is hoogleraar Informatica.
Zonder goede theorie van hoe de wereld werkt, kunnen we geen chocola maken van feiten. Toen Hertz eind 19de eeuw het ‘foto-elektisch effect’ waarnam, waarbij elektronen wegsprongen als ze met licht van een bepaalde frequentie werden beschenen, snapte hij er niets van. Hoe kan de frequentie ertoe doen? Denk maar aan het strand: of je omvalt, hangt af van de grootte van de golf, niet van de golflengte. Met model van denken dat destijds gangbaar was – licht als een golf – klopten de waarnemingen niet. Pas met een nieuw model – licht als deeltje – kon de wetenschap verder.
Ik moest aan deze verwarring denken, kijkend naar het nieuws uit de Verenigde Staten, bijvoorbeeld over Jimmy Kimmel: Wat zijn ze toch hypocriet, die Republikeinen in Amerika! Ze zeggen dat ze voor vrijheid van meningsuiting zijn, en nu opeens niet meer.
Ja, als je het gedrag van de Republikeinen verklaart met het uitgangspunt dat wetten en regels voor iedereen hetzelfde zijn, dan klopt er niks van. Niet alleen nu, maar al jaren. Tijdens de coronacrisis werd het recht op lichamelijke autonomie, en dus het weigeren van vaccin of mondmasker, met hand en tand verdedigd. Maar dat recht geldt niet voor zwangere mensen, ook niet als die minderjarig zijn of aan de zwangerschap dreigen te overlijden. Er bestaat geen medisch noodzakelijke abortus, zei Charlie Kirk ooit.
Zijn Republieken inderdaad en masse de draad kwijt? Of wordt het misschien tijd om te praten over een theorie waarin dit gedrag wel logisch en consistent is? Dat is een gedachtegoed waarin voor de ene groep hele andere regels gelden dan voor de andere. Ik heb recht op vrije meningsuiting, maar jij niet. Ik mag keuzes maken over mijn lijf, maar jij niet. Ik ben, met andere woorden, superieur. Dát is de theorie die onbenoemd blijft.
Veranderingen van paradigma gaan altijd langzaam, weten we van wetenschapsfilosoof Thomas Kuhn, dus misschien duurt het gewoon even voor we ook deze manier van denken kunnen omarmen. Maar er speelt hier ook nog wat anders, we willen deze verklaring niet benoemen, omdat het pijn doet. Het kan toch niet dat er zoveel mensen zijn die geloven dat ze beter zijn dan anderen?
Daarom proberen we de werkelijkheid liever te verklaren met andere theoretische modellen. Trump-stemmers maken zich zorgen om de verdwijnende industrie in het Midden-Westen, of zijn gewoon de linkse kust-elite beu.
In het fenomenale boek Very Fine People – wil je snappen wat er in Amerika gebeurt, dan is er geen beter boek – vergelijkt auteur A.R. Moxon het veranderen van meningen met een wandeltocht. Als je verdwaalt, moet er van alles gebeuren voor je weer goed loopt. Eerst moet je vaststellen dat je een afslag gemist hebt en dat toegeven. Maar dat is niet genoeg; om je tocht voort te zetten, moet je ook nog omkeren en teruglopen naar waar je was, voor je weer goed loopt.
Moxon beargumenteert overtuigend dat Amerika altijd al een white supremacy was, gebouwd met de lichamen van zwarte mensen en op die van native Americans. Nadat slavernij werd afgeschaft, en daarna de Jim Crow-wetten, werd misschien wel vastgesteld dat er wat fouten waren gemaakt. Maar het toegeven, omdraaien en teruglopen is nooit gebeurd. De General Lee’s bleven staan, de confederatievlaggen bleven wapperen en het gedachtegoed bleef openlijk gevierd.
Vanuit een blik die accepteert dat dit het denken is in Amerika, vraag je je opeens af hoe het kan dat er in 2016 in de VS ‘Hoe kan dit nu toch?’ werd gezegd, en is het net zo gek dat iedereen in 2020 weer opgelucht ademhaalde en dacht dat het ergste voorbij was. Vergelijkbaar eigenlijk, met hoe we in Nederland bij het roemloos instorten van de LPF, het klappen van Rutte I, en de ondergang van Baudet dachten: ‘Nou, hèhè, dat hebben we weer gehad.’ Terwijl ook wij lang niet niet altijd voldoende rekenschap geven van onze geschiedenis. Een die op een hele andere manier, maar toch ook, op superioriteitsdenken gebouwd is.
We moeten het beestje bij de naam noemen, en dat is de theorie dat mannelijkheid en witheid superieur zijn en de macht horen te hebben. En als de geschiedenis ons iets leert, is het wel dat die niet vanzelf ophoudt.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant