Japan Nu coalitiegenoot Komeito weigert LPD-leider Sanae Takaichi te steunen, is haar verkiezing als nieuwe Japanse premier onzeker. Haar minderheidsregering zal samenwerking moeten zoeken met de oppositie.
De ultraconservatieve Sanae Takaichi werd op 4 oktober tot nieuwe partijleider gekozen door de Japanse regeringspartij LDP. Maar nu een coalitiegenoot haar laat vallen, is haar premierschap wankel geworden.
De beoogde nieuwe Japanse premier Sanae Takaichi is minder zeker van haar benoeming nu de kleinere regeringspartij Komeito heeft besloten de coalitie met haar Liberaal-Democratische Partij te verlaten.
Takaichi werd vorig weekend door de LDP aangewezen als nieuwe partijleider, en zou daarmee normaliter bij een stemming in beide kamers van het Japanse parlement worden aangewezen als nieuwe premier, de eerste vrouw in die functie. Ze won een interne leiderschapsverkiezing die werd gehouden nadat haar voorganger Shigeru Ishiba was afgetreden vanwege een reeks tegenvallende verkiezingsuitslagen.
Nu Komeito uit de coalitie stapt, kan Takaichi niet op voorhand rekenen op voldoende parlementaire steun. Haar eigen LDP heeft in het Lagerhuis noch in het Hogerhuis een meerderheid. Ze zal dus steun moeten vinden bij andere partijen, zoals de conservatieve Democratische Volkspartij en het kleinere rechtse Nippon Ishin no Kai.
De crisis in de coalitie betekent niet direct dat er nieuwe verkiezingen volgen of dat Takaichi geen premier zal worden. Komeito heeft gezegd begrotingen en andere wetsvoorstellen te blijven steunen, en het lijkt onwaarschijnlijk dat de oppositie zich achter een andere gezamenlijke premierskandidaat zal weten te scharen. Maar een minderheidsregering van de LDP onder premier Takaichi zal afhankelijk zijn van samenwerking met andere partijen om te kunnen regeren.
De stap van het centrum-rechtse Komeito is opmerkelijk. De twee partijen regeren het land al sinds de eeuwwisseling vrijwel onafgebroken samen. Maar het aantreden van de ultraconservatieve Takaichi - die de Britse oud-premier Margaret Thatcher vaak als rolmodel noemt - valt slecht bij de gematigdere coalitiepartij Komeito.
Takaichi is een volgeling van de conservatief-populistische voormalige partijleider en premier Shinzo Abe, die in 2022 werd vermoord. Tijdens zijn laatste regeerperiode, van 2012 tot 2020, trachtte die onder meer met grote overheidsinvesteringen en een actief, op het stimuleren van inflatie gericht monetair beleid de stagnerende Japanse economie uit het slop te trekken. Hoewel die aanpak op korte termijn effect had, bleven noodzakelijke structurele hervormingen volgens critici van deze ‘Abenomics’ uit. Het land raakte uiteindelijk toch weer in een recessie.
Toch zinspeelde Taiachi eerder deze week al op een grotere rol van de regering bij de vaststelling van de geldpolitiek en meer invloed op de Japanse centrale bank. „De regering moet verantwoordelijk zijn voor fiscaal en monetair beleid”, zei ze in een persbriefing.
Beurzen reageerden positief op Takaichi’s verkiezing, omdat beleggers verwachtten dat een renteverhoging daarmee minder waarschijnlijk werd. Tegelijk droegen zorgen over inflatie bij kiezers juist bij aan recente verkiezingsnederlagen van LDP en Komeito.
Takaichi stelt zich bovendien een stuk minder verzoenlijk op in de omgang met Japans koloniale en oorlogsverleden. Beschuldigingen van Japanse oorlogsmisdaden tijdens de Tweede Wereldoorlog noemde ze in het verleden „overdreven”. Zelf bracht ze al meermaals een omstreden bezoek aan de Yasukuni-schrijn in Tokio, waar Japanse oorlogsmisdadigers worden geëerd. Wel liet ze deze week doorschemeren bij het aankomende herfstfestival van zo’n bezoek af te zien.
Komeito-leider Tetsuo Saito verwijt Takaichi vooral dat haar reactie op een doorsudderend schandaal in de LDP „ontoereikend” is. De partij kwam in opspraak toen in 2023 aan het licht kwam dat volksvertegenwoordigers van de LDP de opbrengst van de kaartverkoop voor campagnebijeenkomsten in geheime fondsen stortten, waaruit ze zelf een vergoeding kregen. Vooral de rechtse factie Seiwakai, naar zijn leider ook wel de Abe-factie genoemd, was daarbij betrokken.
Dat schandaal is een van de oorzaken van een reeks verkiezingsnederlagen van de LDP, die ook Komeito heeft getroffen. Bij de laatste Lagerhuisverkiezingen, in 2024, verloor de kleine coalitiegenoot acht van de 32 zetels. Maar volgens partijleider Saito zou Takaichi niet bereid zijn geweest de regels voor partijdonaties ingrijpend te hervormen. „Het diepgewortelde wantrouwen van het volk is niet opgelost”, had de partij volgens hem bij de laatste verkiezingscampagne gemerkt. „Als we weer een coalitie met de LDP aangaan, moeten we de regels aanscherpen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC