Films over architectuur Op het Architecture Film Festival Rotterdam kun je je onderdompelen in films over steden en platteland, bouwen en slopen, uitbuiting en ongelijkheid en het klimaat.
Beeld uit ‘Slumlord Millionaire’ van regisseurs Steph Ching en Ellen Martinez.
Ratten, kakkerlakken, maden en schimmels – daarmee deelt de Hispanic familie Bravo hun appartement in de New Yorkse wijk Queens. En als ze de euvele moed hebben om te klagen, dan staat de eigenaresse van het pand onaangekondigd in de woonkamer te schreeuwen. „You don’t like the apartment? Move! Go live in Manhattan! Go high class!”
Regisseurs Steph Ching en Ellen Martinez hebben hun film Slumlord Millionaire vernoemd naar dit soort huisjesmelkers. Hun film toont hoe gentrificatie in zijn werk gaat. Deze week wordt die samen met tientallen andere documentaires en speelfilms vertoond op het Architectuur Film Festival Rotterdam, dat dit jaar de 25ste editie viert. Naast films zijn er ook workshops voor filmmakers, panelgesprekken, awards en ontmoetingen met ‘Masters’, zoals dit jaar de Turner Prize winnende-kunstenares Elizabeth Price en production designer David Gropham van de met een Emmy bekroonde Netflix-serie Ripley.
Elk jaar weer biedt AFFR een rijk palet aan films van één, hooguit anderhalf jaar oud uit de hele wereld – documentair en fictie, op het scherm en dit jaar voor het eerst ook in de VR-bril – over steden en platteland, bouwen en slopen, uitbuiting en ongelijkheid en het klimaat. Kortom: over alles wat onze omgeving vormt, in Amerika en China, in Nederland en Bangladesh, in Spanje en Japan en Brazilië… en de rest.
Als aandenken aan de eerste editie uit 2000 wordt de openingsfilm van toen nu nogmaals getoond, de dystopische futuristische film over Los Angeles, Blade Runner (1982). Nog verontrustender is Shifting Baselines in zwart-wit, een Canadese film van dit jaar over het dorp Starbase dat Elon Musk heeft laten bouwen rond de raketinstallaties van zijn bedrijf SpaceX. Sinds mei van dit jaar heeft hij het voor elkaar dat Starbase een zelfstandige gemeente is. Het natuurgebied ernaast wordt in rap tempo vervuild, maar de bus naar een lancering zit vol met opgewonden toeristen vol bewondering voor zoveel innovatie.
Toen het festival begon in 2000, vooruitlopend op Rotterdam Culturele Hoofdstad in 2001, was er natuurlijk nog geen internet. „Je moest heen en weer hollen met die grote filmblikken onder je arm”, lacht mede-oprichter en oud-directeur Jord den Hollander, zelf architect en filmmaker. Het doel, zegt hij, was over de disciplines heen springen – laten zien dat architectuur, zeg maar gerust steden en gebouwen, geen niche zijn, maar van ons allemaal. „Een festival is een andere, toegankelijke manier om een verhaal over de fysieke wereld om ons heen te vertellen.”
Beeld uit ‘Slumlord Millionaire’ van regisseurs Steph Ching en Ellen Martinez.
Cristina Ampatzidou, sinds veertien jaar programmeur bij het AFFR: „Een filmfestival met zo’n uitgesproken thema is altijd een balanceeract. Wat krijgt voorrang, de film of de architectuur? We bouwen bewust verder aan onze rol in de filmwereld, met competities, prijzen, klassiekers en speelfilms. Dus niet alleen biopics over architecten.” Zo werkt AFFR dit jaar voor het eerst samen met Het Nieuwe Instituut aan een programma met immersieve films die je met een VR-bril kunt bekijken. Een tijdreis door Fukushima, bijvoorbeeld, luchtreizen zonder tekst over Amerika en China, en een tocht door 3D-gescande interieurs van Franse kerncentrales.
AFFR haakt dit jaar aan bij de actualiteit door de Deense architect Søren Pihlmann uit te nodigen, curator van het veelbesproken Deense paviljoen op de Architectuurbiënnale in Venetië dit jaar. Hij komt met de film Make Materials Matter, over het paviljoen waar Pihlmann alleen de gesloopte materialen liet zien van het paviljoen dat gaat worden gerenoveerd.
Het festival is in die kwart eeuw niet alleen in Rotterdam succesvol, het inspireerde ook veel andere steden. Den Hollander: „Eerst kwam Boedapest, toen Milaan, New York, Johannesburg, Barcelona, Porto, Moskou, Kopenhagen, Barcelona en Praag. Ik heb ook zelf festivals naar AFFR-model in Beijing, Taipei en Mexico georganiseerd.”
In 2010 sloegen diverse festivals de handen ineen en besloten op een symposium in Rotterdam zo veel mogelijk samen te werken. Den Hollander: „Onze samenwerking is er nu vooral op gericht filmers met nieuwe films bij elkaar te introduceren zodat ze een groter internationaal publiek bereiken.”
Bij de van hogerhand gesanctioneerde uitbuiting in Slumlord Millionaire en het onheilspellende Starbase van Musk, zijn sprankjes hoop welkom. Het einde van Slumlord Millionaire biedt er één: de dochter van de familie Bravo, die haar huiswerk altijd op haar bed in de huiskamer moest maken, heeft haar middelbareschool-diploma gehaald en gaat als eerste van haar familie studeren. Tranen van trots biggelen over haar moeders wangen.
De feelgood-kraker van dit jaar is El 47, de best bekeken speelfilm in Catalonië van de afgelopen veertig jaar. Dit is het waargebeurde verhaal uit de jaren zestig en zeventig van buschauffeur Manolo Vital. Hij woont in een afgelegen favela-achtige wijk van Barcelona, Torre Baró, die de bewoners met hun eigen handen hebben gebouwd. Hij kan het niet verkroppen dat het stadsbestuur geen buslijn naar deze wijk ‘achter de berg’ wil doortrekken. Om te bewijzen dat het wel mogelijk is, ondanks de pokdalige en steile wegen, kaapt hij zijn eigen bus nummer 47 en rijdt erheen. Hij wordt gearresteerd, maar onder druk van de publieke opinie gaat hij niet de gevangenis in. Sterker nog, hij krijgt in 1998 de gouden medaille van de stad Barcelona. Toch wel fijn als het af en toe goed komt.
Architectuur Film Festival Rotterdam, 8 t/m 12/10, op diverse locaties in Rotterdam. Info: www.affr.nl
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC