Veel vogels fluiten na een zonsverduistering alsof er een nieuwe ochtend is aangebroken. Dat is één van de uitkomsten van een groot Amerikaans onderzoek waarin vrijwilligers via een speciaal ontwikkelde app de wetenschap hielpen.
Het was maandag 8 april 2024, en de gehele VS bleek in de ban van een ‘once in a lifetime event’. Die middag trok de schaduw van de maan als een donkere vlek over het continent, helemaal van Mexico tot aan het oostelijkste puntje van Canada. Menig Noord-Amerikaan had de blik met beschermende eclipsbril gevestigd op het schouwspel dat zich aan de hemel voltrok.
Extra bijzonder was deze dag voor vogelwetenschappers van Indiana University. Deze complete zonsverduistering, die maar eens in de driehonderd à vierhonderd jaar plaatsvindt in de VS, was de uitgelezen kans om te onderzoeken hoe vogels reageren op duisternis tijdens de dag. De onderzoekers konden niet in elk verduisterde gebied op het continent tegelijk zijn en bedachten de app SolarBird, waarmee iedere Amerikaan kon bijdragen aan het vogelonderzoek.
Gebruikers van de app werd gevraagd een huismus, eend of andere vogel op te zoeken en in de gaten te houden. De burgerwetenschappers moesten vervolgens het gedrag van de vogel vóór, tijdens, en na de verduistering beschrijven in de app. Uiteindelijk wisten de onderzoeksleiders meer dan 1.700 waarnemers te strikken die zo’n 11 duizend vogelobservaties deden, zo schrijven zij in vakblad Science.
De wetenschappers combineerden de data van de app met geluidsopnamen van vogels die zij zelf maakten in de staat Indiana. Van 52 veelvoorkomende soorten in de VS vertoonden er 29 een duidelijke verandering in fluit- en zanggedrag tijdens de eclips. Met name vogels die normaliter hun melodie zingen in de ochtend, begonnen na de vier minuten zonsverduistering uit volle borst hun soortgenoten te roepen alsof er een nieuwe dag was aangebroken.
‘Leuk dat de wetenschappers zoveel mensen hebben weten te betrekken bij hun onderzoek’, zegt Kamiel Spoelstra van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW), zelf niet betrokken bij het grootschalige vogelexperiment.
Als expert op het gebied van ecologie en de biologische klok van dieren doet hij onderzoek naar het effect van kunstmatig verlichte steden op het dag- en nachtritme van Nederlandse dieren. Volgens Spoelstra bevestigt de Science-studie eerdere kleinschalige onderzoeken. ‘Het is vooral bijzonder dat er nu veel meer waarnemingen zijn gedaan om deze kennis kracht bij te zetten.’
Spoelstra benadrukt dat het afwijkende fluitgedrag niet per se een ritmeverstoring hoeft te zijn. ‘Een roodborst zingt graag in de schemer, dus bij een lager lichtniveau begint die altijd te fluiten, dat is gewoon aangeboren gedrag.’ Het is dus niet zo dat het vogeltje daarna een slechte nachtrust heeft.
Rest de vraag: kunnen mensen ook in de war raken door zo’n zonsverduistering? Spoelstra: ‘Ik zit hier in mijn donkere werkkamer terwijl het buiten licht is en vanavond doe ik gewoon de lamp aan. Wij zijn veel beter in het verstoren van ons dag- en nachtritme dan zo’n verduistering ooit zou kunnen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant