Dilan Yesilgöz | lijsttrekker VVD Ze staat onder zware druk, door dalende peilingen en openlijke kritiek vanuit haar eigen partij. Toch houdt Dilan Yesilgöz vast aan haar inhoudelijke koers, hoewel ze erkent dat er in de afgelopen coalitie „geen enkele binding” te vinden was. „Wat doen we hier nu sámen? Daar had ik veel meer aandacht aan kunnen besteden.”
Drie weken voor de verkiezingen staat de VVD er ronduit slecht voor. De partij zakt al maanden weg in de peilingen, waar er van de 24 zetels in de Tweede Kamer nog zo’n vijftien overblijven. De liberalen wisten kritiek lange tijd binnenskamers te houden, maar VVD’ers beklagen zich steeds luider, anoniem én openlijk, over de koers van partijleider Dilan Yesilgöz.
In aanloop naar de verkiezingen 29 oktober nodigde NRC alle lijsttrekkers van zittende Kamerfracties uit voor een interview. De gesprekken met de lijsttrekkers van de grootste partijen in de Kamer en in de peilingen (die instemden met het verzoek), zijn integraal te horen als aflevering van de podcast Haagse Zaken en te bekijken als video op het YouTube-kanaal van NRC. Op nrc.nl en in de editie zijn interviews met alle lijsttrekkers te lezen.
„Dat de druk enorm is, dat voel ik zeker. Ik voel me heel erg verantwoordelijk voor de club. En tegelijkertijd is mijn focus: wat voor land willen we? Die verantwoordelijkheid voel ik ook.”
„Dat is niet zo ingewikkeld. Bij de eerste val van het kabinet – toen de PVV wegliep – ontstond er chaos en als verantwoordelijke bestuurderspartij hebben wij daar last van. Daarna gebeurden er nog een paar dingen die de chaos versterken, zoals de discussie over de posten.”
Na het vertrek van de PVV uit het kabinet-Schoof in juni kregen VVD, BBB en NSC ruzie over wie de asielportefeuille van PVV-minister Marjolein Faber mocht overnemen. Uiteindelijk kregen de drie partijen allemaal een deel.
Het gaat ook over Yesilgöz zelf. In de zomer beschuldigde ze in een tweet zanger Douwe Bob van „Jodenhaat” omdat hij vanwege de aanwezigheid van zionistische organisaties niet wilde optreden op een Joods voetbaltoernooi in Amsterdam. Die tweet noemt Yesilgöz nu „niet goed”. Volgens de VVD-leider hebben al die zaken het „beeld versterkt” dat het niet goed gaat met de partij. „Ik snap eigenlijk wel dat mensen daar narrig van werden.”
Die narrigheid is er ook binnen de VVD, waar achter de schermen al langer kritiek klinkt over de manier waarop Yesilgöz zich profileert en uit: te scherp, te weinig verbindend. Zondag bekritiseerde VVD-burgemeester Mark Boumans van Doetinchem in het televisieprogramma Buitenhof openlijk de keuzes die Yesilgöz in de campagne maakt, waaronder haar fixatie op asiel en migratie. Het zou, stelde Boumans, veel meer moeten gaan over vrede en veiligheid, bestaanszekerheid, wonen.
„Ja, ik hou wel van zelfspot.”
„Zo uitzonderlijk is dat niet, we hebben uitgesproken leden. Daar moet je je niet onzeker door laten maken. En als het specifiek over asiel gaat: de VVD heeft daar altijd een strakke koers in gehad. Volgens mij is het een ontzettend reëel probleem in de samenleving.’’
„Zeker niet. Het zijn wel reële problemen, iedereen die dat probeert weg te poetsen, daar zal ik wat tegen zeggen.”
„Ik vind dat het de verkeerde kant op gaat met hoe we in Den Haag met elkaar omgaan. Daar speel ik natuurlijk zelf ook een rol in. De vier leiders in de coalitie hadden gezegd: niemand zit te wachten op waterige compromissen en daar sta ik nog steeds achter. Maar het andere uiterste is dat iedereen voor zijn eigen dingetje gaat staan.”
In de coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB, zegt Yesilgöz, „was geen enkele binding te vinden”. „Wat doen we hier nu sámen? Daar had ik veel meer aandacht aan kunnen besteden.”
„Nee, ik denk het niet. Ik weet vrij zeker dat het dan niet anders was gelopen. Stel, hij was premier geweest, waren er dan wel capabele bewindslieden van de PVV geweest, was er dan wél iets bereikt? Dan hadden betrokkenen misschien alleen maar meer druk ervaren en was het misschien al eerder geklapt.”
"Wij zeggen: óf wat we willen past binnen de kaders van de wet, óf je moet als partij de wet aanpassen."
„Er zijn ongetwijfeld beleidsonderdelen en standpunten…waar je achter staat, en waar je achteraf misschien van denkt: dat hadden we wel wat genuanceerder kunnen brengen.”
„Dat heb ik niet zo snel paraat.”
„Dat is wel een goeie, daar hadden we meer kunnen uitleggen waarom we vóór stemden. Dat is voor mij een les in de politiek.”
In de Algemene Politieke Beschouwingen in september had Forum voor Democratie een motie ingediend om Antifa – een parapluterm die wordt gebruikt voor antifascistisch, links activisme – aan te merken als terroristische organisatie. Er ontstond een meerderheid voor, onder meer door steun van de VVD. Deskundigen verbaasden zich over de Kameruitspraak, omdat Antifa geen eenduidige organisatie is en omdat de politiek zo op de stoel gaat zitten van de rechter, die in Nederland gaat over het verbieden van organisaties.
„Dan hadden we het beter moeten formuleren, misschien hadden we het beter zelf kunnen formuleren, of een stemverklaring moeten geven. Deze was heel kort door de bocht.”
„Wij vinden als VVD al heel lang dat het verbieden van organisaties ook een bestuurlijke verantwoordelijkheid moet zijn.”
De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) laat iedere verkiezing de partijprogramma’s door hoogleraren en advocaten toetsen op rechtsstatelijkheid. Op 20 oktober wordt de nieuwste toets gepresenteerd. Bij de vorige verkiezingen maakte de NOvA zich zorgen over onder meer de asielplannen van de VVD, waaronder het opschorten van de mogelijkheid om in Europa asiel aan te vragen. Veel van de maatregelen zijn volgens de NOvA „in strijd met de mensenrechten en geldende internationale wet- en regelgeving”. Yesilgöz houdt vol dat de plannen van haar partij „binnen het Europees recht” vallen.
„Er is een verschil”, zegt ze over de rechtsstatelijke toets door deskundigen, „tussen ‘ik ben het niet met je eens’ en ‘ik ben het niet met je eens, dus ik noem het anti-rechtsstatelijk.”
„Ja.”
„Ik heb heel veel respect voor hun kennis en kunde. Wat wij zeggen is: óf wat we willen past binnen de kaders van de wet, óf je moet als partij de wet aanpassen. Dat is prima. Maar om zo’n sterk liberale partij die er juist op gericht is om mensenrechten te beschermen, om individuele rechten te beschermen, op deze manier zo plat te slaan en op deze manier weg te zetten.. Ja, daar vind ik wat van.”
„Ik ben geen populist, dus het is niet zo dat ik naar de peilingen kijk en dan bepaal wat ik vind als liberaal. We stonden drie à vier maanden geleden met dezelfde inhoudelijke koers met dertig zetels bovenaan.”
„Nee. We staan nu allemaal op nul, dat is de levensles in elke campagne. Ik hoop echt op een centrum-rechts kabinet.”
Yesilgöz wil niet nog een keer met de PVV regeren, maar zegt ook steeds dat de VVD niet met GroenLinks-PvdA in een kabinet wil.
„Ik heb gezegd dat er in de achterban van GroenLinks radicale krachten stevig waren.’’
„Daar zitten mensen die bijvoorbeeld geweld bij demonstraties niet afwijzen, die de boel vernielen niet afwijzen.”
Yesilgoz begint over de demonstratie tegen het geweld van Israël in Gaza, vorig jaar bij de Universiteit van Amsterdam, die uitliep op rellen en vernielingen. „Daar zitten activisten bij die openlijk voor GroenLinks zijn en waar ik de PvdA niet in herken. In ieder geval niet de PvdA waar ik in het verleden goed mee heb gewerkt of voor heb gewerkt.”
„Daarom zeg ik: krachten in de achterban. Ik hou die formulering duidelijk.”
„Nee, dat gaat echt over de inhoud. Als je heel eerlijk bent kijken wij anders naar vrijwel elke grote uitdaging waar Nederland voor staat.”
„Meneer Timmermans zei op zijn eigen congres dat de verschillen tamelijk onoverbrugbaar zijn.” Yesilgöz begint over de weigering van GroenLinks-PvdA om de NAVO-norm voor defensie-uitgaven vast te leggen in de wet. „We moeten nog maar gaan zien of ze die 3,5 procent waar gaan maken, en hoe.” En ook over asiel en migratie. „Ik heb Timmermans bij de Algemene Politieke Beschouwingen gevraagd welke nationale maatregelen hij wil nemen om tot zijn streefcijfer te komen. Dan wordt er gezegd: wij willen helemaal geen nationale maatregelen.”
„Nee, ik zie het echt niet gebeuren en ik denk dat het goed is om daar eerlijk over te zijn. Stel dat je al samen aan tafel zou komen, en stel dat je ergens uit zou komen, dan zou het absoluut instabiel zijn. We kijken niet alleen naar inhoud, ik wil dat een kabinet ook stabiel en stevig is.”
„Aan het begin van deze coalitie, dacht ik dat als iemand weg zou lopen het BBB zou zijn, omdat ze het misschien te heftig zouden vinden. Als nieuwe partij, nieuw in het bestuur. Ook zij hebben het niet makkelijk en ze blijven het wel doen, daar heb ik respect voor. Dus dat noem ik stabiliteit. Dat je niet wegloopt, maar met elkaar probeert vooruit te komen.’’
Yesilgöz zegt eerst dat ze bij de PVV „tot aan de laatste dag” van de formatie dacht dat het „niet zou lukken”. Ze noemt GroenLinks-PvdA „een heel andere partij dan de PVV”, en ook „een degelijke bestuurderspartij’’ met een „uitgebreid verkiezingsprogramma”. Maar op de vraag waarom ze de PVV niet bij voorbaat uitsloot, en GroenLinks-PvdA inhoudelijk wel, komt geen duidelijk antwoord.
"Ik vind dat er aanzienlijk minder mensen het land in moeten komen, dus de zorgen van de kiezers van de PVV snap ik heel goed."
„Nou, daar hoef ik niet lang over na te denken, dat vind ik helemaal niks.”
„Als ze die ideeën aan tafel hadden ingebracht, dan kwamen we er niet uit. In het Hoofdlijnenakkoord staat er niets over in.”
„In het jaar dat ik begon als VVD-leider, begonnen ook bij andere partijen nieuwe leiders. We zeiden als VVD: nieuwe ronde, nieuwe kansen. We beginnen vanaf nul.”
„Ik ben ontzettend kritisch op hoe slecht wij onze vrijheden in Nederland beschermen. Ik vind dat er aanzienlijk minder mensen het land in moeten komen, dus de zorgen van de kiezers van de PVV snap ik heel goed. Ik heb oplossingen die ook echt kunnen, die ook echt het verschil maken. Hij lost helemaal niks op.”
„Het is niet zíjn analyse, dit is gaande in de samenleving. Er zijn ontzettend veel plekken in ons land waar onze vrijheden onder druk staan.”
„Als we het hebben over islam, religie, dan willen wij als VVD dat je veel kritischer bent, dat je zegt: haal nou niet orthodoxe imams naar Nederland, maar zorg dat die mensen hier opgeleid kunnen worden, met Nederlands-islamitische roots.”
„Ik weet niet hoeveel moskeeën er zijn. Er zijn er nogal veel, ik meen rond de 150, die bijvoorbeeld vanuit het Turkse ministerie van Geloofszaken worden gefinancierd. Er zijn moskeeën die worden gefinancierd vanuit Saoedi-Arabië en andere landen.”
Lees hier al onze artikelen over de landelijke verkiezingen op 29 oktober
„Er zijn hier heel veel onderzoeken naar geweest, ook door een parlementaire commissie. Wat het betekent is dat je hier mensen naartoe haalt die onze democratische waarden niet delen. Het is volgens mij een wezenlijk probleem waar we iets aan moeten doen.”
„Fair enough. Ik weet het niet. Als je kijkt naar de grootste dreiging in ons land, volgens de NCTV en de AIVD, is dat nog steeds het jihadisme. Extreemrechts is een hele reële dreiging, en de soevereinen. Ik vind het belangrijk dat de politiek oog heeft voor alles.”
Op de dag dat NRC Yesilgöz spreekt is het precies twee jaar na het bloedbad dat Hamas aanrichtte in Israël, waarbij twaalfhonderd mensen werden vermoord. Yesilgöz zegt dat ze die dag heeft stilgestaan bij „de verschrikkelijke gebeurtenissen” die in Israël plaatsvonden, „en de verschrikking die sindsdien ook gaande is in Gaza, waarbij natuurlijk ook nog helaas heel veel gijzelaars vastzitten.”
Zondag werd in Amsterdam door ongeveer 250.000 mensen gedemonstreerd tegen de genocide door Israël. Demonstranten vinden dat het kabinet, met de VVD als grootste partij daarin, te weinig doet. „Misschien gelooft u het niet van mij, of had u dit antwoord niet verwacht”, zegt Yesilgöz, „maar ik snap het wel. Ik heb ook best wel wat mensen in mijn omgeving die aanwezig waren overigens, met wie ik ook gesprekken heb. Dat mensen enorme onmacht voelen snap ik. Want je ziet die beelden en het is verschrikkelijk wat daar gebeurt.”
"Het is een farce om te denken dat Nederland in z’n eentje het verschil had kunnen maken in het Midden-Oosten."
„Ik snap het, maar ik ben het er niet mee eens. Het is natuurlijk een farce om te denken dat Nederland in z’n eentje het verschil had kunnen maken in het Midden-Oosten. Dat dat gaat echt nergens over. Maar als je kijkt naar wat we nationaal hebben gedaan, dan is Nederland in Europa echt voorop gaan lopen. Met het besluit om twee radicale ministers te weren en de import van producten uit illegale nederzettingen te verbieden.”
Twee jaar geleden schreef Yesilgöz als minister van Justitie een brief aan de Tweede Kamer, waarin ze schreef dat Islamitische Staat zich „hoogstwaarschijnlijk schuldig heeft gemaakt aan genocide”. Er lag geen uitspraak van het Internationaal Gerechtshof, wel een onderzoek van een onafhankelijke commissie van de Verenigde Naties.
„Wij zeggen op geen enkel moment: wij garanderen dat er nu in Gaza géén genocide plaatsvindt, en dat het allemaal prima binnen het oorlogsrecht plaatsvindt. Wij zeggen alleen: zorg dat er een eind aan komt. En doe er onderzoek naar.”
„U weet dat daar heel veel verschillende… ook onafhankelijken en deskundigen, iedereen een eigen mening heeft.”
„Ik zeg u: er zit hier in ieder geval niemand die de ene kant of de andere kant loopt te verdedigen. Dat doe ik niet. Ik ben wel tegen die eenzijdige druk op Israël en doen alsof Hamas lieverdjes zijn. Dat gebeurt me iets te veel in de debatten.„
Dilan Yesilgöz
Joost Eerdmans
Rob Jetten
Henri Bontenbal
Laurens Dassen
Eddy van Hijum
Mirjam Bikker
Jimmy Dijk
Lidewij de Vos
Stephan van Baarle
Chris Stoffer
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC