Politieke crisis Sinds het Franse parlement extreem verdeeld raakte na de verkiezingen van 2024, krijgen Macrons premiers nauwelijks iets voor elkaar. Toch weigert de president een andere koers te varen.
Premier Sébastien Lecornu diende maandag zijn ontslag in bij president Macron.
Als zelfs je trouwste bondgenoten je openlijk fileren, weet je dat je het bont hebt gemaakt. Al jaren krijgt de Franse president Emmanuel Macron het vuur aan de schenen gelegd door oppositiepartijen, vakbonden en denkers. Die stellen dat hij ondemocratisch regeert, machtsbelust is, te weinig bekend met de zorgen van de Fransen, losgezongen van de realiteit en dat hij daardoor verkeerde inschattingen maakt. Maar nu zijn vijfde premier in drie jaar tijd, Sébastien Lecornu, is afgetreden en het land wéér in een politieke impasse is beland, keren ook naasten hem de rug toe.
Oud-premier Gabriel Attal, de man die de touwtjes van Macron in aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2027 lijkt te gaan overnemen, haalde maandagavond ongekend fel uit naar zijn leermeester. In een interview op TF1 zei hij „de beslissingen van de president niet meer te begrijpen”. Attal zei dat Macron vooral poogt „de controle te behouden”. Ook ex-premier Édouard Philippe was kritischer dan ooit. Dinsdag riep hij Macron bij RTL op vervroegd presidentsverkiezingen uit te schrijven om „op ordelijke en waardige wijze uit [deze] politieke crisis te komen die het land schaadt”.
Wie de uitspraak wil begrijpen, moet terug naar een kleine maand geleden. Toen benoemde Macron Lecornu, eerder minister van Defensie en overtuigd Macronist, als premier nadat voorganger François Bayrou (centrum-premier van half december 2024 tot begin september 2025) een vertrouwensstemming verloor. De keuze voor Lecornu was enerzijds te verwachten omdat de twee al jaren samenwerken, anderzijds was het verrassend dat Macron na het onsuccesvolle premierschap van Bayrou opnieuw iemand uit zijn eigen kring benoemde.
Zoals de radicaal-rechtse partij Rassemblement National maandag op X schreef: „waanzin is steeds hetzelfde doen en toch een ander resultaat verwachten” – een citaat van Albert Einstein. Want Bayrou én zijn rechtse voorganger Michel Barnier (september-december 2024) sneuvelden na enkele maanden in ongeveer dezelfde context waarin Lecornu terechtkwam. Het parlement is extreem verdeeld – het gevolg van Macrons besluit vorig jaar onverwacht parlementsverkiezingen uit te schrijven – en Barnier en Bayrou slaagden er niet in een brede coalitie te vormen met linkse, centrum- en rechtse ministers.
Dus gingen beiden met minderheidsregeringen van Macronisten en leden van het conservatief-rechtse Les Républicains regeren. Vanwege het gebrek aan parlementaire steun kregen ze allebei weinig voor elkaar. Ook moesten ze uiteindelijk allebei vertrekken omdat ze het niet met de oppositie eens werden over bezuinigingsplannen voor de staatsbegroting. Bezuinigen is noodzakelijk vanwege de enorme Franse staatsschuld: 114 procent van het bbp – veel meer dan de Europese limiet van 60 procent. Toen Macron in 2017 aan de macht kwam, lag dat percentage op 101 procent.
Afgelopen zondag werd bevestigd dat Lecornu hetzelfde pad zou gaan bewandelen als zijn voorgangers, toen hij een regering presenteerde met veel dezelfde ministers als onder Bayrou en Barnier. De oppositie was woedend, ook vanwege de aanstelling van voormalig minister van Economische Zaken Bruno Le Maire als minister van Defensie. Hij wordt gezien als de belichaming van het uit de hand lopen van de staatsschuld.
Dat het Lecornu niet lukte om een bredere coalitie te vormen, komt doordat de premier zich onwrikbaar toonde op punten die voor de oppositie van belang zijn, zoals het herbespreken van de gehate pensioenhervorming van 2023 en het invoeren van een extra belasting voor de allerrijkste Fransen (de zogenoemde Taxe-Zucman). Lecornu was wel bereid tot compromissen op andere vlakken – zo beloofde hij eind vorige week het parlement nooit te zullen passeren als premier. Dit vond hij zelf een flinke geste, want eerdere premiers onder Macron deden dit geregeld als ze geen meerderheid hadden voor een bepaalde wet (ook de pensioenhervorming kwam zo tot stand).
Maar dat was niet voldoende voor vooral de linkse Parti Socialiste om een samenwerking aan te gaan. En zelfs Les Républicains toonden zich na de benoeming van de nieuwe regering zeer kritisch omdat het niet „de beloofde breuk” betekende. Hierbij speelt mee dat Frankrijk geen traditie van coalitievorming kent. En dat de verschillende partijen zich willen profileren in aanloop naar de belangrijke presidentsverkiezingen van 2027. Deux mille vingt-sept zal ook bij Macrons naasten Attal en Philippe in het achterhoofd hebben gespeeld: beiden hebben presidentiële ambities.
Lecornu wist na de storm van kritiek zeker dat zijn regering zou vallen en nam maandag de vlucht naar voren door zelf te vertrekken. Hierop heeft Macron Lecornu wéér de taak gegeven een coalitie te zoeken die een stevige staatsbegroting kan steunen. Lecornu, vooralsnog wel trouw aan de president, heeft beloofd dit nog 48 uur te proberen – deze deadlineloopt woensdag af – hoewel hij niet verder wil als premier. Tot dan zal hij de oppositiepartijen proberen te overtuigen dat het hebben van een regering in het landsbelang.
Als het Lecornu níet lukt, zal Macron „zijn conclusies trekken”. De kans is groot dat hij dan opnieuw parlementsverkiezingen zal uitschrijven. Hier stuurt het Rassemblement National op aan omdat het hoopt zo groot te worden dat het kan afdwingen te gaan regeren. De president kan ook een linkse premier aanstellen. Dit wil de Parti Socialiste, de vraag is echter of de (radicaal-)rechtse oppositie een linkse regering niet meteen zou laten vallen.
Macron kan ook naar zijn voormalige politieke partner Philippe luisteren en opstappen (waarbij de oud-premier aanraadt wel eerst een begroting te regelen). Dat lijkt onwaarschijnlijk: de president heeft altijd gezegd zijn termijn tot 2027 te willen afmaken. Maar de situatie waarin hij verkeert is ongekend. En het zou niet voor het eerst zijn dat Macron verrast.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC