Illustratie Tomas Schats
Zelf ben ik mijn hele leven al hypernerveus. Bij de tandarts. Als ik moet optreden voor accountants. Als ik me afvraag hoe ik mijn dochter veilig houd. Als ik een vakantie moet plannen – boek je dan eerst de vlucht of eerst de hotels? Als ik denk aan Gaza. Aan het klimaat. Aan Vladimir Poetin met z’n drone-spelletjes.
Maar afgelopen week las ik dat iederéén hypernerveus is. Sterker nog: de hele samenleving is hypernerveus geworden, zo schrijft de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving in een advies aan de regering. De maatschappij slaat op tilt.
De helft van de bevolking (!) heeft mentale klachten of een burn-out. Jongeren bezwijken onder de prestatiedruk. De zorgkosten om dat allemaal weer een beetje recht te trekken bedragen 18 miljard euro. De oplossing volgens de raad? We moeten vertragen met z’n allen. Meer „lege tijd”. We moeten meer ontspannen. De rem erop.
Nationale siësta, dacht ik meteen. Elke dag van 13.00 tot 15.00 heel Nederland plat. Spanje en Frankrijk doen dat al miljoenen jaren, waarom wij niet?
Maar ik dacht ook aan een verbod op bullshitbanen. Een stop op paywalls waar je honderd keer je wachtwoord moet intypen. Een veto op mails van Post NL die je om de halve minuut melden WAAR JE PAKKET IS. Minder vaak de telefoon opnemen. Vaker door de wasstraat. Meer ja zeggen, en nee doen. De maximum snelheid naar 80.
Of een slow internetdag met inbelmodems! In het Concertgebouw eerst een uur klapstoelen uitklappen, en dan pas muziek. Na drie Netflix-afleveringen verplicht vijftig minuten naar buiten staren. Broodbakmachines terug. En vergaderingen beginnen met een minuut stilte – niet uit piëteit, maar omdat niemand tóch iets wil zeggen. Ik weet het, allemaal topideeën.
En toch begon er iets te knagen.
Want hoe weet de raad dat eigenlijk, dat we hypernerveus zijn? Hoe heeft hij dat gemeten? Is daar een schaal voor? Waren we in de prehistorie, tijdens de Honderdjarige Oorlog of de Tweede Wereldoorlog niet minstens zo nerveus? Of toen Andries Knevel nog geregeld op tv was?
Tuurlijk, we hebben alle lucht uit onze samenleving gesneden en alles efficiënter gemaakt. Met onze mobiele telefoon, elektrische fietsen, excelletjes en chatbots. We leven in een samenleving waar alles nuttig moet zijn, snel en deelbaar op Insta. Zelfs yoga is tegenwoordig een KPI in je jaarverslag. Maar maakt dat ons nerveuzer? En geldt dat dan voor de hele samenleving?
Ik was laatst in Ootmarsum: niemand hypernerveus. Behalve de boeren vanwege stikstof, en jongeren die geen huis kunnen vinden. Zou het sowieso niet slimmer zijn om dát soort problemen op te lossen, in plaats van een nationaal actieplan „ontspannen en vertragen” te starten?
Maar stel, iedereen ís hypernerveus. Is dat alleen maar slecht? Dan staat er blijkbaar iets op het spel. Je bent hypernerveus voor de tweede spannende date, voor een examen, voor een slechte uitslag van de dokter. Waarom? Omdat het ertoe doet.
Misschien schampten we tien jaar geleden maar wat lafjes langs het leven met z’n allen. Zodra het spannend werd, pakten we onze telefoon erbij, we leefden een beetje met de handrem erop. Misschien betekent de huidige nervositeit dat we eindelijk doorhebben dat we iets dreigen te verliezen wat we nooit kunnen missen. Ons leven. Onze toekomst. Als we dáár nerveus over zijn, werd het tijd.
Maar de grootste bedenking heb ik bij dat „meer lege tijd”. We hebben niet meer lege tijd nodig, we hebben juist mínder lege tijd nodig. Minder scrollen, meer echt leven. Minder betekenisloze tijd, en meer betekenisvolle tijd.
Minder Instagram, meer knotwilgen knotten. Minder Netflix, meer met de buurvrouw praten. Minder stuurgroepagenda’s, meer blaren. Misschien moet de rem er niet op. Misschien moeten juist alle remmen los.
Bergbeklimmen met gerafelde touwtjes, met een rood kapje ’s nachts over de Veluwe wandelen, zeggen dat je veganist bent op het BBB-congres, een escape room bij de tijgers van Blijdorp. Survival camps. Een groot gat in het bos spitten. Jezelf verliezen in modder, kou, zweet en zinnigheid. Iets dóén.
We moeten niet langzamer worden, maar weerbaarder. Niet vertragen, maar juist intenser gaan leven. We moeten niet een leger leven. Maar het volle leven.
We moeten gáán leven.
Heb je een vraag van de week, taboe, of ‘kwestie’ voor deze rubriek? Mail dan naar japkeddenktmee@nrc.nl
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC