Onderwijs Vanaf 2026 zouden de openbare Ericaschool en de reformatorische Rehobothschool tijdelijk een schoolgebouw en -plein in Otterlo moeten delen. Geen van de partijen is enthousiast. „Zet ons maar in een weiland met noodlokalen, dan ben je niemand tot last.”
De openbare Ericaschool in Otterlo.
Protest op de Biblebelt tegen de komst van een nieuwe reformatorische basisschool: het is amper voor te stellen. Toch verzet het Veluwse dorp Otterlo zich al ruim een maand tegen het voornemen van de gemeente Ede om een strenggelovige school uit Kootwijkerbroek tijdelijk onderdak te bieden in de openbare basisschool, de enige school in Otterlo. Vanaf volgend schooljaar zou de reformatorische Rehobothschool drie lokalen gebruiken: twee in de Ericaschool, één in het drukbezochte Dorpshuis de Aanloop, dat grenst aan het kleine schoolplein in de dorpskern.
Maar de reformatorische school past daar niet, vinden veel Otterloërs. Zowel qua ruimte als cultuur. Het dorp voelt zich overvallen door het voorstel, inwoners zeggen dat ze niet werden betrokken bij de besluitvorming. Kort na de bekendmaking begon de belangenvereniging Otterlo’s Belang een petitie tegen het plan. Deze werd in een week meer dan duizend keer ondertekend – in een dorp met ruim tweeduizend inwoners en zo’n negenhonderd huishoudens.
Evert Groeneveld, voorzitter van Otterlo’s Belang, vindt het plan van de gemeente „onbegrijpelijk”. Allerbelangrijkste is volgens de voorzitter dat de onderwijskwaliteit op de Ericaschool niet in het geding komt als klassen worden samengevoegd, om de leerlingen van de Rehobothschool plek te bieden. De Ericaschool moet zelf ook kunnen groeien, vindt Otterlo’s Belang.
Ook de verkeersveiligheid speelt volgens Groeneveld een rol. De dorpskern van Otterlo is al „enorm druk” door de stroom toeristen die de Veluwe bezoeken, vertelt hij. „Als we daar een nieuwe bassischool aan toe gaan voegen, geeft dat nog meer druk op de verkeersveiligheid. Dat is gewoon vragen om ellende.”
Bovendien is identiteit een een gevoelige en belangrijke factor. Otterlo is anders dan de streng christelijke buurdorpen, vertelt Willy, die hier al 43 jaar woont. Haar kinderen en kleinkinderen gingen naar de Ericaschool, „de laatste van elf” zit in groep acht. Haar dorp is liberaal en progressief, zegt Willy. In tegenstelling tot de gereformeerde dorpen wordt hier Sinterklaas gevierd en wordt de lhbti-gemeenschap gerespecteerd, aldus Willy. „Niet iedereen hier is gelovig of gereformeerd. Ik ben zelf katholiek.”
Evenals andere Otterloërs die NRC sprak, wil Willy haar achternaam niet delen. Bewoners willen het geschil niet verder opblazen of zich negatief uitlaten over hun reformatorische buren.
Een moeder van een meisje in groep vijf op de Ericaschool wil alleen anoniem vertellen („Ik zit in de ouderraad”) dat ze de levensstijlen van de twee scholen „wel heel ver” uit elkaar vindt liggen. Voorzichtig zegt ze zich niet prettig te voelen bij de reformatorische cultuur op de Rehobothschool. Dat kinderen uit reformatorische kringen doorgaans niet worden gevaccineerd, vindt ze „spannend”, maar ook het goed recht van die ouders. Het is voor beide groepen moeilijk voor te stellen hoe ze zo dicht op elkaar moeten gaan leven, denkt ze.
De openbare basisschool van Otterlo krijgt de reformatorische Rehobothschool als buur.
Sinds de opening in 2014 is de Rehobothschool zo hard gegroeid dat het al vijf noodlokalen heeft gebouwd. Dit schooljaar begon ze met 687 kinderen. De tijdelijke locatie in Otterlo zou op termijn zeker 120 leerlingen moeten opvangen.
De school zoekt sinds 2018 een locatie voor leerlingen uit de Edese dorpen Wekerom en De Valk, beide op zo’n tien minuten rijden van Otterlo. „De gemeente Barneveld groeit hard, dus scholen ook,” weet directeur Bart Paanstra. Nieuwkomers zoeken logischerwijs een school dicht bij huis, maar ook een die „de driehoek tussen kerk, school en gezin” respecteert. Zodat leerlingen thuis, in de kerk en op school grotendeels dezelfde dingen leren, voegt hij toe.
De Rehobothschool maakt zich ook zorgen over het delen van de school in Otterlo, zegt Paanstra. „Zet ons maar in een weiland met noodlokalen, dan ben je ook niemand tot last.” Tevergeefs heeft de school zelf locaties aangedragen bij de gemeente, zoals een leegstaande supermarkt in Wekerom en een verlaten kerk in Harskamp. De gemeente suggereerde daarna een schoolgebouw in Ederveen. Dat was niet haalbaar, zegt Paanstra. Vooral de afstand tot de woonplaatsen van de kinderen – zo’n zestien kilometer van Wekerom en De Valk – was te groot.
Op de Ericaschool zitten nu zo’n 140 leerlingen, een stabiel aantal. In Otterlo, aan de rand van de Veluwe, is de laatste twintig jaar weinig nieuwbouw geweest. Er staan nu eindelijk wat nieuwe huizen en binnenkort een nieuw dorpshuis. Zodra de Ericaschool zelf hard groeit, krijgt ze die lokalen „gewoon weer terug”, benadrukt Bram van der Beek, wethouder van de gemeente Ede (ChristenUnie, Onderwijs). Maar de Rehobothschool groeit nou eenmaal sneller dan de Ericaschool, weet hij, omdat de geboortecijfers binnen de reformatorische gemeenschap hoger liggen dan op andere plekken.
Mogelijk moeten de leerlingen van de twee scholen tot wel elf jaar hun schoolgebouw en –plein in Otterlo delen. Groeneveld van Otterlo’s Belang is daarover niet te spreken en noemt die termijn „eerder semi-permanent”. Paanstra begrijpt die zorgen. Liefst ziet hij zo snel mogelijk een volledig eigen schoolgebouw, maar de bouw zou zomaar vijf, zes jaar kunnen duren, vertelt hij.
Het liefst krijgt de gemeente Ede helemaal geen nieuwe reformatorische school, maar ze heeft het niet meer voor het zeggen: sinds de Wet Meer ruimte voor nieuwe scholen (2021) besluit de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap welke nieuwe scholen mogen worden geopend. Indien een school kan aantonen dat ouders belangstelling hebben en dat voldoende leerlingen zich zullen aanmelden, is iedere gemeente volgens die wet verplicht de nieuwe school te huisvesten.
In april 2024 keurde toenmalig demissionair minister Robbert Dijkraaf (D66, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) de aanvraag goed. Na de toezegging had de gemeente een jaar om een gebouw vinden zodat de school in augustus 2025 kon openen. Dat lukte niet. Het proces mag één keer, een jaar worden uitgesteld, wat gebeurde.
Na onderzoek concludeerde de gemeente deze zomer dat de Ericaschool in Otterlo zelfs te veel ruimte heeft voor het aantal leerlingen. Overige lokalen worden onder meer gebruikt als bibliotheek en kinderopvang. Op die extra ruimte heeft de school geen recht, zegt de gemeente: de Ericaschool moet dus inschikken. Vanaf augustus 2026 zou de Rehobothschool in Otterlo mogen beginnen.
De reformatorische Rehobothschool heeft het volste recht een nieuwe school te stichten, ook „in het gebied van de buren”, zegt Renée van Schoonhoven, hoogleraar onderwijsrecht aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. „Als in Otterlo veel ouders zouden wonen die een vrijzinnige of antroposofische school zouden willen stichten, had dat ook gekund.”
Van Schoonhoven verwacht komende jaren ook in andere gemeenten dit soort belangenconflicten, sinds de minister bepaalt dat scholen het recht hebben om te beginnen. In andere gevallen, zoals bij het Cornelius Haga Lyceum in Amsterdam, ging het bijvoorbeeld over nieuwe islamitische scholen. Ondanks protest kon de gemeente daar ook niets veranderen. Maar religie is niet altijd de steen des aanstoots. „In dit geval gaat het over openbaar en gereformeerd.”
Hoewel ze samen onder een dak moeten lesgeven, blijven het twee aparte scholen, met twee aparte schoolbesturen, die onderlinge afspraken kunnen maken, benadrukt wethouder Van der Beek. Die zullen gaan over „(mede)gebruik [van de schoolfaciliteiten], activiteiten in het dorpshuis en de kinderopvang, maar ook over hoe de scholen naast elkaar kunnen bestaan in één gebouw”.
Paanstra: „Het mag niet zo zijn dat wij gaan bepalen wat de Ericaschool wel of niet moet doen. Of andersom. Maar we moeten wel goede afspraken maken.” Over de vaccinatiegraad, bijvoorbeeld, zegt hij: „Die ouders zijn vrij om te kiezen of ze hun kinderen inenten, dat geldt ook voor onze ouders.”
Aukje van Hijum, directeur van Proominent, de scholenkoepel waartoe de Ericaschool behoort, bevestigt dat gesprekken lopen tussen de Rehobothschool en de gemeente. Ze hoopt dat de bezwaren van de koepel „serieus worden opgepakt”. De onderwijskwaliteit en ontwikkelmogelijkheden van de Ericaschool en de veiligheid van leerlingen mogen niet onder druk komen te staan, stelt ze. In december wordt een definitief besluit genomen.
Bestaande scholen vinden het nu eenmaal ongemakkelijk als nieuwe spelers op het toneel verschijnen, weet hoogleraar Van Schoonhoven. Natuurlijk begrijpt ze dat scholen „in hun ruime jasje willen blijven zitten”. „Maar de andere school heeft ook recht op huisvesting. Ik zou zeggen: een mooi lesje burgerschap. Maak kinderen duidelijk dat je wel degelijk samen naar school kunt gaan.”
De reformatorische Rehobothschool in Kootwijkerbroek.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC