Australië Het langverwachte defensieverdrag tussen Australië en Papoea-Nieuw-Guinea heeft overeenkomsten met dat van de NAVO. Beide landen beloven elkaar te verdedigen als een van hen wordt aangevallen.
Australische militairen tijdens oefeningen in Townsville, eerder dit jaar. Aan de Exercise Talisman Sabre 2025, in juli, deden voor het eerst soldaten uit Papoea-Nieuw-Guinea mee.
Een van de grootste Australische sportevenementen van het jaar, de ‘Grand Final’ van de National Rugby League (NRL), trok zondag hooggeplaatste bezoekers naar Sydney. De Australische premier Anthony Albanese en premier James Marape van Papoea-Nieuw-Guinea voegden zich bij ruim 80.000 fans in het olympisch stadion Australia voor de titanenstrijd tussen de Melbourne Storm en de Brisbane Broncos.
Marape is op uitnodiging van Albanese in Sydney voor de wedstrijd. Vervolgens vinden er de komende dagen gesprekken plaats over de groeiende militaire samenwerking tussen Papoea-Nieuw-Guinea en Australië. Naar verwachting tekenen de twee leiders een veelomvattend defensieverdrag. Het is een grote overwinning voor Albanese, die al maandenlang bezig is om het ‘Pukpuk-verdrag’, dat verwijst naar het woord ‘krokodil’ in de lokale pidgintaal van Papoea-Nieuw-Guinea, over de streep te trekken.
Hoewel niet alle details openbaar zijn gemaakt, is duidelijk dat het gaat om verregaande militaire samenwerking tussen de twee landen. Australië gaat duizenden nieuwe politieagenten in Papoea-Nieuw-Guinea opleiden en heeft daar 200 miljoen Australische dollar (ruim 112 miljoen euro) voor gereserveerd. Ook gaat het land bijdragen aan de modernisering van het leger van Papoea-Nieuw-Guinea.
In ruil daarvoor krijgt de Australische krijgsmacht ongehinderd toegang tot militaire bases in het land. Bovendien gaan ruim 10.000 militairen van Papoea-Nieuw-Guinea dienen in het Australische leger. Een opvallende clausule doet denken aan artikel 5 van de NAVO: de twee landen beloven dat een aanval op een van de landen gezien wordt als een aanval op beide.
De overeenkomst is een reactie op China’s groeiende macht en de toenemende inspanningen om zijn strategische invloed in de Stille Oceaan uit te breiden. Dat veroorzaakt onrust in Australië. In 2022 werd de Australische regering verrast door een veiligheidsverdrag tussen China en de Salomonseilanden. Onder dat verdrag mag China politieagenten en militairen naar de eilandengroep sturen om zijn belangen te beschermen. Dat leidde in Australië tot de angst dat China hier een militaire aanwezigheid opbouwt, op slechts tweeduizend kilometer van de Australische kust.
Sindsdien is de regering van premier Albanese druk bezig om de banden met landen in de Stille Oceaan aan te halen, nadat de relaties onder voorgaande regeringen lang werden verwaarloosd. Hoewel China letterlijk aan de weg timmert in de regio met allerlei infrastructuurprojecten, is Australië nog steeds de belangrijkste bron van ontwikkelingshulp voor Pacifische landen.
Dat wil premier Albanese nu bestendigen door samenwerkingsovereenkomsten te sluiten. Het afgelopen jaar sloot Australië al deals met Tuvalu en Nauru. Maar niet overal is Australië succesvol. Een overeenkomst met zowel Vanuatu als Fiji heeft vertraging opgelopen, vanwege China’s samenwerking met deze landen.
De belangrijkste Australische partner in de Pacific is Papoea-Nieuw-Guinea, stelt Peter Dean, militair historicus en hoogleraar strategische studies aan de Australian National University. De Australische Straat Torres-eilanden liggen op slechts enkele kilometers van Papoea-Nieuw-Guinea. Volgens Dean is het land „de voordeur van Australische veiligheid”, zei hij tegen de Australische krant Sydney Morning Herald. „Papoea-Nieuw-Guinea is altijd de kern geweest van de veiligheid van Australië en de regio, als onderdeel van de toegangspoort van Zuidoost-Azië naar de Stille Zuidzee”, aldus Dean.
Dat is niet alleen omdat Papoea-Nieuw-Guinea het dichtstbijzijnde buurland is. Het eiland Nieuw-Guinea, na Groenland het grootste eiland ter wereld, heeft een lange koloniale geschiedenis. Vanaf de zestiende eeuw maakten verschillende Europese koloniale machten hier de dienst uit.
Dat het land op een tekentafel is opgedeeld, is te zien op de kaart. Dwars door het midden van het eiland loopt een kaarsrechte lijn, als met een liniaal getrokken. Het westelijke deel was tot 1962 een Nederlandse kolonie. In plaats van de beloofde onafhankelijkheid, overhandigde de Nederlandse regering West-Papoea over aan Indonesië.
Ten oosten van die grens ligt Papoea-Nieuw-Guinea. Ook dit gebied is lang door Europese kolonisten bestuurd. In 1884 werd het verdeeld in een Duitse kolonie in het noorden en een Britse kolonie in het zuiden, later nam Australië het Britse gebied over. Toen Duitsland de Eerste Wereldoorlog verloor, kwam ook het noordelijke gebied in Australische handen.
De Australische premier Anthony Albanese (links) en premier James Marape van Papoea-Nieuw-Guinea op 8 februari in de Australische hoofdstad Canberra. Foto Lukas Coch / EPA
In 1975 werd Papoea-Nieuw-Guinea onafhankelijk verklaard. Ondanks de woelige geschiedenis is de band met de oude kolonisator hecht gebleven, mede doordat Australië nog altijd veel investeert in de eilandengroep. Het vijftigjarig jubileum van de onafhankelijkheid is onlangs groots gevierd. Ook de Australische premier Albanese vloog naar de hoofdstad Port Moresby voor de feestelijkheden, in de hoop ook het defensieverdrag af te tikken. Maar hij keerde met lege handen terug naar huis, omdat het parlement nog geen goedkeuring had gegeven.
Het Australische geduld wordt nu beloond. Dat is mede dankzij de inzet van zogeheten ‘rugbydiplomatie’. Het Australische National Rugby League is enorm populair in eigen land, maar zo mogelijk nóg geliefder in Papoea-Nieuw-Guinea. Het wordt daar gezien als de nationale sport. Naar schatting is zo’n 80 procent van de bevolking fan van het spel, onder wie premier Marape.
De Australische premier Anthony Albanese (rechtsachter, met bril) en premier James Marape van Papoea-Nieuw-Guinea (linksachter, met pet), kijken zondag in Sydney naar de rugbyfinale tussen de Melbourne Storm en Brisbane Broncos. Foto Darrian Traynor / Getty Images
Eind vorig jaar besloot de Australische regering de nationale droom van het buurland waar te maken. Bij hoge uitzondering wordt er een professioneel team toegevoegd aan de Australische NRL. Papoea-Nieuw-Guinea krijgt vanaf 2028 een eigen NRL-team, dat financieel wordt ondersteund door Australië. De komende tien jaar investeert Canberra 600 miljoen Australische dollar (een kleine 340 miljoen euro) in het ontwikkelen van de professionele club, die in Port Moresby gevestigd wordt.
Het is een gouden greep gebleken in de pogingen om de relatie met Papoea-Nieuw-Guinea te verbeteren. Als de twee leiders zijn bijgekomen van de rugbyfinale, die zondag met 26-22 werd gewonnen door de Brisbane Broncos, staat niets het zetten van een handtekening onder het defensieverdrag nog in de weg.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC