Landelijke verkiezingen Wonen, klimaat, defensie: tien partijen lieten hun partijprogramma's doorrekenen door het CPB. Hoe haalbaar zijn ze? En hoeveel gaan ze kosten?
Een van de grootste problemen van deze tijd is de woningmarkt. Alle partijen hebben daar plannen voor ingediend, maar de uitkomsten ervan verschillen aanzienlijk.
GroenLinks-PvdA, D66 en ChistenUnie scoren in hun verkiezingsplannen richting 2030 het best op het gebied van wonen. De VVD snijdt als enige grote partij fors in de uitgaven van de overheid, zoals die nu zijn voorzien. Alle partijen verhogen de komende kabinetsperiode de defensie-uitgaven fors om in 2035 te voldoen aan de nieuwe NAVO-norm.
Dit blijkt uit de doorrekening Keuzes in Kaart van het Centraal Planbureau (CPB), die vrijdagochtend in de aanloop naar de verkiezingen op 29 oktober is gepubliceerd. Aan de financiële uitwerking van de plannen doen dit jaar tien partijen mee en dat is twee meer (NSC en BBB) dan in 2023. PVV en SP doen bijvoorbeeld niet mee.
Krapte op de woningmarkt vormt een van de grootste problemen van deze tijd. Alle partijen hebben plannen ingediend om daar wat aan te doen, maar de uitkomsten ervan verschillen aanzienlijk. Het woningaanbod neemt bij GL-PvdA, D66 en ChristenUnie het meest toe. Mede daardoor lopen de overheidsuitgaven van die partijen het meest op. In de plannen van VVD, CDA, NSC en Volt loopt het woningaanbod ook harder op dan nu het geval is, maar minder snel.
D66 wil in 2030 de overheid bijna 20 miljard euro meer laten uitgeven dan de stijging van de overheidsuitgaven (30 miljard) die nu al voor de komende vijf jaar is voorzien. Bij GL-PvdA is dat 15 miljard meer dan die al voorziene stijging. Ook ChristenUnie scoort goed op wonen, de plannen van de partij leiden echter niet tot een extra stijging van de totale uitgaven.
Het CPB heeft ook berekend wat de afbouw van de hypotheekrenteaftrek gaat betekenen. GroenLinks-PvdA, D66, CDA, ChristenUnie en Volt hebben allemaal plannen daarvoor, maar hanteren een verschillend tempo. De afbouw van de hypotheekrenteaftrek dempt de huizenprijsstijging, maar de mate waarin hangt af van het tempo waarin dit gebeurt.
Voor het eerst bevat Keuzes in Kaart ook een oordeel van het Planbureau voor de Leefomgeving die de klimaat- en stikstofplannen van de partijen doorlichtte. Vorige edities rapporteerde het PBL daar nog apart over en konden partijen kiezen of ze mee wilden doen of niet. De plannen van GroenLinks-PvdA, D66, ChristenUnie en Volt scoren het best als gekeken wordt naar klimaat en stikstofuitstoot.
BBB en JA21 doen het op klimaatgebied minder goed dan het nu al ingezette kabinetsbeleid. Met de huidige plannen worden de klimaatdoelen voor 2030 – een CO2-reductie van 55 procent ten opzichte van 1990 – waarschijnlijk al niet gehaald. De meeste partijen zetten in op een mix van heffingen, subsidies en normeringen. GroenLinks-PvdA, D66 en de ChristenUnie zetten op het gebied van stikstof in op een beperking van de veestapel gekoppeld aan de hoeveelheid grond. De VVD, D66, het CDA en de ChristenUnie maken geld vrij voor vrijwillige stoppersregelingen voor boeren.
In de komende kabinetsperiode nemen bij ongewijzigd beleid zowel de uitgaven als de lasten toe. De VVD en JA21 dempen als enige de stijging van de uitgaven en de lasten tijdens de kabinetsperiode, met respectievelijk 10 en 5 miljard. De VVD verlaagt de overheidsuitgaven aan zorg, internationale samenwerking (ontwikkelingssamenwerking) en onderwijs, en geeft meer uit aan defensie.
Vrijwel alle partijen zetten een rem op de stijging van de zorguitgaven. Bij ongewijzigd beleid stijgen de zorguitgaven (nu al 155 miljard, meldde het CBS deze week) de komende kabinetsperiode met 16 miljard euro.
De VVD, het CDA, de BBB, de SGP en JA21 nemen maatregelen om de komst van asielmigranten te beperken.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC