Thomas Hogeling beschouwt wekelijks de publieke opinie. Wat wordt er gezegd en vooral niet gezegd? Deze keer: Rutte is geen goede debater.
Het is weer herfst, er is weer een kabinet gevallen, er komen weer debatten aan, in de latenight-talkshow van NPO1 mijmeren ze weer over hoe knap Mark Rutte dat toch altijd deed, en natuurlijk wordt dat weer geïllustreerd met het hetzelfde fragment uit 2012. Als het niet zo’n cliché was, zou ik hier refereren aan de filmklassieker uit 1993 met Bill Murray en die verrekte bosmarmot.
In 2023 verkneukelden Jeroen Pauw, Rick Nieman en Dominique van der Heyde zich over het fragment waarin Rutte in een een-op-een-debatje met SP-leider Emile Roemer loog over de VVD-plannen met het eigen risico. Wat deed de premier dat toen toch fantastisch, vonden de mastodonten van de politieke journalistiek. „Hier was Rutte inderdaad met twee handen in zijn zakken Roemer de baas”, concludeerde Nieman.
Afgelopen maandag waren het Sybrand Buma (CDA), Halbe Zijlstra (VVD) en Alexander Pechtold (D66) die het fragment mochten duiden. De oud-politici waren iets kritischer dan de politiek journalisten, maar de conclusie was nog steeds dat Rutte dit slim had gedaan. „Hoe kun je je hier nou tegen wapenen?”, vroeg presentator Tim de Wit. „Gewoon weten waar je het over hebt”, antwoordde Halbe Zijlstra.
Roemer had zich destijds inderdaad beter kunnen voorbereiden, dat klopt. Dan had hij geweten dat Rutte zich verschool achter een flauw semantisch trucje waardoor hij – even opletten nu – de forse verhoging niet beschouwde als verhoging, omdat dat besluit al genomen was en er dus sprake was van staand beleid. En de extra bijdrage die de VVD daar nog bovenop voorstelde werd niet ‘eigen risico’ genoemd, maar ‘eigen bijdrage’ – wat feitelijk neerkwam op een hoger eigen risico. Met andere woorden: het eigen risico wórdt niet verhoogd, want we hébben het al verhoogd en die andere extra kosten noemen we anders.
Ik kan het ook niet mooier maken dan het is, dat was nou eenmaal de manier waarop Rutte kritiek pareerde; door te liegen in technocratische termen. Als je dat vermoeiend vindt, besef dan dat de vijftienjarigen van nu tot vorig jaar nooit een andere premier hadden gekend, waarna ze werden geconfronteerd met Dick Schoof.
De pubers van nu weten dus niet beter, maar het pijnlijke is dat ook een groot deel van de volwassenen het Ruttiaanse redeneren aanziet voor goed debatteren. Rutte is geen goede debater. Zijn succes heeft hij te danken aan zijn vermogen debatten te ontwijken.
Want wat deed hij nou eigenlijk in 2012? Overtuigde hij de kijker van zijn zorgplannen? Nee. Hij vertikte het gewoon om erover te praten. Roemer wilde graag debatteren over het eigen risico; bij de SP is dat laag en bij de VVD hoog. Dat is een verschil van inzicht, het is socialisme tegenover liberalisme. Daar kun je over in debat maar dat wilde Rutte niet, omdat hij wist dat zijn standpunt lastig te verkopen was. In plaats van de uitdaging aan te gaan en uit te leggen waarom de VVD daar tóch voor koos, ontkende hij zijn eigen standpunt en stuurde hij Roemer met een kluitje het riet in. En tot op de dag van vandaag vinden onze politiek duiders dat een schitterend debatmoment.
Het werkt met politici in principe hetzelfde als met honden en kinderen; belonen werkt. Niet gek dus dat er weinig is veranderd. Of nou ja, je kunt gerust stellen dat het erger is geworden: er wordt nu nóg nonchalanter met feiten omgegaan. Elke dag verkondigen politici de grootst mogelijke onzin, soms omdat ze er zelf in geloven, soms omdat ze willen dat wij het geloven, maar meestal omdat ze er niet over in debat willen. De factcheckers kunnen factchecken tot ze een ons wegen, maar zolang politiek duiders dat blijven zien als legitieme strategie, heeft het weinig zin.
Deze week beginnen de grote debatten weer. Als je net als ik van zinloze wedstrijdjes houdt, kun je overwegen te kijken. Na het debat is er ongetwijfeld weer een debatdeskundige die uitlegt welke lijsttrekker het slimst heeft gespeeld – en die heeft dan ‘gewonnen’. Dat zegt precies niets over hoe goed zo iemand straks een land kan besturen, maar we vinden het blijkbaar toch fijn om te weten.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC