Nobelprijs De 71-jarige Hongaar ontvangt de prijs voor zijn „meeslepende en visionaire oeuvre dat, te midden van apocalyptische terreur, de kracht van kunst bevestigt”.
Nobelprijswinnaar László Krasznahorkai, afgelopen zomer in Rome. Foto Getty Images
De Hongaarse schrijver László Krasznahorkai (1954) is de laureaat van de Nobelprijs voor Literatuur, zo werd donderdagmiddag bekendgemaakt in Stockholm. Krasznahorkai ontvangt de prijs voor zijn „meeslepende en visionaire oeuvre dat, te midden van apocalyptische terreur, de kracht van kunst bevestigt”. Hij is de tweede Hongaarstalige schrijver die de hoogste literatuuronderscheiding ter wereld ontvangt, na Imre Kertész in 2002.
Vreemdelingenhaat, corrupte postcommunistische bestuurders, geheime diensten die achter de schermen de baas zijn, sluimerend totalitarisme en met name gedesillusioneerde, goedgelovige burgers die achter de meest ongeloofwaardige lieden aanlopen die hun een beter leven beloven. Dat is de thematiek van het werk van de Hongaarse schrijver László Krasznahorkai.
Het Nobelcomité had dan ook geen betere keuze kunnen maken als het om een schrijver gaat die deze sombere tijden in literatuur weet te vangen. Want precies dat is wat de Krasznahorkai (Gyula, 1954) in zijn romans doet. Zijn werk is postmodern en dystopisch tegelijk, maar ook, zoals veel Hongaarse literatuur, melancholiek tot op het bot. Krasznahorkai grossiert in, soms paginalange, meanderende zinnen, die als muziek in je oren klinken, zo ritmisch zijn ze geschreven.
Krasznahorkai debuteerde in 1985 met de roman Satanstango, die in 2012 in het Nederlands verscheen, en in 1994 verfilmd werd door Béla Tarr. Dat laatste gebeurde ook met zijn volgende roman, De melancholie van het verzet (1989) onder de titel Werckmeister Harmonies.
In 2015 kreeg hij voor Satanstango de Man Booker International Prize en sindsdien werd hij regelmatig genoemd als kandidaat voor de Nobelprijs voor Literatuur.
László Krasznahorkai werd geboren in een middenklassegezin. Zijn vader was advocaat en zijn moeder maatschappelijk werkster. In het communistische Hongarije van na de Tweede Wereldoorlog, waar antisemitisme meer regel dan uitzondering was, hield zijn vader zijn Joodse afkomst voor zijn zoon tot aan zijn elfde verborgen.
Na de middelbare school studeerde hij rechten in Szeged en Hongaarse taal en letterkunde in Boedapest. Zijn afstudeerscriptie ging over het werk en het leven van zijn landgenoot, schrijver Sándor Márai (1900–1989), die na 1948 uit Hongarije was gevlucht en in de VS beland.
In zijn verhaal ‘Iemand klopt op mijn deur’ (2014) haalt Krasznahorkai diezelfde Márai aan, als die zegt dat „in de pauze van de geschiedenis” altijd een soort mens uit het riool omhoog kruipt dat „ploerterige bekrompenheid en ontembare agressiviteit” in zich verenigt.
Zelf ziet Krasznahorkai het in dat verhaal nog scherper, want volgens hem loopt dat type mens al veel langer rond. „Hij is zelden alleen, draagt altijd ondetermineerbare militaristische kleding, zijn theorie is schimmig, of eigenlijk niet-bestaand, aangezien die slechts een dwangmatige vorm van haat is, want haat is zijn essentie, zijn kompas”. En die haat, vermengd met hebzucht en afgunst, richt zich tegen vluchtelingen, Joden, homo’s en Roma, die naar behoeven uitgescholden en afgetuigd mogen worden.
Met zijn debuut Satanstango vestigde hij in 1985 meteen zijn naam als een van Hongarijes meest vooraanstaande schrijvers. Wereldwijde roem lag in de daarop volgende jaren in het verschiet. Susan Sontag noemde hem een „hedendaagse Hongaarse meester van de apocalyps”, die te vergelijken was met Nikolaj Gogol en Herman Melville. De Duitse schrijver W.G. Sebald roemde de universele kracht van Krasznahorkais roman en vergeleek het boek eveneens met Gogols Dode zielen, een boek dat als geen ander laat zien hoe gemakkelijk een mens zich laat bedriegen, uit ijdelheid, machtswellust of hebzucht. Satanstango speelt zich af in een onherbergzaam, schaars bevolkt en vooral modderig gehucht, ‘de kolonie’ genaamd, ergens in Hongarije. Het lijkt er altijd te stormen en te regenen. De handvol inwoners leidt er een leven van drinken, neuken en wachten op betere tijden en met name op de profeten die die tijden aankondigen. Het is de troosteloosheid en zinloosheid van het leven die hier in zijn smerigste vorm wordt getoond. En dat alles wordt verteld in lange, meanderende zinnen, die je de adem benemen en die Krasznahorkais literaire handelsmerk zouden worden.
In 1987 ging Krasznahorkai voor het eerst naar het Westen. Hij kreeg een beurs voor West-Berlijn. Toen twee jaar later de Muur viel woonde hij op verschillende andere plekken in de wereld, zoals in China, Japan en Mongolië. De eenzaamheid zou zijn belangrijkste thuis worden.
In 1992 verscheen zijn tweede roman De melancholie van het verzet, die even succesvol zou zijn. Het verhaal speelt zich af in een kleine Hongaarse stad, waar een circus zijn tenten opslaat. De grootse attractie is het opgevulde lichaam van een enorme walvis. Het wekt de verdenking bij de lokale bevolking dat de circusmensen duistere voornemens met hen hebben. Enkele mondige inwoners grijpen nu hun kans om de macht in het stadje te grijpen. Het is de opmaat naar een totalitair bewind van de gewone man, iets waar velen in het huidige Europa tegenwoordig naar verlangen.
Ook in zijn latere romans Oorlog en oorlog (1999), Baron Wenckheim keert terug (2016) en Herscht 07769 (2021) keren die thema’s terug. Het zijn boeken die als een waarschuwing lezen voor wat mogelijk gaat gebeuren als de democratie zich niet meer krachtig genoeg kan verdedigen.
De Nobelprijs voor Literatuur bedraagt 11 miljoen Zweedse kronen, zo’n 1 miljoen euro. Het is de 118de keer dat de prijs is toegekend. Recentelijk ging de hoogste literaire onderscheiding ter wereld naar de Zuid-Koreaanse schrijfster Han Hang, vorig jaar, en de Noorse toneel- en romanschrijver Jon Fosse, in 2023. De prijs wordt op 10 december, de sterfdag van Alfred Nobel, uitgereikt in Stockholm.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC