Autoverbod In de Verenigde Staten is een leven zonder auto ondenkbaar. In de snikhete agglomeratie Phoenix verrijst een wijk waar autobezit juist verboden is. „Als het hier kan, kan het overal.”
De Amerikaanse stad Phoenix geldt als een van de meest voetgangersonvriendelijke steden van het land.
Gabi Reyes (30) had helemaal niet door dat ze op het punt stond een huurcontract te tekenen voor een woonwijk waar autobezit verboden is. Dat het appartement in Tempe, in de agglomeratie Phoenix, geen parkeerplek had, was haar eigenlijk ontgaan. „Tot mijn man zei: dus wat doen we met de auto?”
Het was óók niet toegestaan de auto stiekem in de buurt te zetten. Wel kregen ze van de vastgoedontwikkelaar een gratis ov-pas. Reyes, die twee jonge kinderen heeft, twijfelde niet lang. „Ik dacht, prima, we nemen het openbaar vervoer, ik houd toch van lopen.”
Hun auto gaven ze aan haar vader, en soms lenen ze die van hem. Spijt heeft ze nooit gehad. „Ik ben heel blij met de ov-pas. En mijn kinderen vinden de tram geweldig.”
Vrijwillig leven zonder auto is in de Verenigde Staten, het ultieme autoland, uiterst zeldzaam. Al helemaal in Phoenix. Die stad, met meer dan 5 miljoen inwoners, geldt als een van de meest voetgangersonvriendelijke van het land.
In de hoofdstad van Arizona, midden in de woestijn, zoeft iedereen van huis naar werk en supermarkt in auto’s met airco. Het was er vorig jaar 113 dagen op rij meer dan 38 graden Celsius. Stoepen zijn het domein van een enkele dakloze. Twee tramlijnen bedienen een miniem deel van de uitgespreide agglomeratie, busritten duren er uren.
Lopen in Phoenix is dystopisch: op een zebrapad steek je zo negen rijbanen over. Gemiddeld wordt om de paar dagen een voetganger doodgereden – wat extra schokkend is, omdat ze vrijwel nergens te bekennen zijn.
Bijna nergens ter wereld zijn mens en auto zo vergroeid. Toch besloot ‘vastgoedstart-up’ Culdesac hier voor 170 miljoen dollar (145 miljoen euro) een gelijknamige wijk te bouwen waar autobezit contractueel verboden is. Als het spreekwoordelijke Gallische dorpje ligt het midden in zestig kilometer brede suburbia-wildgroei. Bijna de helft van de ruim 600 appartementen is af. De rest wordt nog gebouwd.
Culdesac heeft nog het meest weg van een Grieks dorpje. Foto Franck Bohbot
„De bezettingsgraad is 90 procent”, zegt Rob Maloney van Culdesac. Dat is rond het landelijk gemiddelde. Hij zit op een terras op het plein van de wijk. Culdesac lijkt op een Grieks dorpje: witgepleisterde muren, cafeetjes, winkels, aangevuld met de waterdampsproeiers die in Phoenix het buitenleven dragelijk moeten maken. Asfalt is er expres niet te vinden, dat verhit de boel.
De wijk, met huurprijzen vanaf 1.300 dollar voor een studio van 48 vierkante meter (niet ongewoon voor Phoenix), is geïnspireerd op Europa, vertelt Maloney. Culdesac is bedacht door Ryan Johnson, in Silicon Valley eerder medeoprichter van huizenmarktapp OpenDoor. Hij begon Culdesac in 2018 uit frustratie over Amerikaanse stedenbouw. Dat jaar deed het mee aan het prestigieuze start-upprogramma Y Combinator.
„Uit onderzoek blijkt dat alle generaties in een wijk willen wonen waar ze naar voorzieningen kunnen lopen”, zegt Maloney. Het probleem is volgens Culdesac dat Amerikaanse mechanismen dat tegengaan, zoals wettelijke verplichtingen om veel gratis parkeerplekken te creëren bij nieuwe huizen of winkels. Dat is tegelijk een belangrijke verklaring voor het vaak weinig verheffende Amerikaanse stedelijke landschap. „Mensen hebben geen andere keuze dan in autocentrische wijken te wonen.” En dan gaan ze dus ook méér rijden.
Culdesac wilde dat anders doen, en haalde geld op bij traditionele vastgoedinvesteerders en start-upfinanciers. Op zoek naar een geschikte locatie kwam het uit in Tempe, een progressieve gemeente aan de tramlijn binnen de agglomeratie Phoenix. Die was enthousiast, en wilde wel een uitzondering maken op de parkeerplekregels – als bewoners maar niet stiekem auto’s in de buurt zouden parkeren.
Culdesac verhuisde het hele bedrijf (twintig werknemers, ze krijgen een bonus als ze de auto afzweren) van San Francisco naar hier. Dat het eerste project in Phoenix zou komen, zag het bedrijf als statement. Maloney: „Als het hier kan, kan het overal.”
Maar kán het hier? Is wonen zonder auto in Arizona realistisch? Wie praat met bewoners, hoort al snel dat ze soms een auto lenen. En het complex trekt vooral een clubje fanatiekelingen.
Carl Parrish (52), bijvoorbeeld, woonde hiervoor anderhalf jaar autoloos in Mesa, diep in het oosten van de stad. Binnen Culdesac levert het hem een heldenstatus op. Maar Parrish ontkent niet dat het pittig was. „In theorie kon ik lopen naar een winkel. Maar dat was vreselijk.” Strompelend over parkeerplaatsen door de zon van Arizona, dat gunt hij niemand. Culdesac bevalt hem beter.
„In elke agglomeratie kan je wel een paar honderd mensen vinden die dit willen”, zegt David King, hoogleraar stedenbouw aan Arizona State University. „Culdesac is heel erg voor mensen die zo willen leven”, vertelt hij in een café in Tempe.
King wijst erop dat elke Amerikaanse stad inwoners heeft die zo arm zijn dat ze geen auto hebben. Voor hen is deze wijk, met bijvoorbeeld een luxueuze gym, niet bedoeld. „Terwijl je de besparing door geen parkeerplekken aan te leggen – die soms wel 30.000 dollar kosten – ook kan gebruiken om de huur te verlagen.” Veel stedenbouwkundigen zien dat als mogelijkheid om de Amerikaanse huizencrisis te verlichten.
Toch is King fan van Culdesac. Dit soort voorbeelden hebben de VS nodig, vindt hij, om ‘anders’ bouwen gangbaar te maken. „Normale vastgoedbedrijven werken met banken. Die dringen allemaal aan op parkeerplekken, anders geven ze geen lening. Nu kunnen ontwikkelaars wijzen naar Culdesac en tegen banken zeggen: kijk, het werkt, geef me een lening!” Dat het project nationaal de nodige aandacht heeft gehad, is volgens hem cruciaal.
Wat King betreft is het al goed als er nu projecten volgen met mínder parkeerplekken. „Sommige gezinnen hebben drie of vier auto’s. Dat kan er dan misschien één worden.”
Dat is precies waar Culdesac zich inmiddels mee bezighoudt. In Mesa bouwt het een wijk gezinsappartementen met minder parkeerplekken dan gebruikelijk. In Atlanta deed het dat al. „Mesa twijfelde over helemaal autovrij”, zegt Maloney van Culdesac. Dat snapt hij wel. „Wat we hier in Tempe gedaan hebben, is laten zien wat er in de toekomst kan. Maar dat kost tijd.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC