Klimaatzaak De rechtbank in Den Haag behandelde dinsdag en woensdag de rechtszaak die Greenpeace en inwoners van Bonaire hebben aangespannen tegen de Nederlandse staat om het eiland beter te beschermen tegen klimaatverandering. De eisers willen gelijke behandeling van Bonaire, dat een bijzondere gemeente van Nederland is.
Eisers uit BonaIre en Greenpeace-directeur Marieke Vellekoop voor de Haagse rechtbank waar twee zittingen plaatsvinden in de klimaatzaak tegen de Nederlandse staat.
De Nederlandse staat erkent dat klimaatverandering „over de hele wereld negatieve gevolgen heeft voor de mens en zijn omgeving”, ook in het Caribisch deel van het Koninkrijk. Maar, stelde de landsadvocaat dinsdag in de rechtbank in Den Haag, Nederland voert „wel degelijk adequaat en tijdig adaptatiebeleid” om Bonaire en zijn inwoners te beschermen, en er is geen verplichting méér te doen. Ook zou Nederland de uitstoot van broeikasgassen niet sneller hoeven terug te dringen. Bovendien, voegde de advocaat toe, zou de rechter zich niet moeten mengen in het nationale klimaatbeleid.
Dinsdag en woensdag behandelde de rechtbank in Den Haag de zaak die Greenpeace Nederland, samen met acht Bonairianen, heeft aangespannen tegen de Nederlandse staat. Volgens hen ondervindt Caribisch Nederland nu al grote gevolgen van de opwarming van de aarde: hittegolven nemen toe, de zeespiegel stijgt, het weer wordt extremer. Toch, zeggen zij, neemt Nederland daar geen verantwoordelijkheid voor.
De eisers willen gelijke behandeling voor de inwoners van Bonaire, sinds 2010 een bijzondere gemeente van Nederland, in vergelijking met Europees Nederland. Daar voert de overheid, aldus Greenpeace, wél actief beleid om het land aan te passen aan klimaatverandering (adaptatie). Daarnaast eisen ze dat Nederland meer doet om de wereldwijde opwarming te beperken (mitigatie).
Tijdens de twee zittingsdagen kwamen beide partijen uitgebreid aan het woord. De eerste dag stond in het teken van mitigatie: het omlaag brengen van uitstoot. De zitting begon met getuigenissen van drie mede-eisers uit Bonaire, die hun zorgen deelden over de toekomst van hun eiland. „Het klimaat op Bonaire is in een generatie veranderd”, zei Onnie Emerenciana, boer op het eiland. „Het is altijd warm geweest, maar waar we vroeger buiten werkten, speelden en visten, is het nu te warm. Airco’s loeien, voor wie dat kan betalen. We zijn gevangen in een oven, waar het onmogelijk is om te slapen. De hitte tast onze lichamen aan.”
Enkele van de eisers uit Bonaire.
Volgens Greenpeace presenteert Nederland zich internationaal „als voorvechter van ambitieus klimaatbeleid”, maar handelt het daar niet naar. „Al tientallen jaren is duidelijk dat de uitstoot sneller omlaag moet”, zei de advocaat, „maar opeenvolgende kabinetten hebben het probleem voor zich uitgeschoven.” Op basis van onderzoek stelt Greenpeace dat Nederland al in 2040 klimaatneutraal kan zijn – en dus verplicht is dat doel na te streven.
Het klimaatdoel van Nederland voor 2030, het terugdringen van de uitstoot met 55 procent, is vrijwel buiten bereik, constateerde het Planbureau voor de Leefomgeving in september in de jaarlijkse Klimaat- en Energieverkenning.
De staat voerde aan dat Nederland gebonden is aan Europese klimaatwetgeving, waarin 2050 het streefjaar is voor netto nul uitstoot. „Dat is bindend en niet meer dan dat”, zei de landsadvocaat. Bovendien, stelde hij, is het scenario waarin de temperatuur het sterkst stijgt „op dit moment niet het meest waarschijnlijk”.
Volgens de staat heeft Greenpeace niet aangetoond dat er voor Bonairianen sprake is van een „risico en onmiddellijke bedreiging van het leven” – een vereiste om zich te kunnen beroepen op het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Uit overstromingskaarten, gemaakt in opdracht van de overheid, zou blijken dat de twee grootste woongebieden op Bonaire „niet of nauwelijks worden getroffen door kustoverstromingen”. „Een schokkende constatering”, reageerde Greenpeace. „Alsof we in Europees Nederland zouden zeggen dat het niet erg is als de dijken doorbreken, zolang het maar niet bebouwd is.”
Op de tweede dag stond de aanpassing aan klimaatverandering centraal: adaptatie. Het is een van de eerste rechtszaken in Europa die daar zo expliciet over gaat. Greenpeace betoogde dat Bonaire een gedegen plan nodig heeft om zich te beschermen tegen zon, zee en wind – en dat inwoners daar ongelijk worden behandeld ten opzichte van Europees Nederland. Gemeenten in Nederland vallen onder het Deltaprogramma en de Nationale Adaptatiestrategie, waar al jaren integraal beleid wordt gemaakt, uitgevoerd en gemonitord, en waar geld voor beschikbaar is. Zo’n plan bestaat voor Bonaire niet. „Het feit dat er nog geen integraal klimaatplan is voor Bonaire, maakt niet dat er sprake is van een te ongelijke behandeling”, reageerde de landsadvocaat.
Daarmee werd duidelijk hoe fundamenteel de zienswijzen van beide partijen verschillen – iets wat op meerdere punten in de zaak terugkwam. Zo beschouwt de staat maatregelen als het veiligstellen van drinkwater en de aanpak van afvalwater als adaptatie, terwijl Greenpeace die ziet als een mensenrechtenkwestie. Ook over de culturele gevolgen van klimaatverandering lopen de meningen uiteen: volgens de staat is er nog geen tastbaar effect, terwijl Greenpeace wijst op afbrokkelende funderingen van historische slavenhuisjes.
Een van de kernvragen is of de rechter überhaupt mag oordelen over de vraag of Nederland genoeg doet om de uitstoot te beperken. Volgens de staat ligt die verantwoordelijkheid bij de Europese Commissie; Greenpeace vindt juist dat ook de nationale rechter zich daarover moet kunnen uitspreken. „De staat heeft enige vrijheid om klimaatdoelen vast te stellen”, zei de advocaat van Greenpeace, „maar er is een ondergrens – en het is aan de rechter om die te bewaken”. Hij voegde toe: „De staat beroept zich op beleidsvrijheid, maar draai het eens om: als ik een belastingschuld laat oplopen, kan ik toch ook niet zeggen dat ik die niet meer hoef te betalen omdat hij te groot is geworden?”
De uitspraak in de zaak is op 28 januari 2026.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC