Joost Eerdmans | lijsttrekker JA21 Na veel partijen te hebben versleten, ruikt Joost Eerdmans met JA21 eindelijk aan de macht. „Dit is onze kans om te laten zien dat we overeind kunnen blijven zonder elkaar naar het leven te staan.”
Na drie decennia aan omzwervingen via onder meer het CDA, Lijst Pim Fortuyn en Forum voor Democratie lijkt Joost Eerdmans anno 2025 met zijn eigen partij ineens een politieke factor van belang te worden. Zijn JA21 groeit gestaag blijkens de peilingen en zou nu tussen de negen en dertien zetels halen. En dus mag Eerdmans meedoen aan grote tv-debatten en krijgt hij zoveel mediaverzoeken dat hij niet aan ze allemaal kan voldoen, vertelt hij.
„Dit komt ons wel toe na al het harde werken”, zegt Eerdmans, tevens oud-partijleider van Leefbaar Rotterdam. „En dat mensen teleurgesteld zijn door de val van het vorige kabinet, helpt natuurlijk ook. Je moet een beetje geluk hebben.”
„Mwah, op sterven na dood? Dat valt wel mee. We hadden nog mensen in de provincies, in de Eerste Kamer. Maar we hadden natuurlijk wel gedoe in de partij. De mensen die weggingen, stonden nog met één been in Forum voor Democratie. Ze zaten op een ander spoor. We hebben toen schoon schip gemaakt.”
Welk lid van een andere partij zou u bij uw partij willen hebben?We hebben met Ingrid Coenradie en Diederik Boomsma enorme versterkingen binnengehaald. Daar hoeft voor nu niemand meer bij.
Wat is uw thuissituatie?Gelukkig getrouwd met Femke en vader van onze twee kinderen Maartje en Douwe.
Wat zijn uw hobby’s?Pianospelen en sporten.
Hoe zou u uw karakter omschrijven?Opgeruimd en resultaatgericht.
Welk boek heeft u onlangs geïnspireerd?George Michael. A Life, van James Gavin. Zeer inspirerende artiest en mens. Hij wilde het goede doen, maar ging uiteindelijk ten onder aan zijn eigen succes.
Waar bent u anders over gaan denken?Dat daders slachtoffer (van zichzelf) kunnen zijn.
Op welk (politiek) compromis bent u trots?Op het schrappen van de onderwijsbezuinigingen. Goed onderwijs is de basis van de samenleving.
Wat is uw grootste fout geweest?Forum voor Democratie. Dat nam een verkeerde afslag, en daarvan heb ik mijn lessen geleerd.
„Iedereen bij ons heeft iets conservatiefs en iets liberaals. Bij ethische kwesties mag iedereen zelf kiezen. Op die manier kun je dat reguleren. Maar ons programma ligt er gewoon, daar staan alle kandidaten achter.”
Eerdmans kijkt eerst moeilijk en begint dan te lachen. Ze hadden al allerlei vragen van Nieuwsuur beantwoord, vertelt hij, „tot we onderaan de roltrap ineens de vraag kregen: ‘Wat vindt u van de islam?‘. Rare vraag. Iedereen mag geloven wat hij wil, prima, maar er zijn ook grote problemen met de islam. Ingrid zit ook op die lijn. In ons programma staat een hele islamparagraaf; we hoeven daarover geen hele nieuwe discussie te voeren.”
„Natuurlijk denk ik na over het risico van opstappers. Maar dit is onze kans om te laten zien dat we met meer zetels, en straks misschien in een coalitie, overeind kunnen blijven zonder elkaar naar het leven te staan.”
„Een beetje fiftyfifty dus. Niet shocking of zo. Ja, ik kan me daar wel in vinden, maar ik kan me ook vinden in een leider die niet sterk is, maar slim en strategisch. In Nederland kom je er niet met alleen je eigen wil doordrukken.”
„Mensen zijn het soebatten zat, ze verzuchten dat het allemaal zo stroperig gaat. Als je met dat gevoel vervolgens het Malieveld op gaat met een prinsenvlag, dan denk ik wel dat het doorschiet.”
Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) vorige maand werd Eerdmans aangevallen door meerdere fractievoorzitters omdat hij de Groningse gaskraan weer wil opendraaien. Hij reageerde af en toe geagiteerd, gaf uiteindelijk helemaal geen antwoord meer en verliet de katheder.
Lees hier al onze artikelen over de landelijke verkiezingen op 29 oktober
„Het wordt pas onbetrouwbaar als een partij A zegt voor de verkiezingen en B na de verkiezingen. Ik zeg al langer dat het dichtgooien van die putten de blunder van de eeuw is.”
„Daar ben ik wel geweest. In Ter Apel, twee keer.”
„Nee, nee. Daar heb ik geen tijd voor. Ik heb wel het rapport van de parlementaire enquêtecommissie over de gaswinning gelezen, dat staat vol met emoties van Groningers. Als ik zelf naar Groningen zou gaan, hoor ik hetzelfde. Het punt is: door al die emoties is er gezegd: ‘We moeten de gaskranen voor altijd sluiten.’ De ratio is uit de discussie verdwenen. Staatstoezicht op de Mijnen [de toezichthouder] stelde in 2018 nog dat twaalf miljard kuub gas per jaar uit de grond kan worden gehaald. Wat is daar dan mis mee? Maar ik wil geen gas uit de grond halen voordat de hersteloperatie is afgerond.”
„In Japan zijn op een grote breuklijn ook huizen aardbevingsbestendig gebouwd. Je moet de huizen in Groningen nu ook versterken, zodat ze daar tegen bestand zijn. Het lijkt me goed als we het dichtgooien van de gasputten even stoppen, dan kunnen we intussen ons huiswerk doen.”
„Nee, dit is meer een politieke lijn, onder meer gestoeld op gesprekken met deskundigen. Ik laat mij nu verder bijpraten door onze eigen expertgroep.”
„Ik denk dat we 1.100 nieuwe asielzoekers in die week ervoor hadden. Ik denk dat hier getallen door elkaar lopen.”
„Ik denk dat ik me daarop baseerde, ja. Jullie zoeken nu naar cijfers om mij onderuit te halen. Ik ga dit checken, want volgens mij is dit, zoals George Bush zei, fuzzy math.”
Twee dagen later appt Eerdmans dat hij bedoelde dat de instroom dit jaar cumulatief op het niveau van 2023 zit. „Als ik zeg: ‘Er is totaal geen daling in de asielinstroom’, dan bedoel ik: geen substantiële daling.”
„Eva wist het ook niet. Ik bedoelde te zeggen dat die 300.000 het totaal aantal ambtenaren in Nederland is.”
„Zijn we het erover eens dat dat een kiezer niet echt bezighoudt? Jullie vinden cijfers heel belangrijk, maar kiezers horen dat ik zeg dat er minder ambtenaren en minder regels moeten komen. Als het niveau wordt: ‘Wie pakken we het eerst op een feitje?’, dan worden het ongezellige debatten. Ik kan niet alles weten.”
„Kijk nou eens naar de intentie van wat iemand wil zeggen. Ik zit niet te liegen. Bij elk debat hoor je wel iemand een cijfer noemen en dat een ander zegt: ‘Dat klopt niet.’ Maar de basis moet op orde zijn. Dit klopte niet, nee, daar hebben jullie gelijk in.”
Later appt Eerdmans dat het gesprek bij Eva snel ging, waardoor hij de cijfers door elkaar haalde. Hij zegt dat hij het had over de 336.000 ambtenaren die bij Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen werken.
„Mensen die zijn afgewezen, moeten weg. Je kunt ze niet zomaar wegtoveren, maar je wil ook geen permanente opvang voor mensen die hier niet mogen zijn.”
JA21 is ook voorstander van een tweestatusstelsel voor asielzoekers, waarbij oorlogsvluchtelingen minder rechten krijgen dan vluchtelingen die persoonlijk vervolgd worden.
„Zeg het maar.”
„Toch klinkt het mij heel logisch in de oren. Het is raar als je voor een oorlog vlucht en we zeggen: ‘Laat je familie ook maar komen’, ook al is die oorlog al voorbij. Er moet natuurlijk ook fors geld bij voor de IND.”
„Het is niet inherent aan elke moslim, het heeft vooral te maken met de islam. Ik kan me geen andere godsdienst bedenken die op die manier predikt over wat er met Joden en vrouwen moet gebeuren.”
„Dat is iets anders dan dat je vrouwen als tweederangsburgers behandeld.”
Eerdmans wil het gesprek afronden, hij moet moties gaan doorspreken met zijn medewerkers, en gaat alvast staan.
„Nou, dan volg je ons slecht, hoe ons programma eruitziet. Mensen hadden bij Baudet [FVD-oprichter en Kamerlid] de hoop dat hij het realistische alternatief op rechts zou worden, dat is niet gebeurd.”
„Dat interesseert mij helemaal niet meer. Ik dacht dat hij daar het noordelijk halfrond mee bedoelde. Baudet zat vol met beeldspraak, met filosofische vergezichten.”
‘Boreale wereld’ betekent letterlijk ‘noordelijk’, aldus hoogleraar rechtsextremismeonderzoek Léonie de Jonge, maar in extreemrechtse kringen wordt daar ‘arisch’ mee bedoeld. „Hij doet dat om te provoceren en dat is niet goed”, zegt Eerdmans. „Ik ben er ook echt blij mee dat we dat achter ons hebben gelaten. Zullen we het hierbij laten jongens?”
Joost Eerdmans
Rob Jetten
Henri Bontenbal
Laurens Dassen
Eddy van Hijum
Mirjam Bikker
Jimmy Dijk
Lidewij de Vos
Stephan van Baarle
Chris Stoffer
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC