Twee jaar geleden richtte Hamas een bloedbad aan op het Nova Festival, tegen de Gazastrook aan. Nu zijn honderden mensen op de herdenking afgekomen, terwijl explosies van granaten en artillerie klinken. ‘Trumps plan is het enige wat we hebben.’
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Dat is waarom Israëliërs en Palestijnen elkaar niet begrijpen. Ze leven in werkelijkheden die heel dicht bij elkaar liggen, maar tegelijkertijd ver van elkaar af liggen.
De ene werkelijkheid is zichtbaar op het terrein van het Nova Festival, het dance-evenement dat op 7 oktober 2023 in de vroege ochtend, terwijl de festivalgangers dansend het leven vierden, werd overvallen door Hamasterroristen die de dood vierden. Ruim 350 festivalgangers stierven, 44 van hen werden als gijzelaar meegenomen naar Gaza.
Vandaag, twee jaar later, wordt dat ter plekke herdacht. Honderden mensen – familieleden van slachtoffers en anderen – zijn afgekomen op de volstrekt niet strak geregisseerde ceremonie. Er zijn enkele korte toespraken, er worden wat liedjes gezongen, er is een minuut stilte. Verder doet ieder zijn eigen ding bij de ruim 350 spontane gedenkplekken die nabestaanden de afgelopen twee jaar hebben ingericht, met knuffels, bloemen, voorwerpen en altijd een in de grond gestoken bord met naam en foto van de geliefde.
Ook is er een boomgaard aangelegd: voor elk slachtoffer een boom, met ook hier zo’n fotobord. De open bar van het festival is intact gebleven; drankflessen die op het fatale moment net waren ontkurkt, staan vastgelijmd op de toog. Alleen de bloedvlekken zijn weggepoetst. Sommige Nova-gasten waren onder de bar weggedoken en werden daar vermoord.
De 43-jarige Lavi Kalvanovich zit snikkend bij het fotobord van zijn vriend Itzik Dahan, een destijds 47-jarige landschapsontwerper. Een paar meter verderop staat het bord van een andere vriend, Gabi Azulay, met diens Braziliaanse vriendin Karla Stelzer, ook veertigers.
‘Met z’n vieren zouden we naar het festival gaan’, zegt hij. ‘Mijn moeder zou op mijn dochtertje passen. Maar ik had me verslapen.’ Of hij blij moet zijn dat hij zich verslapen had of juist niet, die vraag zal hem blijven achtervolgen.
Gezagsdragers zijn er niet, het is geen officiële herdenking. Vandaag, 7 oktober, is de eerste dag van soekot, het loofhuttenfeest. Volgens de religieuze regels is dat een dag van niets doen, dus ook niet stilstaan bij het grootste trauma uit de 77-jarige geschiedenis van Israël. Geen president Yitzhak Herzog hier, laat staan premier Benjamin Netanyahu.
Die zou zich hier sowieso niet welkom voelen, en vermoedelijk niet welkom zijn. De meeste, zo niet alle, aanwezigen zijn seculier. Gelovigen mogen hier vanwege het loofhuttenfeest niet zijn. Onder de honderden bezoekers is slechts één keppeldrager. De festivalgangers waren hip en vrijzinnig. Bovendien zijn de meeste inwoners van de omliggende kibboetsen links.
‘Omdat de regering niets doet, heb ik zelf deze bijeenkomst georganiseerd’, zegt Yoram Yehudai, vader van een zoon die vermoord werd op die zaterdagochtend. Hij draagt een geel T-shirt met het portret van de toen 24-jarige Ron. ‘Vandaag is de dag, dus vandaag moeten we herdenken. Niet op 6 of 8 oktober.’
Tot zover de ene werkelijkheid. De andere werkelijkheid is hoorbaar. De hele dag zijn op het festivalterrein zeer frequent harde knallen te horen, waarschijnlijk van granaat- en artillerievuur. Voor het ongeoefend oor lijkt het of het geluid van een paar honderd meter komt, maar in feite ligt de Gazastrook enkele kilometers verderop.
Terwijl in Egypte door Israël en Hamas wordt onderhandeld over een staakt-het-vuren, gaan de Israëlische strijdkrachten kennelijk onverdroten door met hun vernietigende missie. De explosies volgen elkaar echt snel op. Net buiten het Nova-terrein, waar vrij zicht is op Gaza, zijn aan de horizon grote rookpluimen te zien.
Bij de herdenking lijkt niemand de explosies op te merken. Niemand reageert erop, niemand heeft het erover. Het is al zo vaak vastgesteld: het drama dat zich in Gaza afspeelt, gaat aan de meeste Israëliërs voorbij, en hier op het festivalterrein lijkt dat niet anders te zijn. Als er al gedacht wordt aan mensen aan gene zijde van het hek, dan zijn het de 48 gijzelaars die nog in handen van Hamas zijn.
‘Ik hoop dat Hamas gedwongen zal worden te tekenen’, zegt de 83-jarige Shlomo Sherf, oud-coach van het Israëlisch voetbalteam, die de wake houdt bij het fotobord van zijn kleindochter My Naim. ‘De Arabische landen steunen het ook. En onze premier mag naar de hel lopen. Hij had al veel eerder kunnen tekenen.’
Een van degenen hier die wel sterk begaan is met het lot van de Gazanen, is zangeres Noa (echte naam Achinoam Nini). ’s Ochtends rond 6.29 uur, het gedoemde tijdstip van het begin van de terreuraanval, sprak en zong ze bij een ceremonie van de veteranengroep Brothers in Arms.
‘Aan beide zijden zie ik dat mensen gericht zijn op hun eigen pijn’, zegt Noa. ‘Ze zijn niet in staat en niet bereid de ander te omarmen. Dat is de echte tragedie van onze tijd. Als we elkaars pijn niet erkennen, kunnen we nooit samenwerken aan een betere toekomst.’
De 56-jarige Noa (56) heeft wat dat betreft recht van spreken. Sinds dertig jaar werkt ze als linkse vredesactivist aan meer begrip tussen Israëliërs en Palestijnen. In 2009 deed ze samen met de Palestijns-Israëlische Mira Awad mee aan het Eurovisie Songfestival, met het lied There must be another way. ‘Hoe toepasselijk nu’, zegt ze.
Ze hoopt dat met het plan van president Donald Trump een eind komt aan de ‘afschuwelijke bloedbaden’ in Gaza en aan de beproeving van de gijzelaars. ‘Ik ben optimistisch. Trump is vreselijk, maar hij doet tenminste iets. Zijn plan is het enige wat we hebben. Ik begrijp al dat negativisme niet.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant