Zijn Europeanen te soft om zichzelf te verdedigen? Zijn ze zo gewend geraakt aan het idee dat er toch nooit meer oorlog komt dat ze zich niet meer kunnen voorstellen dat ze ooit zullen moeten vechten voor vrijheid of democratie?
Europese leiders stellen zichzelf die vragen ook. Dat is een van de verklaringen voor het feit dat zij deze week in Kopenhagen moeite hadden om een krachtig antwoord te formuleren op drones die Europese vliegvelden platleggen en op vele andere vormen van sabotage, vooral door Rusland: ze zijn bang dat er geen ‘draagvlak’ voor is. Recent onderzoek lijkt hen gelijk te geven. Neem een mondiale Gallup-peiling uit 2024: op de vraag of mensen voor hun land zouden vechten als er oorlog zou komen, zei 32 procent in EU-landen ja – de laagste score van alle continenten. Onderaan de EU-rij bungelen Italië (14 procent) en Oostenrijk (20 procent). In Europese landen buiten de EU lag de bereidheid iets hoger, maar zelfs de Britten kwamen niet verder dan 33 procent. Intussen klaagt de legerleiding in veel Europese landen dat ze niet genoeg mensen kan rekruteren. Zorgelijk, in een tijd waarin het aantal hybride aanvallen op Europa toeneemt – cyberattacks, lamgelegde infrastructuur, fake news.
Al depressief geworden? Dan is dit misschien het moment om er eens anders naar te kijken. Lees bijvoorbeeld het recente rapport van Roderick Parkes van het NATO Defense College in Rome over dit onderwerp. Erg verfrissend. Het heeft de vrolijke titel Not Withstanding? An Upbeat Perspective on Societies’ Will to Fight. Dit is een loodzwaar onderwerp. Alle 84 pagina’s hebben voetnoten. Toch slaat de auteur een lichte, opgewekte toon aan. Hij constateert dat Europeanen best bereid zijn om voor hun land te vechten. Ook jongeren van de zogenaamd ‘post-heroïsche’ generatie Z, vaak getypeerd als overgevoelig, fragiel en doelloos. Parkes – een Brit die al jaren hybride en militaire bedreigingen bestudeert – noemt jongeren „resultaatgericht, competitief en gefocust op professionele erkenning”. Niets mee mis, dus.
Wat er wel mis is: dat Europese legers daar te weinig op inspelen, behalve in Scandinavië. Veel legers hebben moeite om jonge vrouwen te rekruteren. Niet omdat die vrouwen niet willen vechten, maar omdat niemand hun duidelijk weet te maken dat ook vrouwen mooie carrières kunnen maken bij Defensie. Omdat legers vaak een beroep doen op jeugdig avonturisme en viriliteit, denken veertigers dat ze daar niets te zoeken hebben. En jongeren knappen af omdat ze het leger te rigide vinden – te veel discipline en regels. In sommige landen krijgen soldaten bijvoorbeeld weinig slaap. Dat is altijd zo geweest, want „daar word je hard van”. Volgens Parkes zouden legers meer vacatures vullen als ze soldaten meer nachtrust zouden gunnen.
Deze mismatch tussen defensie en burgersamenleving („twee verschillende diersoorten die naar elkaar loeren”) is deels het gevolg van tientallen jaren vredesdividend in Europa. Het militaire apparaat werd ingekrompen. De dienstplicht is bijna overal afgeschaft. Zelfs in Frankrijk, een land met een serieus leger, heeft maar 3 procent van de mannen militaire ervaring. Defensie staat ver van burgers af. De strijdmacht is een aparte kaste geworden die de samenleving maar soft vindt. „Zulke voorspellingen komen dan vanzelf uit”, schrijft Parkes. „Defensie moet veranderingen in de samenleving absorberen, niet weren.”
Ook het Oekraïense leger was voor 2022 centralistisch en gericht op regeltjes. Burgers vertrouwden legerleiders niet. Toen kwam de Russische invasie. Het leger genoot weinig gezag en respect, burgers gingen zichzelf spontaan lokaal organiseren. Zo ontstond de gedecentraliseerde, flexibele defensie die het land nog staande houdt. Het geheim van wat nu een van de beste en meest gemotiveerde legers van Europa is, noteert Parkes, is dat ze „verbeelding omarmt en improvisatie toestaat”.
Laat Europese politieke én militaire leiders hier eens over nadenken, als ze antwoorden zoeken op drone-aanvallen en andere Russische provocaties. Als zij denken dat Europese burgers niet bereid zijn om te vechten, dan zouden ze er weleens gloeiend naast kunnen zitten.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC