Internationaal Strafhof Immuniteit van medewerkers van Strafhof is geen belemmering voor een strafrechtelijk onderzoek, zegt Göran Sluiter. Die kan worden opgeheven, en een signaal is op zijn plaats.
Het Internationaal Strafhof
Deze week verscheen in NRC (8/10) een schokkend artikel over mogelijke strafbare feiten gepleegd door de aanklager van het Strafhof, Karim Khan. Op basis van naar het zich laat aanzien grondig onderzoek is er informatie dat gedurende langere periode meermalen sprake geweest zou zijn van seksuele misdrijven gepleegd door Khan jegens een ondergeschikte die werkzaam was als zijn assistente.
Göran Sluiter is hoogleraar internationaal strafrecht aan de UvA
Over dit ernstige wangedrag is al eerder het een en ander naar buiten gekomen en het is de reden dat Khan zich al enige maanden (naar zijn zeggen tijdelijk) heeft teruggetrokken als aanklager van het Strafhof. De nieuwe informatie roept de vraag op of het Nederlandse Openbaar Ministerie naar aanleiding hiervan een strafrechtelijk onderzoek zou moeten instellen. Wat mij betreft wel.
Het gaat om ernstige strafbare feiten die voor een deel gepleegd lijken te zijn op Nederlands grondgebied, namelijk het Internationaal Strafhof zelf en de woning van Khan in Den Haag; dit maakt dat Nederland er direct belang bij heeft hiernaar onderzoek te doen. Strafrechtelijk onderzoek naar deze verdenkingen elders valt voor zover ik kan overzien niet direct te verwachten en het Internationaal Strafhof zelf kan dit soort feiten niet vervolgen. Eventueel ontslag voor Khan heeft niet het gewicht en effect van strafrechtelijk optreden.
Het feit dat de gedragingen plaatsvonden binnen het Internationaal Strafhof, een internationale organisatie, maakt wat mij betreft niet dat het OM zich terughoudend zou moeten opstellen. Nog daargelaten dat de vermeende seksuele misdrijven deels ook buiten het gebouw van het Strafhof plaats vonden, kan de ‘bubbel’ van het Strafhof geen vrijbrief zijn voor het plegen van strafbare feiten. Er is jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) waaruit volgt dat de bescherming van mensenrechten (en de verplichtingen van Nederland op dat punt) ook van toepassing is op wat er gebeurt binnen internationale organisaties die hier gevestigd zijn.
Onder datzelfde mensenrechtenverdrag, het EVRM, hebben slachtoffers van ernstige strafbare feiten, zoals hier mogelijk aan de orde is, het recht op een gedegen strafrechtelijk onderzoek door het OM. Het lijkt me goed als het OM deze uitgangspunten vooropstelt.
Het klopt, zoals vermeld in het NRC-artikel, dat Khan als aanklager van het Strafhof in beginsel immuniteit geniet van vervolging door Nederland of elk ander land dat partij is bij het Strafhof; hierbij wordt aansluiting gezocht bij immuniteiten die gelden voor diplomaten. Maar immuniteit voor Khan op dit moment (die voor een belangrijk gedeelte weer verdwijnt als Khan ontslagen zou worden) is geen belemmering voor het starten van een strafrechtelijk onderzoek. Zo’n onderzoek is niet in strijd met de immuniteitsregels en een toekomstige strafzaak is zeker niet kansloos.
Immers, het Statuut van het Strafhof voorziet in een procedure waarin de rechters de immuniteit van Khan kunnen opheffen. Ik kan me moeilijk voorstellen dat de rechters van het Strafhof vast zouden houden aan de immuniteit van Khan indien uit strafrechtelijk onderzoek zou blijken dat er ernstige verdenkingen jegens Khan zijn. Deze situatie is echt anders dan als het zou gaan om bijvoorbeeld een Russische diplomaat die verdacht wordt van misdrijven gepleegd in Den Haag, omdat we weten dat Rusland nooit de immuniteit zal opheffen.
Er is voor Nederland verder reden om kritisch te kijken naar de immuniteitsregels zoals die nu gelden voor Khan en andere werknemers van het Strafhof. Er is bij het opstellen van die regels aansluiting gezocht bij de immuniteitsregels die gelden voor diplomaten, maar er is een belangrijk verschil. Een diplomaat die zich hier schuldig maakt aan het plegen van strafbare feiten kan tot persona non grata (ongewenst persoon) worden verklaard en zal Nederland moeten verlaten. Dat is met Khan niet mogelijk. Het lijkt me voor het gastland Nederland geen redelijke situatie dat het en de immuniteitsregels van het Internationaal Strafhof zou moeten respecteren en tegelijkertijd de voortdurende aanwezigheid op zijn grondgebied zou moeten tolereren van iemand die wordt verdacht van het plegen van ernstige strafbare feiten.
In een situatie dat strafrechtelijk onderzoek door het OM een ernstige verdenking van seksuele misdrijven zou opleveren en het Internationaal Strafhof de immuniteit van Khan niet wil opheffen dan lijkt het me niet onredelijk dat Nederland Khan tot persona non grata verklaart en hij Nederland zou moeten verlaten, vergelijkbaar met wat van toepassing is op diplomaten.
Het doen van een strafrechtelijk onderzoek naar Khan is wat mij betreft dus allerminst kansloos en bovendien broodnodig. Het gaat er niet alleen om dat slachtoffers zo goed als mogelijk beschermd worden tegen het handelen van Khan, maar er is ook een duidelijk afschrikwekkend signaal nodig in de richting van degenen die – tot op heden helaas terecht – meenden dat de ‘bubbel’ van het Internationaal Strafhof hen zal beschermen tegen mogelijke strafrechtelijke gevolgen van hun grensoverschrijdend handelen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC