Het is maar een kwart eeuw geleden, misschien iets langer. De tijd van Paars, van Bill Clinton en Tony Blair. De tijd van het einde van de geschiedenis, volgens de Amerikaanse filosoof Francis Fukuyama. We waren het allemaal met elkaar eens, in Nederland en eigenlijk wereldwijd – op een paar rare gekkies na, zoals de Servische president Slobodan Milosevic en Saddam Hoessein in Irak. Die bestreden we dan ook met bijna de gehele wereld gezamenlijk, uit naam van vrijheid, vrede en gerechtigheid. Zelfs vredesactivisten als Mient Jan Faber van het Interkerkelijk Vredesberaad steunden die ‘laatste’ oorlogen waarna het altijd vrede zou zijn.
De politiek was saai geworden. Er waren weinig tegenstellingen. Want de ‘grote verhalen’ waren gesneuveld. We vonden elkaar in een rationeel pragmatisme. Politici werden technocraten, managers die de BV Nederland zo verstandig mogelijk bestuurden. Over het doel was iedereen het eens, we discussieerden hooguit over de middelen.
Niemand kon toen bevroeden dat in 2025 dit land en de rest van de wereld tot op het bot verdeeld zouden zijn. Dat het na iedere verkiezing voor de Tweede Kamer weer lastiger is een kabinet te vormen, door politieke versnippering. Dat politiek debat, luisteren naar elkaars standpunten, is verworden tot het scanderen van de eigen oneliners, gericht op het electorale effect.
Waar is het misgegaan? Bij de opkomst van Pim Fortuyn in diezelfde periode, waar we aanvankelijk weinig aandacht voor hadden? Was het 9/11? Die aanslag heeft het idee van wereldvrede zeker aan het wankelen gebracht. Toch waren de jaren nul, ondanks de aanslagen van Al-Qaida, nog steeds een oase van politieke rust en stabiliteit vergeleken met nu. Waren het dan de economische crisis van 2008/2009 en de eurocrisis die daarop volgde? Speelt klimaatverandering een rol die een nieuwe politieke scheidslijn creëerde? De opkomst van sociale media, die iedere mening een ongekend (en ongefilterd) bereik bood? Corona, dat een splijtzwam vormde onder vrienden en gezinsleden? Of is de mensheid eenvoudig niet geschikt voor rust en vrede? Vinden we ‘gewoon’ nieuwe twistpunten uit als de oude zijn opgelost?
Toen de Russen Oekraïne binnenvielen, leek de vroegere saamhorigheid heel even terug. Het Westen stond weer zij aan zij. Al kwamen we er na een paar maanden beteuterd achter dat de rest van de wereld niet meedeed, en en een aantal landen, zelfs in Oost-Europa begon af te haken De slachtpartij van Hamas in Israël op 7 oktober 2023 en de oorlog die daarop volgde, stortten de wereld en ook Nederland opnieuw in verdeeldheid.
Met de dag verlang ik sterker terug naar die magische jaren negentig. Toen we samen discussieerden en polderden en er altijd weer mét elkaar uitkwamen: in de politiek, maar ook daarbuiten. Toen we vooral met respect met onze grootste tegenstanders omgingen. Toen we vonden dat emotie eigenlijk niet in de politiek thuishoorde. Een beetje saai, maar het werkte wel.
Het gekke is: ik heb nog steeds het idee dat we morgen kunnen besluiten om de klok weer 25 jaar terug te zetten, en ons weer normaal te gaan gedragen. Want hoe groot de tegenstellingen ook lijken: anders dan bijvoorbeeld in de jaren dertig of in de jaren zestig, zijn de tegenstellingen ten diepste helemaal zo groot niet. We delen nog steeds dezelfde basiswaarden: wij zijn vrijwel allemaal voor democratie, voor mensenrechten, voor vrijheid van meningsuiting, voor de rechtsstaat, voor een schoon milieu en we vinden allemaal dat het ene land het andere land niet mag binnenvallen om zijn gebied uit te breiden. Eigenlijk zijn we het nog steeds met elkaar eens. En dat is een unicum in de wereldgeschiedenis.
En toch blijven we eindeloos ruziemaken, zoals echtelieden in een slecht huwelijk die niet anders meer kunnen. Wat onze samenleving eigenlijk nodig heeft is een een goede relatietherapeut. We lijken niet meer te weten hoe we de ander ruimte bieden, begrip kunnen tonen en hoe we verder opbouwen vanuit tevredenheid en welzijn.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC