van: “Nou heerlijk, ik snap het wel een beetje zo.”
Nou, ik ben echt niet perfect en dat vind ik prima. Ik ken mijn gebruiksaanwijzing. Dan is het leven wel een stuk eenvoudiger en fijner.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Stukken die je helpen om je leven fijner en je carrière beter te maken
Source: NRC