Kunstenaar, restaurateur en presentator Charlotte Caspers heeft een indrukwekkende reeks tentoonstellingen en tv-series op haar naam staan, zoals het nieuwe Kijken met Caspers. Maar de aandacht die haar werk krijgt, met name de rustige, aandachtige tv-series, blijft haar verrassen.
is kunstredacteur van de Volkskrant.
Kijken of bekeken worden?
‘Kijken, zeker weten. Dat is misschien raar om te zeggen als iemand die op televisie komt. Ik had voordat ik ging meewerken aan Het geheim van de meester al wel eens wat gedaan voor de Japanse en de Amerikaanse televisie. Dan legde ik bijvoorbeeld uit hoe Vermeer of Van Eyck hun schilderijen hadden gemaakt.
‘Eigenlijk verwachtte ik dat het programma zoiets zou worden, maar het was intensiever. Omdat ik werd gevolgd bij het maken van reconstructies van beroemde schilderijen, werd ik een soort personage. Toch voelde het veilig, want ik deed mijn vak en ik weet dat ik dat kan.
‘Het was spannend om na Het geheim van de meester te beginnen aan een eigen televisieprogramma, De kleuren van Caspers. Ik had minder houvast, maar ik volgde mijn interesse in kleuren. Nu, met Kijken met Caspers, kom ik echt op onontgonnen terrein. Ik ben geen specialist op het gebied van zand, zeewier of vlinders, waar we afleveringen over maakten. Maar ik vind dat heel verrijkend. Als je je ergens in verdiept, ergens op inzoomt, dan wordt de wereld groter. Zo voel ik dat.’
Slow tv of race tegen de klok?
‘Ik vind ‘slow tv’ een vervelend modieuze term, net als ‘slow food’ of ‘slow painting’. Maar ik begrijp dat je mijn programma’s zo kunt noemen. Als het mensen maar niet afschrikt: er is heel veel te zien en je krijgt heel veel informatie. Saai is het niet. Zelf kijk ik zelden televisie. Als ik per ongeluk wel eens een stukje talkshow voorbij zie komen denk ik: wat zitten die mensen allemaal druk te doen?’
Gent of Bergen?
‘Mijn eerste reactie: Bergen, omdat ik hier nu woon, dicht bij de natuur. Dat heb ik nodig om tot mezelf te komen. Maar Gent is heel prikkelend qua kunst en cultuur. Dit is eigenlijk te moeilijk, kiezen tussen twee van de belangrijkste dingen in mijn leven: natuur en cultuur.
‘Mijn leven begon in Gent, daar heb ik drie jaar gewoond. Ik kom er nog steeds vaak, want er woont veel familie. Gent is een middeleeuwse stad en minder aangeharkt dan oude Nederlandse steden, dat maakt het heel charmant. Ik weet dat ik als kleuter erg onder de indruk was van Het Lam Gods. Daar is mijn liefde voor middeleeuwse kunst begonnen.
‘Hier in Bergen woon ik al elf jaar. Het is een plek die tot de verbeelding spreekt en voor mij meteen voelde als thuiskomen. Mijn man wilde eigenlijk niet weg uit Amsterdam, maar ons huis werd te klein voor ons gezin. Toen hij een keer zocht op ‘kluswoning met atelier’, vonden we dit huis in Bergen. Het is een dure impulsaankoop geweest, waar we nooit spijt van hebben gehad.’
Tandarts of postbode?
‘Postbode. Ik ben het geweest en ik vond het fantastisch. Na de middelbare school had ik me ingeschreven voor de studie tandheelkunde, omdat ik graag met mijn handen werk en op school hield van natuurkunde, scheikunde en biologie. Het was ook een veilige keuze, ik ben opgegroeid met weinig geld. Het was een opluchting dat ik werd uitgeloot. Ik ging kunstgeschiedenis studeren.
‘Veel later, toen ik in de twintig was, ben ik een jaar lang postbode geweest in Maastricht. Ik heb goede herinneringen aan dat jaar. Het is lekker om buiten te zijn en mensen blij te maken met een brief of ansichtkaart.
‘Achteraf gezien was het een tussenjaar. Ik had drie jaar de basisopleiding voor restaurator gedaan. Een prachtige opleiding, maar ik vond het te intensief. Doordeweeks hadden we veertig uur les en daarnaast moesten we de avonden en in de weekends studeren. Ik had geen kans meer om zelf kunst te maken. Daarom stopte ik.
‘Gelukkig hield ik contact met de directeur van de opleiding, Anne van Grevenstein. Zij begreep dat mijn interesse lag in het reconstrueren van oude kunstwerken. Uiteindelijk kon ik doorgaan en me specialiseren in een opleiding die eigenlijk niet bestaat: historische reconstructies.’
Binnen of buiten?
‘Buiten. Ik probeer elke ochtend wel een of twee uur buiten te zijn. Ik groeide op in een nieuwbouwwijk in Tilburg. Daar was weinig natuur. Ik miste het erg. Met mijn peetoom ging ik op pad naar natuurgebieden: wandelen, fietsen. Hij vertelde dan over de vogels die we zagen. Toen is wel een zaadje geplant voor de liefde voor de natuur.
‘Als ik nu de straat uitloop, ben ik meteen in het bos en in het duingebied. Ik vind het heerlijk om alleen te wandelen. In het bos voel ik me beschermd, tussen de bomen, dat is rustgevend. De ervaring op het strand is heel anders. Het is er heel open, je hoofd wordt leeg. Op het strand onderga je de elementen: de herrie van de zee, de wind in je gezicht. Als ik op het strand ben, denk ik: alles valt eigenlijk wel mee.’
Zelf kunst maken of kunst namaken?
‘Zelf kunst maken. Dat heb ik altijd het liefst gedaan. Al blijf ik het gek vinden om mensen op te trommelen om naar mijn werk te komen kijken. Terwijl dat de essentie is: ik wil wat ik maak laten zien, anders bestaat het bij wijze van spreken niet, als het ergens stiekem op zolder staat. Tegelijk voel ik me ongemakkelijk als ik mijn werk presenteer. Dan vraag me dan af: zitten mensen hier wel op te wachten?
‘Ik was vroeger thuis altijd aan het tekenen, maar ik vond dat het onderwijs op kunstacademies te weinig houvast bood qua technieken. Het is vooral op concepten gericht. Daar werd ik niet enthousiast van, dan kun je net zo goed filosofie gaan studeren. Van het reconstrueren van kunst leerde ik heel veel: je kijkt door de ogen van een ander en leert bijvoorbeeld over materialen, de opbouw van een kunstwerk en de verschillende tijden.’
Jasper Krabbé of Midas Dekkers?
‘Ik heb heel fijn samengewerkt met Jasper Krabbé in Het geheim van de meester, maar ik kies nu toch voor Midas Dekkers. Hij doet de voice-over van Kijken met Caspers, dat gaat over kunst én natuur – eigenlijk over wat er voorafgaat aan kunst, waar kunstenaars hun inspiratie en hun materiaal vandaan halen.
‘Ik wilde daarbij een verteller die een brug kan slaan tussen natuur en kunst, daarvoor past Midas Dekkers perfect, als bioloog. En ik ben opgegroeid met Midas op de radio en de televisie, dus zijn stem heeft iets heel vertrouwds. Van de regisseur en redacteur krijgt hij een tekst en daar maakt hij dan weer iets heel eigens van. Hij heeft ook een leuke subtiele humor.’
Kijkcijferkanon of hoogste waardering?
‘Hoogste waardering. Dat was een verrassing. Kennelijk maakt de NPO rapporten over de waardering van kijkers voor programma’s. Onze producent had me al laten weten dat we het goed hadden gedaan. Toen ik zelf het rapport opzocht, ontdekte ik dat De kleuren van Caspers bovenaan stond, als hoogst gewaardeerde programma van 2022.
‘Terwijl we vooraf nog hadden getwijfeld: snapt de kijker dit wel? We maken deze programma’s met een klein groepje mensen en iedereen gaat er helemaal voor. Het is mooi dat kijkers dat terugzien of aanvoelen. Die waardering heeft er zeker aan bijgedragen dat we dit nieuwe programma mochten maken.’
Figuratief of abstract?
‘Toen ik begon aan mijn studie kunstgeschiedenis had figuratief mijn voorkeur. Toen was ik 18. Inmiddels ben ik meer dan 25 jaar verder en neig ik vaak naar abstract. Ik vind abstracte kunst opener: er is ruimte om als beschouwer rond te dwalen, het is minder bepalend dan een herkenbare voorstelling. Abstracte kunst maken is eigenlijk een recente verworvenheid. Je kon in de renaissance natuurlijk niet bij je opdrachtgever aankomen met een monochroom groen paneeltje.
‘En ik hou erg van de moderne Amerikaanse schilder Agnes Martin. Zij schilderde abstract en minimalistisch. Ik weet precies wanneer ik haar kunst voor het eerst zag, als een reproductie in de krant. Haar kunstwerken hebben een bepaalde gevoeligheid die me meteen aantrok, dat werkt natuurlijk nog beter als je er echt voor staat.’
Binnen de lijntjes of buiten de lijntjes?
‘Buiten de lijntjes. Je zult wel denken: zij is heel precies, zij zal wel kiezen voor binnen de lijntjes. Maar ik doe alles graag net even anders dan de bedoeling is. In de restauratie-opleiding vond ik dat soms ook moeilijk. Dan leer je hoe je alles hoort te doen. Interessant, dacht ik dan, maar ik zou die materialen liever zó gebruiken.
‘Ik maak ook geen standaardtelevisieprogramma’s. Bij de start van dit programma keken mensen best bezorgd als ik voorstelde een aflevering te maken over zeewier en een aflevering over papier. Ik ben heel blij dat het is gelukt.’
1979 Geboren in Gent
1997-2002 Studie kunstgeschiedenis aan de Radboud Universiteit in Nijmegen
2001-2008 Opleiding tot restaurator bij Stichting Restauratie Atelier Limburg in Maastricht
2007-2017 Docent schildertechniek voor aankomend restauratoren aan de Universiteit van Amsterdam
2016-2019 Televisieprogramma Het geheim van de meester (Avrotros)
2019 Documentaire Charlotte Caspers – Van kennis naar kunst (Avrotros)
2019 Solotentoonstelling Studio Charlotte bij Museum Kranenburgh in Bergen
2022 Televisieprogramma De kleuren van Caspers (Avrotros)
2025 Televisieprogramma Kijken met Caspers (Avrotros)
2025 Pop-uptentoonstelling Kabinet van Caspers bij Museum Kranenburgh in Bergen
2025 Solotentoonstelling Aan het einde van de regenboog bij Museum Krona in Uden
Kijken met Caspers is op zaterdagen om 20.40 uur te zien op NPO 2.
Kabinet van Caspers, Museum Kranenburgh, Bergen, t/m 16/11.
Aan het einde van de regenboog, Museum Krona, Uden, t/m 11/1.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant