is columnist voor de Volkskrant.
Tussen de akkers vlakbij de Friese Waddenkust, aan de Elfstedenroute, staat een groene toren die ze hier ‘de bol’ noemen. De bol is een geavanceerde militaire radar, type Smart-L.
In het zicht van de bol ligt een pittoresk huis, Daisy Lautenbag opent de voordeur. Hoe het wonen is vlakbij de radar? ‘Prima.’ Van de radar hebben ze ‘geen last’. Eerst waren er problemen, maar die heeft Defensie opgelost. ‘We zijn helemaal blij.’
Dit is een hallucinant verhaal. Vanwege Russische drones die steeds nadrukkelijker Oost-Europa aandoen, wil Defensie dringend een extra radar plaatsen. In Herwijnen, een dorp in de Betuwe, loopt de strijd hoog op tussen het Rijk en bewoners die zo’n radar niet willen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Staatssecretaris Gijs Tuinman van Defensie meent dat de dreiging uit Moskou zo groot is dat hij zich niet langer hoeft te houden aan juridische spelregels. Een rechtszaak bij de Raad van State wacht hij niet af. Vorige week liet hij zijn werklui alvast beginnen met de bouw van de radartoren.
Noodgedwongen hebben zij het werk nu alweer neergelegd. Een gemeentelijke vergunning om de inrit van het radarterrein te verbreden, was niet afgegeven. Een onbeduidend detail, meent Tuinman. De gemeente West Betuwe ziet dat anders en legt een bouwstop op. Defensie moet de inrit in oude luister herstellen.
Ondertussen staat aan de Kleine Blikvaart in het Friese Wier al vijf jaar precies zo’n Smart-L-radar als Defensie in Herwijnen wil bouwen. Terwijl Herwijnen zich tot aan de rechter verzet, zijn in Wier geen echte spanningen meer.
De landweg langs de radar is eigenlijk verboden toegang, maar blijkt favoriet om de hond uit te laten. Hier klinkt trots. Het is ‘van belang’ dat deze radar hier staat. Stel je voor dat ‘de Russen straks boven Terschelling hangen’.
Wier is een dorp van landbouwers en tuinders, gebouwd rond een kerk uit de 12de eeuw. Sinds de Koude Oorlog staat hier een militaire radar. Ook rondom Herwijnen staan al decennia radars, maar daar is Defensie een nieuwkomer.
Toen Defensie in Wier de oude radar verving voor de Smart-L, ontstond ook hier verzet. De ‘import’ klaagde, zegt Jeppe Groeneveld, hij werkt in de tuin. Jawel, het stormt, maar het regent nog niet, daar moet je van profiteren.
De radar maakte een doordringende monotone brom. ‘Wier gaat gebukt onder het lawaai’, kopte de Leeuwarder Courant in 2021. Sommige aanwonenden zagen de radar de hele dag rondjes draaien. Er waren zorgen over straling. Dat elektrische apparaten zoals de televisie storing gaven, stelde niet gerust.
Aan de telefoon herinnert gespreksleider Johan Wijnsma uit Dokkum – hij komt uit de vakbondswereld – dat hij werd gevraagd voor een ‘hartstikke leuke klus’: een werkgroep voorzitten van verontruste inwoners, de gemeente en Defensie. Tijdens een bewonersavond kwam een ‘dialoog’ op gang.
Stralingsdeskundigen gaven uitleg. Eentje van TNO, het instituut dat metingen doet voor Defensie, maar ook een ‘kritische’, zoals Johan zegt. ‘Wetenschappers konden niet aantonen dat de straling gevaarlijk is. Het overigens ook niet uitsluiten.’
De straling blijft een ‘discutabel puntje’, zegt Daisy. Het hielp dat twijfel eerlijk werd uitgesproken. Defensie maakte ondertussen werk van de geluidsoverlast. Over de radar kwam een koepel. Weg gebrom. Minder tv-storingen. En je ziet de radar geen rondjes meer draaien.
Op de ijskast van het dorpshuis prijkt de kartonnen cheque die Defensie tot slot aan de inwoners gaf. Een ‘blijk van waardering’ van 250 duizend euro. Van ‘afkopen’ is geen sprake, stelt Johan. Het was bedoeld als compensatie voor de overlast. Het geld blijkt nog niet uitgegeven. Kleine lettertjes maken dat ingewikkeld.
Zou je ook in Herwijnen de weerstand tegen de radar kunnen wegnemen met een dialoog? Johan aarzelt. ‘Als je je zo hebt ingegraven in een nee, dan is het lastig om weer uit je loopgraaf te komen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant