Zorg is veel belangrijker dan economische groei, stelt de Britse ecologisch econoom Tim Jackson aan de vooravond van de verkiezingen. ‘We moeten de overgang maken naar een duurzame samenleving.’
is economieredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over grote bedrijven, ongelijkheid en lobby.
Laat een ecologisch econoom die al decennialang de grenzen van de groei bestudeert het VVD-verkiezingsprogramma lezen - met ‘radicale economische groei’ en zo min mogelijk regels en belastingen - en hij zegt dit:
‘Ik heb generaties politici meegemaakt die het hebben over het belang van economische groei. Dus het verbaast me niet. De terminologie is wel interessant. We hadden groene groei, slimme groei en nu dus radicale groei. Ik zie het eerlijk gezegd als entertainment.
‘Politici zijn dol op economische groei en dan proberen ze elkaar te overtreffen. Het is de hoofdprijs. Als we economische groei hebben, hebben we alles! Een schoner milieu! Betere zorg en scholen! Maar zo werkt het natuurlijk niet. We hebben de grenzen van de groei bereikt en politici die dat negeren maken zich schuldig aan puur kortetermijndenken.’
Tim Jackson (68) is een ecologisch econoom en aanhanger van de postgrowth-gedachte, die stelt dat oneindige economische groei op een eindige planeet onhoudbaar is. De Brit, hoogleraar duurzame ontwikkeling aan de Universiteit van Surrey, schreef diverse boeken, waaronder het dit jaar verschenen The Care Economy. Kernpunt daarin: health in plaats van wealth, ofwel meer gezondheid in plaats van meer rijkdom. De focus moet liggen op zorg, niet op economische groei. ‘We vinden de zorg allemaal heel belangrijk. Maar economisch gezien wordt het behandeld als een tweederangsburger, met het slecht betaalde personeel en de focus op productiviteit.’
De nadruk op zorg is des te belangrijker omdat de economische groei al vijftig jaar langzaam aan het verdwijnen is, doceert Jackson, die onlangs in Nederland was op uitnodiging van de Universiteit Utrecht. ‘We zien een structurele daling van de groei en de productiviteit. We leven in een postgrowth-economie. Dan zitten we met politici en economen die dat niet begrijpen. Dat is volgens mij een recept voor ellende. Kijk naar die VVD-taal.’
Kan AI een oplossing zijn?
‘Dat is de grote hoop, ja, dat kunstmatige intelligentie dit proces van neergang zal stoppen. Wellicht zal het de productiviteit ook op een bepaalde manier stimuleren. Maar wat gebeurt er onder de oppervlakte? Wat doet het met onze banen, met de consumentenvraag, met onze manier van leven? Als je goed kijkt, zie je dat de neergang de afgelopen tijd steeds gewoon verder is gegaan. Technologische revoluties als internet veranderden daar weinig aan.
‘Daarom moet je fundamenteel nadenken over de economie van de toekomst. We moeten de overgang maken naar een samenleving die welzijn en duurzaamheid vooropstelt. Naar een economie die binnen de ecologische grenzen blijft. Dat vraagt kwalitatieve verbeteringen, in plaats van kwantitatieve groei.’
Traditionele economen moeten weinig hebben van welzijn, omdat het lastig te meten is. Zij houden vast aan het bruto binnenlands product, het bbp. Dat is tenminste concreet.
‘Een concreet getal is inderdaad mooi om te hebben, vooral als het de goede kant opgaat. En als het de verkeerde kant opgaat, wil je het zo snel mogelijk repareren. Maar we zien al vijftig jaar wat Robert F. Kennedy in 1968 zei in een beroemd geworden speech: het bbp meet alles, behalve wat het leven de moeite waard maakt. Liefde. Zorg. Natuur. Noem maar op. De kwaliteit van leven.
‘Als je dan economische groei centraal stelt en, om die te halen, industrieën steunt die schade toebrengen aan de samenleving, is dat heel gevaarlijk. Je koopt economische groei op de korte termijn, waarvan de winsten bij een kleine groep terechtkomen. Je privatiseert de winsten, en legt de kosten neer bij de maatschappij.’
Mooi idee, een zorgeconomie zonder schadelijke kosten. Maar wie gaat dat betalen, zal de vraag zijn.
‘Dat is de verkeerde manier van denken. We belonen nu een kleine groep die financieel succes heeft, ten koste van de rest van de mensen, die hard werken om de economie draaiende te houden. Kijk eens naar die groep, naar de rijken, en de grote bedrijven.
‘We hebben een careless economy, die gericht is op winst maken, ook al beschadigt het de gezondheid en de planeet. We moeten kijken naar de mensen die voor ons zorgen als we ziek zijn. Die gezond voedsel verbouwen, die onderwijs geven aan onze kinderen, die zorgen voor onze ouderen. Dus de vraag moet omgekeerd zijn: wie gaat de onbetaalde schulden die we hebben bij deze mensen terugbetalen?’
Het CPB komt vrijdag met de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s. Dan zal het weer gaan over staatsschuld, koopkracht en economische groei.
‘Het is goed dat het CPB daarnaar kijkt, want het zijn nuttige dingen om te weten. Maar het zou ook moeten gaan over de waarde van gezondheid. Hoe meet je die? Hoe verbeter je de gezondheid in een economie? We hebben nu een voedingsindustrie die winst maakt ten koste van gezondheid. En voor de gevolgen daarvan hebben we de farmaceutische industrie, waarin ook leuk wordt verdiend. Wat zijn de maatschappelijke kosten van Big Food en Big Pharma? Dat zou ik wel willen weten, want daar hebben we nu geen idee van.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant