Beeldend kunstenaar en filmmaker Karina Beumer plaatste een advertentie op een vacaturesite waarin ze zocht naar een vervanger van zichzelf. Hoe dat afliep is te zien in de vervreemdende VPRO-documentaire De originele Karina Beumer.
schrijft voor de Volkskrant over hedendaagse beeldende kunst en taal.
In 2023 plaatste beeldend kunstenaar en filmmaker Karina Beumer (37) een advertentie op vacaturewebsites. Gezocht: vervanger. Was er niet iemand anders die Karina Beumer wilde zijn? Ze zocht iemand die ‘onderzoekend en nieuwsgierig’ was en ‘in voor een surrealistisch avontuur’. Waartoe dit experiment leidde, is nu te zien in de geestige, vervreemdende VPRO-documentaire De originele Karina Beumer.
Er solliciteerden 65 mensen. Beumer nodigde elf van hen, onder wie een filosofiestudent van 21 en een computeringenieur zonder papieren, uit voor een sollicitatie. En zonder dat het zo gepland was, liep haar gedachte-experiment vervolgens finaal uit de hand. Natuurlijk was het vanaf het begin af aan de bedoeling hiervan een kunstproject te maken. En een film. Maar ze had niet gedacht dat dit alles ruim twee jaar zou gaan duren.
Want dat is gebeurd. Twee jaar lang stuurde ze haar elftal van vervangers eropuit met persoonlijke opdrachten. Bijvoorbeeld om in haar atelier verder te werken aan een kunstwerk waarmee ze al maanden bezig was. Om in haar naam mee te doen aan een wedstrijd (die werd gewonnen). Om een tentoonstelling te regelen en met de galeriehouder te bedenken hoe ze die precies wilden inrichten.
Ze stuurde de vervangers ook geregeld langs haar moeder. De enige plek waar ze haar niet mochten vervangen, was thuis bij haar partner Jan. En dan toch eigenlijk alleen omdat Jan zelf daar geen zin in had.
De sollicitanten kregen Beumers telefoon en laptop, haar fiets- en ateliersleutels. Bij de opdrachten filmden ze zichzelf. Soms gingen ze er ook op uit met een camera- en geluidsteam, terwijl Beumer zelf bij dit alles schitterde door afwezigheid. Gelukkig bleken de sollicitanten, die de echte Karina Beumer meestal nooit hadden ontmoet en alleen via e-mail met haar communiceerden, over veel goede zin, inventiviteit en uithoudingsvermogen te beschikken.
Beumer bedacht steeds opdrachten waarbij er iets op het spel stond. In een verrassende scène gaat een van de ‘Karina’s’ naar een psychotherapeut, iets wat de echte Beumer nog nooit heeft gedaan. Ter voorbereiding geeft Beumer de vervanger haar eigen dagboeken te lezen. En die vervanger neemt haar rol zo serieus dat ze bij de therapiesessie uiteindelijk in tranen is.
Waarom wilde Beumer zichzelf eigenlijk laten vervangen? Aan de telefoon vertelt ze: ‘Aan het begin van dit project had ik net een bescheiden succes geboekt met mijn eerste film. Ik had het gevoel: nu heb ik momentum, nu moet ik doorpakken.’ Ze kreeg allerlei kansen, wilde meer werk maken, béter werk. Een betere Karina worden.
Ze kreeg een steeds grotere productiviteitsdrang en raakte gefascineerd door hoe onze samenleving als geheel draait op productiviteit en groei. ‘Als alles altijd maar groter en beter moest, als ik steeds maar ‘relevant’ moest blijven als kunstenaar en als mijn werk en ik samenvielen, had ik dan van mijn ‘mijzelf’ niet eigenlijk een product gemaakt? Ik dacht steeds vaker: ik krijg nu allerlei kansen die een ander niet krijgt. Ik neem letterlijk een plek in waar net zo goed iemand anders had kunnen staan.’
Met het succes groeide dus ook het verlangen te ontsnappen – aan werkdruk, aan productief zijn, aan zichzelf. Beumer: ‘Zou iemand anders het niet veel beter kunnen, mij zijn?’
Gevraagd of het haar is gelukt aan zichzelf te ontsnappen, zegt Beumer: ‘Ja en nee. Zij werden mij, maar ik werd ook een beetje hen. Ik wilde goed voor ze zorgen. Aan de ene kant had ik mezelf ontslagen als degene die de regie had over mijn leven en mijn project. Maar ik moest tegelijkertijd ook iedereen managen en aansturen. Ik had een meerkoppig monster van mezelf gemaakt. Ik ben zelden meer met mezelf bezig geweest dan tijdens dit project. Terwijl het tegenovergestelde eigenlijk de bedoeling was.’
In haar creatief vormgegeven documentaire is te zien hoe Beumer in een soort cockpit van papier-maché zit, vol toetsen en hendels, waarin ze geleidelijk de controle over haar leven kwijtraakt naarmate de vervangers meer hun eigen gang gaan. Die cockpit is een knipoog naar de Pixarfilm Inside Out, waarin menselijke emoties zelfstandige personages zijn die er achter de schermen een potje van maken.
De originele Karina Beumer bevat wel meer filmverwijzingen. Naar het soms ijdele genre van de egodocumentaire, bijvoorbeeld. En naar Charlie Kaufmans magistrale Synecdoche, New York, waarin een regisseur zich verliest in een steeds verder uitdijende film met decors die langzamerhand de wereld overnemen, waarbij de grenzen tussen fictie en werkelijkheid en tussen genie en gekte vervagen.
Beumer: ‘Ik balanceerde tussen alle controle uit handen geven en toch nog iets van controle bewaren. Het leidde tot heel erg rommelige situaties. Ik had er veel stress van.’
Een van de rommeligste situaties is te zien in de film. Op een dag stuurt Beumer twee ‘Karina’s’ naar haar atelier. Alleen weten zij allebei niet dat er nóg een Karina komt. Ze blijken toch niet zo uniek te zijn. Een van hen voelt zich dusdanig overvallen dat hij tot Beumers schrik een aangrijpende ontslagbrief schrijft. Beumer: ‘Hij speelde zijn rol van Karina met verve, voor hem was het toch ook het meest echt geworden.’
De originele Karina Beumer wordt op 9/10 uitgezonden op NPO 2 en is daarna te zien op NPO Start.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant