Senaat De fractievoorzitters van coalitiepartijen VVD en BBB wilden Eerste Kamervoorzitter worden. Onverwachte winnaar werd Mei Li Vos (GroenLinks-PvdA). Ze wil dat senatoren onder haar voorzitterschap „beschaafd hevig van mening kunnen verschillen”.
Mei Li Vos (GroenLinks-PvdA) na haar verkiezing tot Eerste Kamervoorzitter.
Mei Li Vos (GroenLinks-PvdA) is de nieuwe voorzitter van de Eerste Kamer. En die verkiezing, zeggen senatoren na de geheime stemming in twee rondes, heeft niets met politiek te maken. Echt, helemaal niets. Vos kan „technisch” goed voorzitten. Dat wisten ze al, want ze had de afgelopen weken Jan Anthonie Bruijn, die demissionair minister van Volksgezondheid werd, vervangen.
Maar uiteindelijk is alles politiek in de Eerste Kamer. Zeker de verkiezing van een voorzitter. Er waren drie kandidaten voor de prestigieuze functie: naast Mei Li Vos de twee fractievoorzitters van de twee coalitiepartijen, VVD en BBB. De VVD’er Tanja Klip-Martin en BBB’er Ilona Lagas.
Vooraf leek Ilona Lagas een kanshebber op het voorzitterschap. BBB won in 2023, na de monsterzege van de Provinciale Statenverkiezingen, zestien van de 75 zetels in de Eerste Kamer. Daar zijn nog dertien zetels van over: de fractie verloor de laatste maanden na interne onrust drie senatoren, die nu verspreid over de Kamerbankjes zitten (D66, FVD en onafhankelijk). Maar de grote meerderheid van de Eerste Kamer is rechts. En onder het machtige blok van PVV, FVD en JA21 (tien zetels) leken weinigen zin te hebben om op de VVD te stemmen. De VVD-fractie in de Eerste Kamer geldt als traditioneel, bestuurlijk en bedaagd.
De eerste ronde van de stemming liep meteen uit op een fiasco voor Lagas. Ze haalde maar veertien stemmen. Daarop trok ze zich meteen terug voor de volgende ronde, die nu alleen tussen Klip en Vos ging. Daar won Vos 39 stemmen, ruim genoeg voor een meerderheid. Deze onverwachte linkse overwinning in de senaat leek vooral Mei Li Vos zelf te overvallen. Ze zei dat ze „aangenaam verbaasd” is door de steun van de senaat.
Na afloop werd langzaam duidelijk wat er gebeurd was. Allereerst over Ilona Lagas: BBB is dan wel een grote partij, de fractie kan op weinig sympathie rekenen bij de andere fracties in de Eerste Kamer. Er is nauwelijks leiding, de senatoren liggen met elkaar overhoop, en verschillen ideologisch sterk van mening.
Zo tekende zich de laatste maanden een duidelijke linkervleugel af, die heel kritisch was op de steeds rechtsere koers van BBB. Robert Croll, een van hen, vertrok naar D66, maar in de fractie zit nog altijd een kritisch blok. Tekenend detail: voorafgaand aan de verkiezing van een voorzitter meldden zeker twee BBB-fractieleden zich ook als kandidaat. Lagas wist in een interne stemming de ambitieuze fractieleden te verslaan.
Maar veel gezag in de fractie (én daarbuiten) heeft ze niet. Annabel Nanninga (JA21, ex-FVD) verwees in haar vragen naar de onrust bij BBB, toen ze vroeg of Lagas „niet te veel hooi op haar vork neemt”. Verwijzend naar het uiteenvallen van FVD in de vorige periode: „Is dat wel handig voor een nieuwe partij? Ik weet uit eigen ervaring dat dat lang niet altijd soepel loopt.”
Bij ons valt het allemaal nog mee, zei Ilona Lagas over de onrust in haar partij. Ze vergeleek BBB met de realityserie Married at First Sight, waarbij mensen met een onbekende moeten trouwen. „Het slagingspercentage ligt bij ons nog een stuk hoger dan bij die serie.” Het slagingspercentage bij MAFS ligt ongeveer rond de 15 procent.
Toen Ilona Lagas bij de eerste stemming was afgevallen, betekende dat niet dat de veertien senatoren die op haar gestemd hadden, automatisch naar de VVD gingen. Veel rechtse senatoren hadden helemaal geen zin om op Tanja Klip-Martin te stemmen en de stemming was geheim. De VVD-fractie in de Eerste Kamer heeft een heel ander, rechtsstatelijker profiel dan de Tweede Kamerfractie, denk bijvoorbeeld aan hun steun voor de spreidingswet. Je kon daarom, zo redeneerden sommige rechtse senatoren, net zo goed voor Mei Li Vos stemmen, die zich tenminste al bewezen had als voorzitter.
Mei Li Vos (1970) is Eerste Kamerlid sinds 2019, en staat daarnaast voor de klas op een basisschool. Ze was tot 2017 Tweede Kamerlid. Ze presenteerde zich dinsdag in de Eerste Kamer als een voorzitter die voor continuïteit wil zorgen, en volstrekt neutraal wil voorzitten. Ze wil dat de senatoren onder haar voorzitterschap „beschaafd hevig van mening kunnen verschillen”.
Maar uit de vragen die senatoren haar en de andere kandidaten stelden, bleek hoe stekelig de verhoudingen zijn. Gert-Jan Oplaat (BBB) zei: „Ook hier dossen collega’s zich uit met de keffiyeh, de Arafatsjaal. De Eerste Kamer wordt steeds meer een actiepodium.” Annabel Nanninga had het over Eerste Kamerleden die „politiek gekleurde statements, sjaaltjes, speldjes, pakjes, jasjes” hebben gedragen. Mei Li Vos maakte duidelijk dat ze niet gaat over kledingvoorschriften. „U kunt het reglement van orde veranderen. Maar het wordt een hele klus om dat te handhaven.”
De voorzitter van de Eerste Kamer is een functie met een groeiend gewicht in Den Haag. De voorzitter gaat onder meer over de agenda. En de laatste jaren heeft de senaat verschillende coalities dwarsgezeten. Binnenkort moet de Eerste Kamer twee omstreden asielwetten van het demissionaire kabinet-Schoof behandelen. Over die maatregelen bestaan veel zorgen, niet alleen bij linkse fracties, maar ook bij de VVD en enkele BBB’ers.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC