Maand van de geschiedenis De één was een bekende ingenieur, de ander een beroemde natuurbeschermer. In De waterzoon beschrijft Eva Vriend vader en zoon Thijsse.
Jac. P. Thijsse in Thijssehof, Bloemendaal.
Het woord is nieuw, het behoort nog niet officieel tot onze woordenschat: ‘maakbaarheidsman’. Historicus Eva Vriend (1973) introduceert het in haar essay De waterzoon, uitgegeven ter gelegenheid van de Maand van de Geschiedenis met als thema ‘Natuurlijk’. De onderliggende vraag van zowel essay als thema is in hoeverre we mogen ingrijpen in de natuur.
Deze maakbaarheidsman is Johannes Theodor (Jo) Thijsse (1893-1984), waterstaatkundig ingenieur aan wie ons land onder meer de Zuiderzeewerken, de IJsselmeerpolders en de Deltawerken heeft te danken. Hij was ervan overtuigd dat waterbouwkundige oplossingen ons land konden behoeden voor ernstige overstromingen, zoals die van de Watersnoodramp van 1953.
In haar essay probeert Vriend een antwoord te vinden op de vraag die haar al decennia boeit. Ze is opgegroeid in de Noordoostpolder, waar haar vader melkveehouder was. Deze polder, drooggevallen in 1942, geldt met zijn strakke symmetrische aanleg als het toonbeeld van rationeel denken en vooral van de triomf van kennis over emotie. Machtige, nietsontziende techniek overwint de bloeiende, kwetsbare natuur. „Wat dreef deze mannen die ervan uitgingen dat ze de wereld naar hun hand konden zetten? Kenden deze maakbaarheidsstrevers ook hun bedenkingen?” vraagt ze zich af.
Het is een prachtig idee van Vriend om de waterstaatkundige Jo Thijsse, hij heette ook wel ‘Natte Jo’, af te zetten tegen zijn beroemde vader, natuurbeschermer Jac. P. Thijsse (1865-1945), auteur van de befaamde Verkade-albums. De ondertitel luidt niet voor niets: Jac. P. Thijsse, zijn zoon en onze verhouding tot de natuur. Vader Thijsse, Jac. P. zoals ze hem noemt, is oprichter van Natuurmonumenten (1905) met als doel: „Laat de natuur leven.” De vereniging kocht woeste gronden op om deze ‘woest’ te laten blijven en behield voor ons land het Naardermeer, anders was dit tot Amsterdamse vuilstort verworden.
‘Waterzoon’ Jo en ‘natuurvader’ Jac. P. houden er verschillende meningen op na als het over maakbaarheid gaat. Jo als hoogleraar waterbouwkunde aan de Technische Universiteit Delft en directeur van het Waterloopkundige Laboratorium, waar proeven werden genomen over stroomsnelheid en golfslag, was ervan overtuigd dat Nederland gemaakt kon worden; de strijd tegen het water kon niet gewonnen worden door dijkverzwaring alleen, wél door afsluiting van zeearmen. En zie, de Afsluitdijk (1933) en de Deltawerken (1986) waren het internationaal vermaarde resultaat van ‘watermanagement’. Maar Jac. P. zag deze grootse ingrepen met lede ogen aan. In zijn visie verdween alle leven uit de Zuiderzee of de Oosterschelde. Ook elders voorzag natuurvader Thijsse de vernietiging van het natuurlijke, oorspronkelijke leven. Jo dacht er anders over: meanderende beken konden gerust rechtgetrokken worden, meidoornhagen en houtwallen die in de uiterwaarden in de weg stonden mochten gerooid en bomen dienden alleen tot nut, niet tot esthetiek of biodiversiteit.
De Maand van de Geschiedenis had zich geen beter essay kunnen wensen. Als er in ons land gesproken wordt over natuur is inderdaad ‘maakbaarheid’ het cruciale woord. Door dit begrip in het hart van een familiegeschiedenis te plaatsen krijgt het diepte en een verrassende betekenis. Daarbij stelt Vriend dat echtgenotes Leen (van Jac. P.) en Wil (van Jo) een beslissende betekenis hebben, misschien achter de schermen maar toch. Terecht biedt zij hen een podium, waarbij ze dankbaar kan putten uit waardevolle brieven en dagboeknotities.
De man van de natuur en de man van de kennis staan uiteindelijk niet lijnrecht tegenover elkaar, zorgvuldig laat de auteur zien dat de vader leert van de zoon en de zoon van de vader. Op het laatst van zijn leven had ‘maakbaarheidsman’ Jo toch bedenkingen bij de vanzelfsprekendheid van verregaande ingrepen in de levende natuur. Hij begreep zijn vader steeds beter en vooral diens liefdevolle benadering.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC