Sacha Polak Filmregisseur Sacha Polak (42) las De avond is ongemak van Lucas Rijneveld toen het in 2018 uitkwam. Inmiddels schrijft ze het scenario van de verfilming.
‘De avond is ongemak las ik vlak nadat het verscheen in 2018. Het verhaal volgt een gezin dat wordt getroffen door een tragedie: de oudste zoon zakt door het ijs en overlijdt. Daarna valt het gezin langzaam uiteen. Moeder stopt met eten, vader trekt zich terug, en Jas – het hoofdpersonage – blijft achter met haar jongere zusje Hanna en oudere broer Obbe. Ze raakt geobsedeerd door de gedachte dat er een offer nodig is om het onheil dat haar familie treft, te verdrijven.
Er zitten prachtige metaforen in het boek. Op een gegeven moment zegt Jas tegen haar zusje Hanna: „Er zit een reus op mijn hart.” Als Hanna vraagt wat die reus daar doet, antwoordt Jas: „Zitten en zwaar zijn.” Waarop Hanna zegt: „Reuzen maak je klein door jezelf groot te maken.” Dat soort passages vind ik ontzettend troostrijk. De rijke taal vormt een mooi tegenwicht tegen de beklemmende sfeer van het verhaal.
Een paar jaar voordat ik het boek las, overleed mijn vader vrij plotseling. Het rouwproces dat in het verhaal wordt beschreven, herkende ik daardoor goed. Ik vond de manier waarop de rouw wordt verbeeld donker en bijna vies – en juist dat sprak me aan.
Ik schrijf momenteel het scenario voor de verfilming van het boek, dus het afgelopen jaar heb ik echt in het verhaal geleefd. Dat verandert natuurlijk je manier van lezen. Waar ik bij de eerste lezing vooral op het verhaal lette, was ik dit keer veel meer gefocust op de taal. Het boek is zó beeldend geschreven – het vráágt bijna om een filmische vertaling.
Het boerenleven is zo fysiek beschreven, je ruikt de koeienmest bijna. Toen ik het destijds las, was ik er nog niet zo diep in ondergedompeld – ik las het als lezer, niet als maker. Nu is dat anders: nu moet ik er iets mee.
Bij het herlezen richtte ik me meer op de personages: zijn ze voldoende uitgewerkt? Vooral Obbe, de overgebleven broer, viel me extra op. In het boek ontwikkelt hij zich tot een tiranniek figuur die zijn zusjes nare opdrachten laat uitvoeren. Ik stelde me nu meer dan bij de eerste lezing veel meer de vraag: hoe ontstaat dat gedrag bij iemand? Wat zit daaronder?
Het boek heeft een duidelijke structuur waardoor het zich goed leende voor een scenario. Toch was het een uitdaging om te kiezen wat ik zou gebruiken. Er zitten zoveel krachtige scènes in. Een scène die me deze keer bijzonder trof is het moment waarop de veearts de badkamer van het gezin binnenloopt om te vertellen dat Matthies, de oudste broer, is overleden. Dat levert een vreemd beeld op: de veearts in de badkamer, terwijl Jas en haar zusje in bad zitten. De moeder weigert het bericht te geloven en even later verschijnt de vader, met sneeuw nog op zijn overall. Dat is een wrange en tedere scène.
Ik vond het boek bij die eerste lezing al indrukwekkend, maar door het herlezen is mijn waardering alleen maar gegroeid. Eigenlijk herlees ik zelden boeken – meestal alleen als het voor mijn werk nodig is. Soms zet ik een boek dat ik ken wel als luisterboek aan. Als ik niet kan slapen, vind ik het bijvoorbeeld geruststellend om een verhaal te horen dat ik al ken. Dan kan het gewoon op de achtergrond meedrijven.”
In de rubriek ‘Terug-lezen’ vertellen boekenliefhebbers over een werk dat in het verleden veel indruk op hen heeft gemaakt.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC