Klimaattop Brazilië De Braziliaanse president Lula presenteert zich graag als beschermer van het oerwoud. Als gastheer van de jaarlijkse VN-klimaattop wees hij junglestad Belém aan. Maar de accommodatie is er peperduur en er moeten bomen wijken voor een weg.
Belém in het Amazone-regenwoud is de locatie voor de COP30, de VN-top over het klimaat. Foto Anderson Coelho/Reuters
Toen Diana dos Santos Amaral (44) dode vissen zag drijven in de rivier langs haar huis realiseerde ze zich dat de situatie in het gebied waar haar familie al generaties lang woont, aan het veranderen is. „We hadden hier een rustig bestaan, we leefden van de natuur. Van de visvangst en de jacht. Maar nu COP30 in Belém wordt georganiseerd loopt onze gemeenschap gevaar”, zegt ze bezorgd.
Diana dos Santos Amaral maakt deel uit van de vissersgemeenschap Nossa Senhora dos Navegantes die de impact van de komende klimaattop al voelt. En niet op de manier die de Braziliaanse president Lula da Silva voor ogen had, toen hij besloot de 30ste zogeheten ‘Conference of the Parties’ (COP) midden in de Amazone te organiseren.
Diana dos Santos Amaral met familieleden. Foto Nina Jurna.
Diana’s zoon reikt haar de hand en behendig stapt ze in een klein houten bootje met buitenboordmotor. Samen varen ze de rivier af richting het dichtstbijzijnde grotere dorp, een kwartier verderop. Aan weerszijden van het water groeit tropisch regenwoud met mangrovebossen.
De internationale klimaattop organiseren op een plek die een cruciale rol speelt voor het behoud van de aarde, zodat bezoekers uit de hele wereld met eigen ogen kunnen zien waar ze het voor doen: dat was het idee van Lula. Al jaren waarschuwen wetenschappers dat het oerwoud zich niet kan herstellen als ontbossing doorgaat. Door COP30 hier te organiseren, komt er – op dit cruciale moment – meer aandacht, hoopt Lula. Bovendien belooft hij dat de ontbossing, die onder zijn rechtse voorganger Bolsonaro nog piekte, in 2030 zal zijn gestopt.
Daarom wees de regering Belém aan als locatie voor de grote VN-klimaatconferentie van 10 tot 25 november. Belém is de hoofdstad van de deelstaat Pará – een van de meest getroffen Amazonegebieden van Brazilië. Naar schatting vijftigduizend bezoekers komen hier twee weken praten en afspraken maken over het klimaat.
Werkzaamheden aan een busbaan in voorbereiding op de COP30. Foto Anderson Coelho/Reuters
Om de stad van 1,5 miljoen inwoners gereed te maken wordt voor meer dan 1 miljard dollar gebouwd: er komen hotels bij en een vergadercentrum, het vliegveld wordt uitgebreid. Rondom Belém komt een gloednieuwe vierbaansweg van veertien kilometer om de wegen naar de stad te ontlasten. Voor de aanleg van deze Avenida Liberdade (Vrijheidslaan) moet een stuk tropisch regenwoud wijken; tienduizenden bomen zijn al gekapt.
„Dus bos wordt weggehaald, terwijl ze straks komen praten over het behoud van de Amazone? Ik snap het niet”, zucht Diana dos Santos als het bootje aanmeert bij een steiger. In de verte klinkt het gedreun van bulldozers. De gevolgen van de aanleg op de weg op het leefgebied van de vissersgemeenschap, is groot. „Uit de açaibomen die gekapt zijn plukten mijn neven bessen. Die aten we of verkochten we in Belém. Alles sterft hier af door de bouw van de weg.” Aangeslagen kijkt ze naar de mannen in oranje pakken en witte helmen die druk bezig zijn met graafwerkzaamheden.
Een stoep wordt aangelegd in voorbereiding op de klimaattop. Foto Paulo Santos/AP
De Avenida Liberdade had er veel eerder moeten komen. In 2012 al zou met de aanleg worden begonnen, maar door protesten van de milieubeweging, de dorpsgemeenschappen en vanwege de hoge kosten werd het plan uitgesteld. Nadat Lula in 2023 bekend had gemaakt dat COP30 naar Belém zou komen, werd het plan versneld doorgevoerd, met geld van de federale overheid.
In hartje Belém wandelt Danusa Mayara, secretaris infrastructuur van de stad, trots door de vernieuwde São Brás-markt. Dit monumentale gebouw, neergezet tijdens de rubberboom in de Amazone eind negentiende eeuw, lag er lange tijd verloederd bij. Een schilder geeft enorme deuren een laatste likje verf, een technicus test de roltrap. „Hier zullen onze gastronomie en onze cultuur gevierd worden tijdens de COP”, zegt Mayara enthousiast. „Er komt een mix van eetstalletjes van lokale ondernemers en chique haute cuisine-restaurants met gerechten en ingrediënten uit de Amazone.”
Hoewel Belém er bijligt als één grote bouwput en het moeilijk voorstelbaar is dat in november alles gereed is voor de grote top, verzekert Mayara dat de stad op schema ligt. De markt en veel andere gebouwen worden over een paar weken in gebruik genomen, tijdens de grote processie ter ere van Onze-Lieve-Vrouw van Nazareth, de patroonheilige van de staat Pará. Op dat jaarlijkse mega-evenement komen 2 miljoen bezoekers af, een heel ander publiek dan de internationale delegaties die naar de klimaattop komen.
Naar de processie komen veelal mensen uit de regio die bij familie blijven of in de beschikbare hotels overnachten, of teruggaan naar huis. „We hebben hier niet veel sterrenhotels, maar daar wordt aan gewerkt”, zegt Mayara.
De receptie van het COP30-hotel in Belém. Hotelprijzen in de Braziliaanse stad zijn sterk gestegen in aanloop naar de klimaattop. Foto Anderson Coelho/Reuters
Hoeveel mensen straks daadwerkelijk naar de COP kunnen komen, is nog maar de vraag. De prijzen van hotelkamers lopen op tot boven de zevenhonderd Amerikaanse dollar per nacht. De prijzen van appartementen en kamers via Airbnb zijn extreem hoog omdat bewoners en speculanten hun slag proberen te slaan. Terwijl president Lula belooft deze klimaattop toegankelijk te maken voor bewoners van landen uit het mondiale Zuiden en leden van inheemse bevolkingsgroepen lijkt een bezoek voor hen onbetaalbaar te worden. Tot half september hadden 79 landen hun komst bevestigd en waren zeventig landen nog „in onderhandeling”, om te kijken of het mogelijk is aanwezig te zijn.
Een familie heeft airconditioning en extra bedden gekocht om gasten te kunnen ontvangen gedurende de klimaattop. Foto Anderson Coelho/Reuters
„Uiteindelijk zal er genoeg plek zijn, we zullen er alles aan doen om dat mogelijk te maken. Iedereen is welkom”, zegt secretaris Danusa Mayara optimistisch. In de zoektocht naar extra accommodatie komen er twee grote cruiseschepen voor Belém te liggen, en reserveert de Braziliaanse regering hotelplekken voor delegaties met goedkopere kamers, zo is aangekondigd.
Rondom de beroemde en bruisende Ver-o-Peso-markt bij de haven, waar in de zeventiende eeuw een belasting- en weegpost was, wordt een aantal hotels gebouwd. Op de markt worden naast lokale kruiden en medicinale plantensoorten, ook de meest uiteenlopende fruitsoorten uit de Amazone verkocht.
Op de vismarkt houdt visser Armando Rodrigues da Silva een grote vis in de lucht voor een klant. „Ik ben heel blij dat we straks wat van onze cultuur kunnen laten zien, en de rijkdommen van de Amazone”, zegt hij vrolijk. „Belém is voor veel Brazilianen al heel ver weg, ze gaan liever naar Rio de Janeiro of São Paulo. Dat straks de hele wereld hier komt, betekent veel voor ons. Meer werk, maar ook meer bekendheid”, zegt hij.
Verderop pelt een verkoopster een zoete sapotille (vrucht) open. „Natuurlijk zou het beter zijn als er in betere ziekenhuizen geïnvesteerd zou worden. Maar deze markt is opgeknapt en ziet er nu veel schoner uit, waardoor ook wij prettiger werken en meer klanten trekken. Economisch zal de COP veel opleveren voor ons”, denkt ze.
Hoewel de overheid heeft beloofd dat er rondom de Avenida Liberdade, waarvan het eerste deel al geasfalteerd is, weer bomen worden geplant en er speciale oversteekplekken komen voor dieren, zijn de bewoners van de vissersgemeenschap sceptisch. Onlangs bezetten ze de weg uit protest. „We zullen vaker demonstraties organiseren in aanloop naar COP30 maar eigenlijk zijn we moe”, zucht Diana dos Santos. „Eerst voerden we lange tijd strijd tegen het afval dat in de rivier werd gedumpt. Nu weer tegen deze weg. Hoeveel moeten we nog accepteren?”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC