Het heet in goed Nederlands farm-to-table: een trend onder restaurants om voedsel van zo nabij mogelijk te betrekken. Op eettafels rond het Groene Hart is straks mogelijk een nieuw lokaal gewas te vinden: rijst.
„Je denkt misschien eerst aan een Aziatisch rijstveld”, zegt Martijne Kannekens, „maar vergeet niet dat ook op koelere breedtes rijst wordt geteeld: Japan, Italië, Frankrijk, zelfs in Zwitserland. Waarom zou het hier niet kunnen?”
Het kan hier misschien wel, maar waarom zouden we?
‘Hier’ is de Vrouw Vennepolder bij Oude Ade, naast Leiden. Als je het Schipholverkeer dat hier lage bochten draait wegdenkt, lijkt het een polderidylle van gras, slootjes met water hoger dan het land, koeien en een oude molen.
‘Hier’ is ook het Polderlab; 33 hectare veenweidegebied waar onderzoekers uit Leiden en Wageningen out-of-the-box experimenteren met manieren om dit boerenland te behouden – door het te veranderen.
Dat is niets nieuws, want die schoolplaat is ook maar een momentopname. Ooit was dit veenwoestenij, die met nieuwe sloten werd ontwaterd om er tarwe en rogge te verbouwen. Toen lag het land hoger dan het slootwater. Door ontwatering klonk de bodem in, daalde meters tot het maaiveld bijna het grondwaterpeil bereikte. Toen was het te nat voor akkerbouw, en vooral nog als weidegrond voor melkvee te gebruiken.
Zolang we water uit het veen pompen, zodat koeien en trekkers niet wegzakken, blijft de bodem dalen. „Maar in deze plot brengen we het juist omhoog”, zegt Martijne Kannekens (23), die als PhD-onderzoeker een paar dagen per week in het Polderlab is te vinden, op kaplaarzen bij haar rijstplanten. Tussen de kniehoge halmen: instrumenten die concentraties methaan en kooldioxide meten.
Ontwaterd veen is een grote bron van broeikasgassen; nat veen neemt ze juist op. Een hoger grondwaterpeil gaat bodemdaling tegen en dringt verzilting terug. Maar veel gewassen houden liefst droge voeten. Zo niet rijst, die droog én nat te telen is. ‘Nat’ heeft ook als voordeel dat onkruid en insecten de plantjes mijden; geen bestrijdingsmiddelen nodig.
Als polderrijst een logisch alternatief wil zijn voor boeren, moet je aantonen dat je hier inderdaad met succes rijst kunt verbouwen. Maar klimaattechnisch moet het ook beter zijn. Daartoe vergelijkt Kannekens uitstoot en opname van broeikasgas tussen rijst en gras. Eerste indruk: rijst is beter, maar „meer onderzoek is nodig”.
Anderen vergelijken soorten rijst. Stroken modder, waar vorig jaar de eerste rijst is geoogst, liggen klaar om opnieuw ingeplant te worden. Weer denk ik aan een sawah, mensen met gebogen ruggen die plantje voor plantje in de grond steken. Maar ook dat moet ik uit mijn hoofd zetten, zegt Kannekens, en laat de inplantmachine zien, een soort sneeuwmobiel op ski’s die ook drijvers zijn.
Rijst is een graan, groen als gras en niet hoog, wat het karakter van het Groene Hart niet aantast, vooral niet als je het in stroken plant, afgewisseld met gras. „We willen niet de ene monocultuur door een andere vervangen”, zegt Kannekens. „De koeien mogen blijven.”
Ik vraag wat haar beweegt: dieper inzicht in een biologisch systeem of de wereld verbeteren? Ze denkt even na. „Iedereen van mijn leeftijd wil de wereld verbeteren. Maar we willen wel eerst zeker weten wat de goede manier is.”
Hans Steketee doet elke maandag ergens vanuit Nederland verslag
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De laatste inzichten over eten de lekkerste recepten en slimme tips om gezond te leven
Source: NRC